Prawa wspólnika mniejszościowego w sp. z o.o.

Sprzedaż udziałów i prawo pierwokupu

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. trzeba zacząć od sprawdzenia umowy spółki. To ona może określać, czy wspólnik może swobodnie zbyć udziały, czy potrzebna jest zgoda spółki, zgoda zgromadzenia wspólników, zgoda zarządu albo czy pozostałym wspólnikom przysługuje prawo pierwokupu lub pierwszeństwa nabycia.

Co do formy, zbycie udziału albo części udziału w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Zwykła umowa pisemna bez poświadczenia podpisów nie wystarczy do skutecznego przeniesienia udziałów.

Jeżeli w umowie spółki wpisano prawo pierwokupu, najczęściej procedura wygląda tak: wspólnik znajduje kupującego, uzgadnia z nim cenę i warunki, zawiera warunkową umowę sprzedaży, a następnie zawiadamia uprawnionego wspólnika o treści tej umowy. Uprawniony może skorzystać z pierwokupu w terminie wynikającym z umowy spółki albo z przepisów stosowanych do tego prawa. Dopiero gdy nie skorzysta z pierwokupu, sprzedaż na rzecz osoby trzeciej może dojść do skutku na uzgodnionych warunkach.

Istota pierwokupu polega na tym, że uprawniony nie negocjuje od nowa ceny. Jeżeli wykonuje prawo pierwokupu, wchodzi w miejsce osoby trzeciej na takich samych warunkach. Wynika to z art. 600 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez wykonanie prawa pierwokupu dochodzi do skutku umowa sprzedaży tej samej treści, co umowa zawarta z osobą trzecią, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Najkorzystniejsza sprzedaż udziałów polega więc w praktyce na rzetelnym ustaleniu wartości udziałów, znalezieniu realnego nabywcy i uzgodnieniu ceny, którą rzeczywiście zaakceptowałby rynek. Jeżeli cena zostanie sztucznie zawyżona albo warunki będą pozorne, może to prowadzić do sporu z drugim wspólnikiem. Jeżeli cena będzie zbyt niska, uprawniony z pierwokupu może kupić udziały właśnie po tej cenie.

Czy wspólnikowi przysługuje miesięczne wynagrodzenie

Samo posiadanie udziałów w spółce z o.o. nie daje prawa do miesięcznego uposażenia. Udziały dają przede wszystkim prawa korporacyjne, czyli udział w zgromadzeniu wspólników, prawo głosu, prawo kontroli oraz prawo do udziału w zysku, jeżeli zysk zostanie przeznaczony do podziału.

Wynagrodzenie miesięczne może przysługiwać z innego tytułu, na przykład z umowy o pracę, kontraktu menedżerskiego, umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług albo za pełnienie funkcji w zarządzie, jeżeli przewidziano wynagrodzenie. Po odwołaniu z funkcji prezesa trzeba więc sprawdzić, czy istniała odrębna umowa lub uchwała o wynagrodzeniu oraz czy nadal obowiązuje.

Wyjątkowo umowa spółki może nakładać na wspólnika obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki i przewidywać za nie wynagrodzenie. Nie jest to jednak automatyczna pensja za posiadanie udziałów. Takie rozwiązanie musi wynikać z umowy spółki i musi być poprawnie skonstruowane.

Dywidenda i zaliczka na poczet dywidendy

Podstawowym świadczeniem dla wspólnika pasywnego jest dywidenda. Zgodnie z art. 193 § 1 Kodeksu spółek handlowych wspólnik ma prawo do udziału w zysku wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Oznacza to, że nawet jeżeli spółka osiągnęła zysk, wspólnik nie może samodzielnie żądać wypłaty, dopóki zysk nie zostanie przeznaczony do podziału w wymaganym trybie.

Jeżeli udziały nie są uprzywilejowane, dywidenda przypada wspólnikom proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Przy 20% udziałów wspólnik co do zasady otrzyma 20% kwoty przeznaczonej do podziału między wspólników, po uwzględnieniu zasad wynikających z umowy spółki i uchwały.

