Likwidacja pracodawcy a wypowiedzenie, ZUS i świadczenie

Skrócenie okresu wypowiedzenia przy likwidacji pracodawcy

Jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 3 lata, zasadniczo przysługuje mu 3-miesięczny okres wypowiedzenia. Kodeks pracy przewiduje jednak szczególną możliwość skrócenia tego okresu przez pracodawcę. Zgodnie z art. 36¹ § 1 Kodeksu pracy pracodawca może skrócić trzymiesięczne wypowiedzenie najwyżej do 1 miesiąca, jeżeli wypowiedzenie następuje z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracownika.

W opisanej sytuacji powodem wypowiedzenia było zaprzestanie prowadzenia działalności przez pracodawcę działającego w formie spółki cywilnej. Jeżeli faktycznie oznaczało to zakończenie działalności pracodawcy albo inną przyczynę niedotyczącą pracownika, zastosowanie art. 36¹ Kodeksu pracy może być prawidłowe. Umowa o pracę rozwiązuje się wtedy z upływem skróconego okresu wypowiedzenia, a nie dopiero z końcem pełnych 3 miesięcy.

Za pozostałą część wypowiedzenia pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za czas, o który wypowiedzenie zostało skrócone. Przy skróceniu 3-miesięcznego wypowiedzenia do 1 miesiąca będzie to co do zasady odszkodowanie za 2 miesiące.

Odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia a nowa praca

Odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia jest należne z tytułu jednostronnego skrócenia wypowiedzenia przez pracodawcę. Sam fakt podjęcia nowego zatrudnienia po rozwiązaniu dotychczasowej umowy nie powoduje utraty prawa do tego odszkodowania. Można więc co do zasady podpisać umowę z nowym pracodawcą już po ustaniu poprzedniego stosunku pracy, na przykład od następnego dnia.

Trzeba jednak odróżnić samo prawo do odszkodowania od zaliczenia okresu, za który odszkodowanie wypłacono, do stażu pracy. Zgodnie z art. 36¹ § 2 Kodeksu pracy okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się do okresu zatrudnienia pracownikowi pozostającemu w tym czasie bez pracy. Oznacza to, że podjęcie zatrudnienia w tym okresie nie odbiera odszkodowania, ale może mieć znaczenie dla zaliczenia tego okresu do stażu pracy u poprzedniego pracodawcy.

Odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia nie jest wynagrodzeniem za pracę. Co do zasady nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia składkowego dotyczącego wyłączeń z podstawy wymiaru składek.

Składki ZUS z działalności po ustaniu głównego etatu

Przy zbiegu umowy o pracę i działalności gospodarczej kluczowe znaczenie ma wysokość oskładkowanego wynagrodzenia z etatu. Jeżeli pracownik-przedsiębiorca osiąga z umowy albo umów o pracę podstawę wymiaru składek co najmniej równą minimalnemu wynagrodzeniu za pracę w danym miesiącu, to z działalności gospodarczej zasadniczo nie musi opłacać obowiązkowych składek społecznych. Składka zdrowotna z działalności pozostaje jednak odrębnym obowiązkiem, chyba że zachodzi szczególny ustawowy wyjątek.

Jeżeli po rozwiązaniu głównej umowy o pracę pozostaje jedynie zatrudnienie na 1/4 etatu, trzeba sprawdzić, czy miesięczna podstawa składek z tego zatrudnienia osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie. Jeżeli jest niższa, działalność gospodarcza staje się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych od dnia następującego po ustaniu tego etatu, który zapewniał dotychczas właściwą podstawę składek.

W opisanym układzie decydujący nie jest moment uzyskania 40-letniego stażu pracy, lecz data ustania stosunku pracy oraz wysokość wynagrodzenia z pozostałego zatrudnienia. Jeżeli główny etat rozwiązuje się z końcem miesiąca, a od następnego dnia pozostaje tylko nisko wynagradzany etat na część etatu, obowiązek składek społecznych z działalności może powstać już od następnego dnia po rozwiązaniu umowy, a nie dopiero od dnia osiągnięcia określonego stażu.

Nowy właściciel zakładu a dotychczasowa umowa

Jeżeli zakład pracy zostaje przejęty przez inny podmiot jako całość lub w części, może dojść do przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę w rozumieniu art. 23¹ Kodeksu pracy. Wtedy nowy pracodawca z mocy prawa staje się stroną dotychczasowych stosunków pracy. Nie zawsze jednak sprzedaż składników majątku albo rozpoczęcie podobnej działalności przez inną osobę oznacza przejście zakładu pracy.

