Śmierć jedynego wspólnika spółki z o.o. w organizacji

Skutki braku wpisu spółki z o.o. do KRS

Spółka z o.o. powstaje jako spółka w organizacji z chwilą zawarcia umowy spółki, a w przypadku spółki jednoosobowej - z chwilą podpisania aktu założycielskiego. Do czasu wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS nie ma jeszcze osobowości prawnej, ale może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.

Jeżeli wniosek o wpis spółki do KRS nie został złożony w terminie 6 miesięcy od zawarcia umowy spółki albo aktu założycielskiego, umowa spółki ulega rozwiązaniu. W opisanej sytuacji, skoro od zawiązania spółki minęło 8 miesięcy i nie doszło do zgłoszenia spółki do KRS, należy przyjąć, że spółka w organizacji weszła w etap rozliczenia, chyba że w konkretnych dokumentach lub w rejestrze wystąpiły okoliczności wymagające odrębnej weryfikacji.

W praktyce trzeba najpierw ustalić trzy kwestie: czy spółka faktycznie nie została zgłoszona do KRS, kto był uprawniony do działania za spółkę po śmierci jedynego wspólnika oraz czy spółka jest w stanie niezwłocznie zwrócić wkład i zaspokoić wierzycieli.

Śmierć jedynego wspólnika a prawa do udziałów

Śmierć jedynego wspólnika nie powoduje automatycznego zakończenia wszystkich spraw spółki. Prawa majątkowe po zmarłym, w tym prawa wynikające z objęcia udziałów w spółce z o.o. w organizacji, co do zasady wchodzą do spadku. Do wykonywania praw po zmarłym potrzebne jest ustalenie spadkobierców, najczęściej przez prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli jedyny wspólnik był również osobą faktycznie działającą za spółkę, trzeba dodatkowo zbadać, czy po jego śmierci istnieje zarząd spółki w organizacji. Jeżeli zarząd nie działa, w sprawach rozliczenia spółki może być potrzebne ustanowienie likwidatora zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych.

Czy trzeba prowadzić likwidację spółki w organizacji?

Po rozwiązaniu umowy spółki w organizacji trzeba sprawdzić, czy spółka może od razu zwrócić wniesione wkłady oraz pokryć wierzytelności osób trzecich. Jeżeli tak, rozliczenie może być prostsze i nie zawsze wymaga pełnej likwidacji. Jeżeli jednak spółka nie może niezwłocznie zwrócić wkładu albo zaspokoić wierzycieli, należy przeprowadzić likwidację spółki w organizacji.

Likwidację prowadzi zarząd, a gdy go nie ma albo nie działa - likwidator ustanowiony przez wspólników albo przez sąd rejestrowy. W przypadku śmierci jedynego wspólnika wykonywanie praw wspólnika zależy od wykazania następstwa prawnego przez spadkobierców.

Nie należy utożsamiać rozwiązania spółki w organizacji z automatycznym powrotem wszystkich składników majątku do spadkobierców. Najpierw trzeba ustalić wierzycieli, zakres aportu i ewentualne zobowiązania spółki. Zwrot wkładu do spadku powinien nastąpić dopiero po prawidłowym rozliczeniu spółki.

Jak powinien wyglądać bilans otwarcia?

Bilans otwarcia spółki z o.o. w organizacji powinien odzwierciedlać stan majątku i źródeł finansowania na dzień rozpoczęcia prowadzenia ksiąg rachunkowych. Jeżeli pierwszym zdarzeniem gospodarczym było wniesienie przedsiębiorstwa aportem, w księgach spółki należy ująć składniki majątku objęte aportem zgodnie z dokumentami założycielskimi, wyceną i zasadami rachunkowości.

