Przejęcie firmy po ojcu: nazwa i znak towarowy

Czy po przejęciu firmy można używać nazwy z nazwiskiem ojca?

Tak, ale nie w każdym układzie i nie automatycznie. W prawie cywilnym przedsiębiorca działa pod firmą, czyli pod oznaczeniem, pod którym występuje w obrocie. W przypadku osoby fizycznej firmą jest przede wszystkim jej imię i nazwisko. Oznacza to, że po rozpoczęciu albo kontynuowaniu działalności przez córkę oficjalna firma ujawniona w CEIDG powinna zawierać jej własne imię i nazwisko.

Nazwisko ojca może zostać zachowane jako dodatkowy element nazwy, zwłaszcza gdy od lat identyfikuje rodzinny produkt, zakład lub markę. Nie powinno jednak tworzyć wrażenia, że przedsiębiorcą nadal jest ojciec, jeżeli faktycznie działalność prowadzi już inna osoba.

Podstawowe znaczenie mają art. 43², art. 43³, art. 43⁴, art. 43⁸ i art. 43⁹ Kodeksu cywilnego. Wynika z nich, że firma przedsiębiorcy musi odróżniać się od firm innych przedsiębiorców działających na tym samym rynku i nie może wprowadzać w błąd, w szczególności co do osoby przedsiębiorcy, przedmiotu działalności albo miejsca prowadzenia działalności.

W praktyce bezpieczniejsza jest konstrukcja typu: imię i nazwisko nowego przedsiębiorcy oraz dodatkowe określenie odwołujące się do dotychczasowej marki rodzinnej, np. dawnego nazwiska, nazwy zakładu albo określenia handlowego. Ostateczna nazwa powinna być oceniona pod kątem CEIDG, umów z kontrahentami, oznaczeń produktów oraz ryzyka pomylenia przedsiębiorców.

Zgoda ojca na używanie nazwiska w nazwie firmy

Jeżeli działalność osoby fizycznej jest kontynuowana przez inną osobę fizyczną będącą jej następcą prawnym, nazwisko poprzednika można zachować w firmie tylko za jego pisemną zgodą. Po śmierci poprzednika wymagana jest zgoda jego małżonka i dzieci. Tę zasadę przewiduje art. 43⁸ § 2 Kodeksu cywilnego.

Zgoda powinna być wyraźna i najlepiej wskazywać, kto może korzystać z nazwiska, w jakiej działalności, w jakim brzmieniu nazwy oraz czy zgoda jest bezterminowa. Warto zadbać, aby dokument był podpisany przed faktyczną zmianą oznaczeń, zgłoszeń i materiałów marketingowych.

Trzeba odróżnić zgodę na zachowanie nazwiska w nazwie od zbycia firmy. Zgodnie z art. 43⁹ Kodeksu cywilnego firma nie może być zbyta. Przedsiębiorca może jednak upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swojej firmy, jeżeli nie wprowadza to w błąd. Takie upoważnienie może być elementem szerszej umowy sprzedaży przedsiębiorstwa, darowizny przedsiębiorstwa, dzierżawy przedsiębiorstwa albo porozumienia rodzinnego.

CEIDG, NIP i przejęcie jednoosobowej działalności

Przy jednoosobowej działalności gospodarczej nie dochodzi do prostego przepisania wpisu w CEIDG z ojca na córkę. Wpis w CEIDG jest powiązany z konkretną osobą fizyczną. Nowy przedsiębiorca działa pod własnym imieniem i nazwiskiem, używa własnego NIP oraz odpowiada za własne zgłoszenia, umowy i obowiązki publicznoprawne.

Przejęcie rodzinnego biznesu może natomiast obejmować składniki przedsiębiorstwa, takie jak wyposażenie, zapasy, receptury, domeny internetowe, umowy, prawa do oznaczeń, prawa własności intelektualnej czy kontakty handlowe. Każdy z tych elementów może wymagać odrębnego uregulowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na umowy z kontrahentami, najem lokalu, koncesje, zezwolenia, decyzje administracyjne oraz zobowiązania wobec pracowników.

Jeżeli ojciec nadal żyje i przekazuje firmę za życia, najczęściej przygotowuje się umowę sprzedaży albo darowizny przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. Jeżeli przejęcie ma nastąpić po śmierci, znaczenie mogą mieć przepisy spadkowe oraz regulacje dotyczące zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem osoby fizycznej. W takim przypadku warto wcześniej ustalić, czy został ustanowiony zarządca sukcesyjny i kto ma prawa do poszczególnych składników przedsiębiorstwa.

Kiedy nazwa może wprowadzać klientów w błąd?

Nazwa przedsiębiorstwa nie może sugerować nieprawdziwych informacji o tym, kto faktycznie prowadzi działalność. Problem może powstać wtedy, gdy na fakturach, stronie internetowej, opakowaniach albo szyldzie nadal widnieje wyłącznie imię i nazwisko ojca, mimo że przedsiębiorcą jest już córka.

Znaczenie ma także ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 5 tej ustawy czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości przez używanie firmy, nazwy, godła, skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego zgodnie z prawem do oznaczenia innego przedsiębiorstwa.