Możliwa jest także zaliczka na poczet przewidywanej dywidendy, ale tylko wtedy, gdy pozwala na to umowa spółki i spełnione są warunki ustawowe. Kodeks spółek handlowych przewiduje między innymi wymóg, aby zatwierdzone sprawozdanie finansowe za poprzedni rok obrotowy wykazywało zysk, a wysokość zaliczki mieściła się w ustawowym limicie. Wypłata zaliczki nie może być traktowana jako stała pensja wspólnika.

Prawa wspólnika posiadającego 20% udziałów

Pakiet 20% udziałów nie pozwala zwykle samodzielnie podejmować uchwał, jeżeli drugi wspólnik posiada 80% głosów. Zasadą jest podejmowanie uchwał bezwzględną większością głosów, chyba że ustawa lub umowa spółki przewiduje surowsze wymagania. W praktyce większościowy wspólnik może więc przegłosować wiele zwykłych spraw.

Nie oznacza to jednak, że wspólnik mniejszościowy jest pozbawiony ochrony. Każdy wspólnik ma prawo kontroli, w szczególności prawo przeglądania ksiąg i dokumentów spółki, sporządzania bilansu dla swego użytku oraz żądania wyjaśnień od zarządu. Jeżeli zarząd odmawia dostępu do informacji, można rozważyć skorzystanie z procedur przewidzianych w Kodeksie spółek handlowych, w tym złożenie wniosku do sądu rejestrowego, jeżeli są spełnione przesłanki.

Wspólnik lub wspólnicy reprezentujący co najmniej jedną dziesiątą kapitału zakładowego mogą również żądać zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników oraz umieszczenia określonych spraw w porządku obrad. Umowa spółki może przyznawać to uprawnienie także wspólnikom reprezentującym mniejszy udział.

W określonych przypadkach wspólnik mniejszościowy może zaskarżać uchwały zgromadzenia wspólników. Dotyczy to zwłaszcza uchwał sprzecznych z umową spółki, dobrymi obyczajami, godzących w interes spółki albo mających na celu pokrzywdzenie wspólnika, a także uchwał sprzecznych z ustawą. Każdy przypadek wymaga jednak sprawdzenia, czy wspólnik ma legitymację do zaskarżenia i czy dochował terminów.

Działalność podobna do działalności spółki po odwołaniu z zarządu

Członka zarządu spółki z o.o. obowiązuje ustawowy zakaz zajmowania się interesami konkurencyjnymi bez zgody spółki. Jeżeli został Pan odwołany z zarządu i nie pełni już funkcji członka zarządu, sam ten zakaz co do zasady nie powinien działać na przyszłość jako zakaz wynikający z pełnienia funkcji.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Trzeba sprawdzić, czy podpisał Pan umowę o zakazie konkurencji, umowę o poufności, kontrakt menedżerski, umowę o pracę albo inne zobowiązanie, które ogranicza działalność po ustaniu funkcji. Znaczenie może mieć także ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, know-how, danych klientów, dokumentacji handlowej oraz zakaz czynów nieuczciwej konkurencji.

Jeżeli planowana działalność ma być podobna do działalności spółki, najbezpieczniej nie wykorzystywać dokumentów, baz klientów, ofert, cenników ani informacji poufnych spółki. Sam fakt bycia wspólnikiem mniejszościowym nie musi blokować prowadzenia innego biznesu, ale konkretne ryzyka zależą od dokumentów i sposobu działania.

Jak praktycznie przygotować wyjście ze spółki

Wspólnik, który chce wyjść ze spółki, powinien najpierw ustalić realną wartość udziałów. Pomocne są sprawozdania finansowe, bieżące wyniki, majątek spółki, zobowiązania, pozycja rynkowa oraz perspektywy dalszej działalności. W spółkach dwuosobowych istotne znaczenie ma także to, czy nabywca zewnętrzny w ogóle będzie zainteresowany wejściem do spółki z dominującym wspólnikiem.