W praktyce bilans otwarcia powinien obejmować w szczególności aktywa wchodzące do przedsiębiorstwa, takie jak środki pieniężne, towary, wyposażenie, prawa, należności i dokumentację, jeżeli nie zostały wyłączone z aportu. Po stronie pasywów ujmuje się przede wszystkim kapitał podstawowy odpowiadający objętym udziałom oraz ewentualne zobowiązania, jeżeli spółka je przejęła, zaciągnęła albo powstał obowiązek ich ujęcia zgodnie z przepisami rachunkowymi.

Jeżeli nie da się bezpiecznie ustalić składu przedsiębiorstwa na dzień aportu, konieczne jest odtworzenie dokumentacji: aktu założycielskiego, opisu aportu, ewidencji środków trwałych, wykazu należności i zobowiązań, stanów magazynowych, wyciągów bankowych oraz umów z kontrahentami. Dopiero na tej podstawie można prawidłowo ustalić bilans otwarcia i późniejsze rozliczenie spółki w organizacji.

Faktury wystawione przed założeniem spółki

Faktury wystawione przed dniem zawiązania spółki były fakturami przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą. Sama faktura nie przechodzi na spółkę jako dokument wystawiony przez inny podmiot, ale wynikająca z niej wierzytelność mogła być składnikiem przedsiębiorstwa wniesionego aportem.

Jeżeli wierzytelności z tych faktur zostały objęte aportem, spółka w organizacji stała się uprawniona do ich dochodzenia, chyba że z aktu założycielskiego, opisu aportu albo przepisów szczególnych wynikało inaczej. Jeżeli wierzytelności wyłączono z aportu, należą one do majątku zmarłego przedsiębiorcy i przechodzą na spadkobierców.

Rozliczenia podatkowe faktur wystawionych przed aportem wymagają odrębnej analizy. Co do zasady faktury dokumentują czynności wykonane przez przedsiębiorcę, a nie przez spółkę. Dlatego nie powinno się mechanicznie przepisywać ich na spółkę bez podstawy prawnej. W razie wątpliwości trzeba sprawdzić status podatnika, zakres aportu, moment wykonania usługi lub dostawy oraz ewentualne obowiązki po stronie spadkobierców.

Zobowiązania i należności związane z przedsiębiorstwem

Zgodnie z Kodeksem cywilnym przedsiębiorstwo obejmuje zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. W jego skład mogą wchodzić między innymi nazwa przedsiębiorstwa, własność rzeczy, prawa z umów najmu i dzierżawy, wierzytelności, środki pieniężne, koncesje, licencje, prawa własności przemysłowej, majątkowe prawa autorskie, tajemnice przedsiębiorstwa oraz księgi i dokumenty.

Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych. Dlatego zasadnicze znaczenie ma treść aktu notarialnego i opis aportu. To one pozwalają ustalić, czy do spółki wniesiono także należności z wcześniejszych faktur, środki na rachunkach, zapasy, wyposażenie lub inne prawa.

Zobowiązania przedsiębiorcy wymagają ostrożniejszego podejścia. Długi nie są zwykłym składnikiem przedsiębiorstwa przenoszonym tak jak rzecz lub wierzytelność. Ich przejęcie przez spółkę wymaga co do zasady odpowiedniej podstawy prawnej, a w wielu przypadkach także zgody wierzyciela. Niezależnie od tego nabywca przedsiębiorstwa odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o nich mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy jest ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa według zasad określonych w Kodeksie cywilnym.

Po śmierci przedsiębiorcy jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na spadkobierców, o ile nie wygasły z chwilą śmierci. Oznacza to, że zobowiązania przedsiębiorcy mogą stać się długami spadkowymi, natomiast zobowiązania zaciągnięte już przez spółkę w organizacji powinny być rozliczane jako zobowiązania spółki, z uwzględnieniem odpowiedzialności osób, które działały w jej imieniu.

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki w organizacji

Za zobowiązania spółki kapitałowej w organizacji odpowiada sama spółka oraz osoby, które działały w jej imieniu. Wspólnik spółki z o.o. w organizacji odpowiada za jej zobowiązania tylko do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych udziałów. Jeżeli wkład został w całości wniesiony, odpowiedzialność wspólnika z tego tytułu może być wyłączona, ale nadal trzeba badać inne podstawy odpowiedzialności, na przykład działanie w imieniu spółki albo odpowiedzialność za zobowiązania związane z nabytym przedsiębiorstwem.