Jeżeli oznaczenie przedsiębiorstwa nazwiskiem przedsiębiorcy może wprowadzać klientów w błąd co do tożsamości z innym przedsiębiorstwem, przedsiębiorca powinien podjąć środki zmierzające do usunięcia niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd. W praktyce może to oznaczać zmianę brzmienia nazwy, dodanie informacji o następcy, zmianę opisów na stronie internetowej albo ujednolicenie oznaczeń na dokumentach sprzedażowych.

Znak towarowy z nazwiskiem ojca

Inaczej niż firma przedsiębiorcy, znak towarowy może być przedmiotem obrotu. Jeżeli ojciec posiada zarejestrowany znak towarowy, prawo ochronne do znaku może zostać przeniesione na córkę, np. w drodze sprzedaży, darowizny, aportu do spółki albo innej umowy. Przy znaku zarejestrowanym trzeba zadbać o właściwą formę umowy oraz o ujawnienie zmiany uprawnionego we właściwym rejestrze.

Jeżeli znak nie jest zarejestrowany, sytuacja wymaga dokładniejszej analizy. Ochrona może wynikać z faktycznego używania oznaczenia, renomy, przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, praw autorskich do logotypu albo innych umów. W takim przypadku warto w umowie przejęcia przedsiębiorstwa dokładnie opisać, jakie oznaczenia, logotypy, etykiety, domeny i materiały reklamowe przechodzą na następcę.

Sam fakt, że na znaku znajduje się nazwisko ojca, nie wyklucza przeniesienia praw do znaku. Trzeba jednak pilnować, aby korzystanie ze znaku po przejęciu nie wprowadzało odbiorców w błąd, np. co do osoby producenta, pochodzenia towaru albo kontynuacji określonej działalności.

Co warto uregulować w umowie przejęcia przedsiębiorstwa?

W umowie warto precyzyjnie opisać nie tylko majątek firmy, ale także prawa związane z jej rozpoznawalnością. Dobrze przygotowana umowa powinna wskazywać co najmniej:

• czy następuje sprzedaż, darowizna, dzierżawa albo inna forma przekazania przedsiębiorstwa,
• jak brzmi zgoda na używanie nazwiska ojca w firmie nowego przedsiębiorcy,
• czy przechodzą prawa do znaków towarowych, logotypów, etykiet, receptur, domen i kont w mediach społecznościowych,
• czy ojciec zachowuje jakiekolwiek prawo do dalszego używania dawnych oznaczeń,
• kto odpowiada za wcześniejsze zobowiązania, reklamacje, umowy i należności,
• jak zostaną poinformowani klienci, dostawcy i kontrahenci o zmianie przedsiębiorcy.

Im bardziej rozpoznawalna jest rodzinna marka, tym większe znaczenie ma spójność dokumentów. Inna nazwa w CEIDG, inna na fakturze i inna na opakowaniu produktu może powodować nie tylko problemy marketingowe, ale także spory z klientami, kontrahentami albo członkami rodziny.

FAQ

Czy mogę prowadzić działalność tylko pod imieniem i nazwiskiem ojca?

Nie. Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, Twoja firma ujawniona w CEIDG musi zawierać Twoje imię i nazwisko. Nazwisko ojca może być dodatkowym elementem nazwy, jeżeli istnieje podstawa do jego używania i nie wprowadza to klientów w błąd.

Czy zgoda ojca na używanie nazwiska musi być pisemna?

Tak. Przy kontynuowaniu działalności osoby fizycznej przez następcę prawnego Kodeks cywilny wymaga pisemnej zgody na zachowanie nazwiska poprzednika w firmie. Dla bezpieczeństwa zgoda powinna dokładnie określać dopuszczalne brzmienie nazwy i zakres używania nazwiska.

Co jeśli ojciec zmarł przed przejęciem firmy?

Wtedy zachowanie jego nazwiska w firmie wymaga zgody małżonka i dzieci. Niezależnie od tego trzeba ustalić, komu przypadły składniki przedsiębiorstwa w spadku i czy działa zarząd sukcesyjny, jeżeli był ustanowiony.

Czy znak towarowy przechodzi razem z firmą?

Nie zawsze. Jeżeli znak towarowy jest zarejestrowany, należy wyraźnie przenieść prawo ochronne w umowie. Jeżeli znak nie jest zarejestrowany, trzeba opisać w umowie prawa do logotypów, etykiet, oznaczeń, domen i materiałów reklamowych oraz sprawdzić, czy nie ma innych osób uprawnionych.

Czy mogę używać na produktach starego logo z nazwiskiem ojca?

Możesz, jeżeli masz odpowiednie prawa albo zgodę i takie używanie nie wprowadza klientów w błąd. Warto jednocześnie ujednolicić etykiety, faktury i stronę internetową, aby jasno wynikało, kto jest aktualnym przedsiębiorcą lub producentem.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2024 poz. 1061 ze zm.
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, t.j. Dz.U. 2022 poz. 1233 ze zm.
• Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej, t.j. Dz.U. 2023 poz. 1170 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.