Następnie trzeba sprawdzić ograniczenia w umowie spółki. Jeżeli przewidziano pierwokup, pierwszeństwo albo zgodę na zbycie, należy przeprowadzić transakcję dokładnie według tej procedury. Pominięcie ograniczeń może prowadzić do sporu o skuteczność sprzedaży albo do roszczeń wobec zbywcy.

Jeżeli drugi wspólnik chce odkupić udziały, można negocjować zwykłą umowę sprzedaży bez szukania osoby trzeciej, o ile obie strony uzgodnią cenę. Jeżeli jednak większościowy wspólnik oferuje cenę zaniżoną, poszukiwanie zewnętrznego nabywcy i uruchomienie procedury pierwokupu może być sposobem na ustalenie rynkowego punktu odniesienia.

FAQ

Czy wspólnik z 20% udziałów może zablokować sprzedaż udziałów większościowemu wspólnikowi?

Nie samym faktem posiadania 20% udziałów. Ograniczenia zbywania udziałów muszą wynikać z umowy spółki albo z przepisów. Jeżeli umowa spółki przewiduje prawo pierwokupu, pierwszeństwo lub wymóg zgody, trzeba zastosować tę procedurę.

Czy drugi wspólnik może zmusić mnie do sprzedaży udziałów?

Co do zasady wspólnik większościowy nie może po prostu zmusić wspólnika mniejszościowego do sprzedaży udziałów tylko dlatego, że ma większy pakiet. Wyjątki mogą wynikać z szczególnych postanowień umowy spółki albo z odrębnych procedur sądowych, dlatego trzeba badać konkretną sytuację.

Czy mogę żądać miesięcznej wypłaty jako wspólnik?

Nie, samo posiadanie udziałów nie daje prawa do miesięcznego wynagrodzenia. Wypłaty mogą wynikać z dywidendy, zaliczki na dywidendę, umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, uchwały o wynagrodzeniu albo szczególnych zapisów umowy spółki.

Czy spółka musi wypłacić dywidendę, jeżeli osiągnęła zysk?

Nie zawsze. Zysk musi wynikać z rocznego sprawozdania finansowego i zostać przeznaczony do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Wspólnicy mogą również zdecydować o pozostawieniu zysku w spółce, o ile uchwała jest zgodna z prawem i umową spółki.

Czy po odwołaniu z zarządu mogę prowadzić konkurencyjną działalność?

To zależy od dokumentów i sposobu działania. Po odwołaniu z zarządu ustawowy zakaz konkurencji dotyczący członka zarządu co do zasady nie obejmuje już przyszłej działalności, ale nadal mogą obowiązywać umowy o zakazie konkurencji, poufność, tajemnica przedsiębiorstwa i przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Podsumowanie

Wspólnik posiadający 20% udziałów w spółce z o.o. ma ograniczony wpływ na bieżące decyzje, jeżeli drugi wspólnik dysponuje 80% głosów. Nie oznacza to jednak braku ochrony. Może korzystać z prawa kontroli, żądać informacji, uczestniczyć w zgromadzeniach, korzystać z uprawnień mniejszościowych oraz w określonych przypadkach kwestionować uchwały.

Sprzedaż udziałów wymaga sprawdzenia umowy spółki i zachowania właściwej formy. Jeżeli obowiązuje prawo pierwokupu, cenę najlepiej ustalić na realnym poziomie rynkowym, bo uprawniony wspólnik może kupić udziały na tych samych warunkach. Jeżeli wspólnik chce pozostać pasywny, powinien pamiętać, że nie przysługuje mu stałe uposażenie z samego faktu posiadania udziałów. Może natomiast liczyć na dywidendę lub zaliczkę na dywidendę, o ile pozwalają na to przepisy, umowa spółki i decyzje organów spółki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.