Jeżeli umowa o pracę została już skutecznie rozwiązana z poprzednim pracodawcą, późniejsze zatrudnienie u nowego podmiotu jest co do zasady nową umową. Jej podpisanie po rozwiązaniu poprzedniej umowy nie powinno pozbawiać odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia należnego od poprzedniego pracodawcy. Wątpliwości mogą powstać wtedy, gdy przejęcie zakładu następuje jeszcze przed datą rozwiązania umowy albo gdy wypowiedzenie było elementem pozornego obejścia przepisów o przejściu zakładu pracy.

Urlop wypoczynkowy i ekwiwalent po skróconym wypowiedzeniu

Urlop wypoczynkowy przysługuje za okres faktycznego pozostawania w stosunku pracy. Jeżeli umowa rozwiązuje się z upływem skróconego okresu wypowiedzenia, urlop za dany rok ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w tym roku. Okres, za który wypłacono odszkodowanie za skrócone wypowiedzenie, nie tworzy dodatkowego prawa do urlopu.

Przy zatrudnieniu na część etatu wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Następnie urlop udziela się w godzinach. Jeżeli do dnia rozwiązania umowy pracownik nie wykorzysta należnego urlopu, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop, chyba że urlop został wykorzystany w naturze w okresie wypowiedzenia.

Stanowisko to jest zgodne z kierunkiem wynikającym z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., sygn. akt I PZP 20/92, w której wskazano, że za okres odszkodowania z tytułu skrócenia wypowiedzenia nie nabywa się uprawnień nierozerwalnie związanych z pozostawaniem w stosunku pracy, takich jak urlop wypoczynkowy.

Dni wolne na poszukiwanie pracy

Pracownikowi, któremu pracodawca wypowiedział umowę o pracę, przysługują płatne dni wolne na poszukiwanie pracy, jeżeli okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 2 tygodnie. Wynika to z art. 37 Kodeksu pracy. Wymiar zwolnienia wynosi 2 dni robocze w okresie dwutygodniowego i jednomiesięcznego wypowiedzenia oraz 3 dni robocze w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia.

Przy trzymiesięcznym okresie wypowiedzenia skróconym na podstawie art. 36¹ Kodeksu pracy pracownikowi przysługują 3 dni robocze na poszukiwanie pracy. Trzeba jednak złożyć pracodawcy wniosek i wykorzystać te dni przed zakończeniem stosunku pracy. Po rozwiązaniu umowy nie można już skutecznie żądać udzielenia dni wolnych, choć ewentualne naruszenia można rozważać w kategoriach roszczeń pracowniczych.

Świadczenie przedemerytalne po 1 czerwca 2025 r. – aktualne warunki

Potocznie używa się określenia zasiłek przedemerytalny, ale właściwą nazwą jest świadczenie przedemerytalne. W przypadku osoby, która traci zatrudnienie z powodu likwidacji pracodawcy albo z przyczyn dotyczących zakładu pracy, trzeba najpierw ustalić, który wariant art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych ma zastosowanie.

W sprawach związanych z rozwiązaniem stosunku pracy najczęściej znaczenie mają następujące warianty:

• Likwidacja lub niewypłacalność pracodawcy: co najmniej 6 miesięcy zatrudnienia u tego pracodawcy, ukończone co najmniej 56 lat przez kobietę albo 61 lat przez mężczyznę oraz okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety albo 25 lat dla mężczyzny.
• Rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy: co najmniej 6 miesięcy zatrudnienia, ukończone co najmniej 55 lat przez kobietę albo 60 lat przez mężczyznę oraz okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiety albo 35 lat dla mężczyzny.
• Długi okres uprawniający do emerytury bez warunku wieku: przy rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy wystarczy co najmniej 6 miesięcy zatrudnienia oraz okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiety albo 40 lat dla mężczyzny.
• Likwidacja lub niewypłacalność pracodawcy i odpowiednio długi staż osiągnięty wcześniej: jeżeli do 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy osoba posiadała co najmniej 34 lata okresu uprawniającego do emerytury jako kobieta albo 39 lat jako mężczyzna, a u danego pracodawcy była zatrudniona co najmniej 6 miesięcy.

Od 1 czerwca 2025 r. pojęcie przyczyn dotyczących zakładu pracy należy oceniać według ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Obejmuje ono m.in. rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, likwidację pracodawcy oraz likwidację stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych, organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych. Znaczenie ma zatem rzeczywista i udokumentowana przyczyna ustania zatrudnienia.