Jeżeli zmarły wspólnik działał w imieniu spółki w organizacji i zaciągnął zobowiązania, jego odpowiedzialność może wejść do spadku jako dług spadkowy. Zakres odpowiedzialności spadkobierców zależy jednak od zasad prawa spadkowego, sposobu przyjęcia spadku i konkretnych dokumentów.

W opisanej sprawie szczególnie istotne jest oddzielenie trzech kategorii: długów przedsiębiorcy sprzed aportu, odpowiedzialności spółki jako nabywcy przedsiębiorstwa oraz ewentualnych zobowiązań zaciągniętych przez spółkę w organizacji po jej zawiązaniu.

Co powinni zrobić spadkobiercy?

Spadkobiercy powinni przede wszystkim ustalić swoje prawa do spadku oraz zabezpieczyć dokumenty przedsiębiorstwa i spółki. Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia praktyczne wykonywanie praw po zmarłym wspólniku może być utrudnione.

Następnie należy zweryfikować, czy w KRS znajduje się jakikolwiek wpis lub wniosek dotyczący spółki, czy działał zarząd, jaki był dokładny skład aportu oraz czy istnieją wierzyciele spółki lub przedsiębiorstwa. Dopiero po takim ustaleniu można podjąć decyzję, czy wystarczy zwrot wkładu i zamknięcie rozliczeń, czy konieczna będzie likwidacja spółki w organizacji.

W przypadku zaległych faktur, rozliczeń podatkowych i ksiąg rachunkowych potrzebna jest współpraca prawnika oraz księgowego. Samo stwierdzenie, że spółka nie została wpisana do KRS, nie rozstrzyga automatycznie, kto ma odebrać należności, kto odpowiada wobec kontrahentów i jak zamknąć księgi.

FAQ

Czy śmierć jedynego wspólnika unieważnia założenie spółki?

Nie. Spółka z o.o. w organizacji powstaje z chwilą podpisania aktu założycielskiego. Śmierć wspólnika nie cofa tej czynności, ale prawa po wspólniku wchodzą do spadku i wymagają ustalenia spadkobierców.

Co się dzieje, gdy spółki nie zgłoszono do KRS w ciągu 6 miesięcy?

Umowa spółki albo akt założycielski ulega rozwiązaniu. Następnie trzeba rozliczyć spółkę w organizacji, zwrócić wkłady i zaspokoić wierzycieli albo przeprowadzić likwidację, jeżeli natychmiastowe rozliczenie nie jest możliwe.

Czy faktury sprzed założenia spółki należą do spółki?

Nie same faktury, lecz wierzytelności z nich wynikające mogły zostać wniesione do spółki jako część przedsiębiorstwa. Decyduje treść aktu założycielskiego, opis aportu i ewentualne wyłączenia.

Czy długi jednoosobowej działalności przeszły na spółkę?

Nie automatycznie jako składnik przedsiębiorstwa. Przejęcie długu wymaga odpowiedniej podstawy prawnej, często także zgody wierzyciela. Spółka jako nabywca przedsiębiorstwa może jednak odpowiadać solidarnie za zobowiązania związane z jego prowadzeniem w granicach przewidzianych w Kodeksie cywilnym.

Czy trzeba sporządzić bilans otwarcia, skoro spółka nie została wpisana do KRS?

Jeżeli spółka w organizacji rozpoczęła zdarzenia gospodarcze, w szczególności przyjęła aport przedsiębiorstwa, należy uporządkować księgi i ustalić stan otwarcia. Brak wpisu do KRS nie usuwa obowiązku prawidłowego rozliczenia majątku, należności i zobowiązań.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 18 ze zm.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.
• Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 120 ze zm.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1994 r., sygn. akt I PZP 1/94

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.