Po spełnieniu właściwego wariantu z art. 2 ust. 1 świadczenie przedemerytalne przysługuje po upływie co najmniej 180 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli osoba nadal jest zarejestrowana jako bezrobotny i złoży wniosek do ZUS w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez PUP dokumentu potwierdzającego 180-dniowy okres pobierania zasiłku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach ZUS może, na wniosek zainteresowanego, przywrócić termin do złożenia wniosku.

Od 1 czerwca 2025 r. nie obowiązuje już dawny warunek, zgodnie z którym w czasie tego okresu osoba nie mogła bez uzasadnionej przyczyny odmówić propozycji odpowiedniego zatrudnienia albo innej formy aktywizacji. Warunek ten został usunięty z art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych przez ustawę z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Trzeba natomiast zachować warunki potrzebne do uzyskania i utrzymania statusu bezrobotnego. Osoba nadal zatrudniona na umowie o pracę, nawet na 1/4 etatu, nie spełnia definicji bezrobotnego. Statusu tego co do zasady nie uzyska również osoba wpisana do CEIDG jako prowadząca działalność gospodarczą. Zawieszenie wykonywania działalności może umożliwić rejestrację, jeżeli spełnione są także pozostałe ustawowe warunki, ale nie oznacza automatycznie nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Ustawa przewiduje również szczególne zasady zaliczania do wymaganego okresu 180 dni niektórych okresów zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podjętych w tym czasie. Jeżeli takie zatrudnienie albo inna praca zarobkowa ustanie dopiero po upływie 180-dniowego okresu, termin na złożenie wniosku o świadczenie może być liczony od dnia ustania tej pracy. W takim przypadku warto dokładnie ustalić przebieg okresów z PUP przed złożeniem wniosku do ZUS.

Po przyznaniu świadczenia przedemerytalnego można osiągać przychody, ale podlegają one limitom. Przekroczenie dopuszczalnych progów może spowodować zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia. Limity są ogłaszane okresowo i zmieniają się, dlatego przed podjęciem pracy albo kontynuowaniem działalności warto sprawdzić aktualne kwoty w ZUS.

FAQ

Czy odszkodowanie za skrócone wypowiedzenie przepada po podjęciu nowej pracy?

Nie. Podjęcie nowej pracy po rozwiązaniu umowy co do zasady nie odbiera prawa do odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Może jednak wpłynąć na to, czy okres objęty odszkodowaniem zostanie zaliczony do stażu pracy jako okres pozostawania bez pracy.

Od kiedy trzeba płacić pełne składki społeczne z działalności?

Od dnia, w którym działalność gospodarcza staje się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Najczęściej będzie to dzień następujący po ustaniu etatu, który zapewniał podstawę składek co najmniej równą minimalnemu wynagrodzeniu, jeżeli pozostałe zatrudnienie nie osiąga tego poziomu.

Czy staż pracy decyduje o składkach ZUS z działalności?

Nie. Dla zbiegu etatu i działalności decyduje przede wszystkim wysokość podstawy wymiaru składek z umowy o pracę, a nie ogólny staż pracy. Staż może mieć znaczenie przy świadczeniu przedemerytalnym lub emeryturze, ale nie przesądza o zwolnieniu ze składek społecznych z działalności.

Czy za okres odszkodowania przysługuje urlop?

Nie. Urlop przysługuje za okres pozostawania w stosunku pracy. Po rozwiązaniu umowy okres, za który wypłacono odszkodowanie za skrócone wypowiedzenie, nie tworzy nowego prawa do urlopu wypoczynkowego.

Czy można dostać świadczenie przedemerytalne, prowadząc działalność?

Aktywne prowadzenie działalności gospodarczej ujawnione w CEIDG co do zasady uniemożliwia uzyskanie statusu bezrobotnego, który jest potrzebny na etapie dochodzenia prawa do świadczenia przedemerytalnego. Zawieszenie działalności może umożliwić rejestrację, jeżeli osoba spełnia także pozostałe warunki przewidziane w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Czy po 1 czerwca 2025 r. odmowa propozycji pracy wyklucza świadczenie przedemerytalne?

Nie jest już odrębną przesłanką wyłączającą świadczenie na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Od 1 czerwca 2025 r. przepis ten wymaga po upływie co najmniej 180 dni pobierania zasiłku, aby osoba nadal była zarejestrowana jako bezrobotny i terminowo złożyła wniosek do ZUS. Nadal trzeba jednak spełniać aktualne warunki statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku wynikające z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia.