Przekazanie firmy żony mężowi i dalsze umowy

Działalność gospodarcza żony a możliwość „przepisania” firmy

Jeżeli żona prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG, nie można przenieść samego wpisu na męża. Taki wpis jest przypisany do konkretnej osoby fizycznej, jej numeru NIP, nazwiska oraz odpowiedzialności za zobowiązania. Mąż nie może więc przejąć „firmy” w tym sensie, że zacznie działać pod NIP-em żony.

Możliwe jest natomiast przekazanie przedsiębiorstwa w rozumieniu prawa cywilnego. Zgodnie z art. 55¹ Kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. W praktyce mogą to być m.in. sprzęt, wyposażenie, dokumentacja, baza klientów, prawa z umów, wierzytelności, tajemnica przedsiębiorstwa, oznaczenia, licencje, know-how oraz inne składniki potrzebne do dalszego świadczenia usług.

Oznacza to, że celem nie jest „przepisanie działalności”, lecz takie ułożenie spraw, aby mąż mógł legalnie i technicznie kontynuować świadczenie usług we własnej działalności, z wykorzystaniem przekazanego przedsiębiorstwa albo jego składników.

Co może zostać przekazane mężowi?

Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje co do zasady wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że strony postanowią inaczej albo przepisy szczególne wyłączają przeniesienie określonych praw. W umowie lub protokole warto więc dokładnie wymienić składniki, które mąż ma przejąć, np. sprzęt, materiały, dokumenty, dostęp do systemów, oznaczenia, należności, prawa do domeny, umowy z podwykonawcami czy wyposażenie biura.

Trzeba jednak odróżnić składniki przedsiębiorstwa od praw i obowiązków z konkretnych umów. Samo przekazanie przedsiębiorstwa nie zawsze wystarczy, aby mąż stał się stroną wieloletniej umowy o świadczenie usług. Jeżeli kontrakt był zawarty przez żonę jako przedsiębiorcę, kontrahent ma prawo wiedzieć, kto będzie jego nowym wykonawcą, i często musi wyrazić zgodę na zmianę strony umowy.

Zobacz również: Powiązania między firmami

Darowizna przedsiębiorstwa albo przekazanie składników w majątku wspólnym

Jeżeli między małżonkami istnieje wspólność majątkowa, a składniki przedsiębiorstwa zostały nabyte w trakcie małżeństwa ze środków wspólnych, często należą one do majątku wspólnego. W takim przypadku nie zawsze konieczna będzie klasyczna darowizna między małżonkami. Możliwe jest sporządzenie szczegółowego protokołu przekazania zarządu i faktycznego korzystania ze składników przedsiębiorstwa przez męża, zwłaszcza gdy chodzi o rzeczy i prawa należące już do majątku wspólnego.

Inaczej będzie, gdy obowiązuje rozdzielność majątkowa albo gdy część składników należy do majątku osobistego żony, np. została nabyta przed ślubem, odziedziczona albo otrzymana przez żonę w darowiźnie. Wtedy należy rozważyć umowę darowizny przedsiębiorstwa, sprzedaż przedsiębiorstwa albo przeniesienie wybranych składników. Wybór rozwiązania powinien zależeć od składu majątku, umów z kontrahentami, podatków i ewentualnych zezwoleń.

Zbycie, wydzierżawienie albo ustanowienie użytkowania przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, zgodnie z art. 75¹ Kodeksu cywilnego. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo prawo, dla którego wymagana jest forma aktu notarialnego, potrzebny będzie akt notarialny.

Przeczytaj też: Przepisanie firmy na żonę

Jak przenieść umowy z kontrahentami na męża?

Najważniejszy element sprawy to umowy, które żona zawarła z kontrahentami. W praktyce należy przeanalizować każdą umowę osobno. Trzeba sprawdzić, czy umowa dopuszcza cesję, czy wymaga pisemnej zgody kontrahenta, czy zawiera zakaz przenoszenia praw, czy przewiduje kary umowne oraz czy świadczenie może wykonywać inna osoba.

Sama cesja wierzytelności, o której mowa w art. 509 Kodeksu cywilnego, przenosi prawa, np. prawo do zapłaty wynagrodzenia. Nie przenosi jednak automatycznie obowiązków, takich jak obowiązek wykonania usług, odpowiedzialność za jakość, terminy czy kary umowne. Przy umowach o świadczenie usług zwykle potrzebne jest przeniesienie całego stosunku umownego albo zawarcie aneksu trójstronnego: żona, mąż i kontrahent.

Jeżeli mąż ma wejść w obowiązki żony, w grę może wchodzić również przejęcie długu w rozumieniu art. 519 Kodeksu cywilnego, które wymaga zgody wierzyciela. Dlatego najbezpieczniej przygotować aneks lub porozumienie, w którym kontrahent potwierdzi, że od określonej daty mąż staje się stroną umowy i przejmuje prawa oraz obowiązki związane z dalszym wykonywaniem usług.

Własna działalność męża w CEIDG

Jeżeli mąż nie prowadzi jeszcze działalności gospodarczej, powinien uzyskać własny wpis w CEIDG przed rozpoczęciem wykonywania usług na własny rachunek. Wpis do CEIDG jest związany z osobą męża, jego NIP-em i firmą zawierającą co najmniej imię i nazwisko przedsiębiorcy. Nie można używać NIP-u żony jako własnego numeru przedsiębiorcy.

Przy rejestracji trzeba dobrać właściwe kody PKD, formę opodatkowania, sposób prowadzenia księgowości oraz dopełnić obowiązków wobec ZUS. Dane takie jak REGON są co do zasady obsługiwane w ramach procedur rejestrowych, ale w konkretnej sytuacji warto sprawdzić, czy konieczne są dodatkowe zgłoszenia, np. do ubezpieczeń, VAT albo instytucji branżowych.

Żona może rozważyć zawieszenie działalności gospodarczej, jeżeli spełnia warunki zawieszenia i nie zamierza w tym czasie prowadzić czynności w ramach firmy. Sam urlop zdrowotny nie „zawiesza” automatycznie działalności gospodarczej. Trzeba odróżnić sytuację zawodową żony od jej statusu jako przedsiębiorcy.

Koncesje, licencje, zezwolenia i decyzje administracyjne

Jeżeli działalność wymaga koncesji, licencji, zezwoleń, wpisu do rejestru działalności regulowanej albo decyzji administracyjnej, trzeba sprawdzić, czy takie uprawnienie może przejść na męża. Niektóre uprawnienia są związane z konkretnym przedsiębiorcą i nie przechodzą automatycznie razem z przedsiębiorstwem.

W branżach regulowanych, np. transportowej, ochroniarskiej, medycznej, finansowej, gastronomicznej albo edukacyjnej, konieczne może być uzyskanie przez męża własnych zezwoleń, zgłoszeń lub decyzji. Brak takiej weryfikacji może spowodować, że mimo przejęcia sprzętu i klientów mąż nie będzie mógł legalnie wykonywać usług.

Podatki przy przekazaniu przedsiębiorstwa mężowi

Jeżeli przedsiębiorstwo jest przekazywane mężowi w drodze darowizny, należy uwzględnić podatek od spadków i darowizn. Małżonek należy do najbliższej grupy rodzinnej i może korzystać ze zwolnienia, jeżeli spełnione są ustawowe warunki, w szczególności zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli darowizna jest dokonana w formie aktu notarialnego, zgłoszenia dokonuje notariusz jako płatnik.

Darowizna co do zasady nie powoduje zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, chyba że wiąże się z przejęciem przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Wtedy PCC może pojawić się w zakresie wartości przejmowanych zobowiązań.

W podatku dochodowym trzeba oddzielić skutki po stronie darczyńcy i obdarowanego oraz późniejsze rozliczanie składników majątku w działalności męża. Co do zasady przychody objęte ustawą o podatku od spadków i darowizn nie są opodatkowane PIT, ale szczegóły amortyzacji, kosztów i ewidencji środków trwałych warto ustalić z księgowym.

W VAT zbycie przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Trzeba jednak prawidłowo ocenić, czy przekazywany majątek rzeczywiście stanowi przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część, a nie tylko pojedyncze składniki.

Praktyczna kolejność działań

Najbezpieczniejsza kolejność działań wygląda następująco: najpierw należy przeanalizować umowy i majątek przedsiębiorstwa żony, następnie ustalić, czy potrzebna będzie darowizna, sprzedaż czy protokół przekazania składników w majątku wspólnym. Równolegle mąż powinien przygotować własny wpis w CEIDG i zgłoszenia podatkowo-ubezpieczeniowe.

Następnie warto uzyskać od kontrahentów pisemne zgody na zmianę wykonawcy albo przygotować aneksy przenoszące prawa i obowiązki. Dopiero po zabezpieczeniu najważniejszych kontraktów należy podpisać umowę przekazania przedsiębiorstwa lub protokół i ustalić datę faktycznego rozpoczęcia wykonywania usług przez męża.

Na końcu trzeba zadbać o dokumenty księgowe, przekazanie dokumentacji, dostępów, haseł, sprzętu, baz danych, ewentualnych umów z podwykonawcami, zgłoszeń do ZUS i VAT oraz decyzję, czy działalność żony będzie zawieszona, ograniczona czy nadal prowadzona w innym zakresie.

FAQ

Czy można przepisać jednoosobową działalność gospodarczą żony na męża?

Nie w sensie przeniesienia samego wpisu w CEIDG i NIP-u. Mąż musi działać jako odrębny przedsiębiorca. Można natomiast przekazać mu przedsiębiorstwo albo jego składniki oraz uporządkować umowy z kontrahentami.

Czy umowa darowizny przedsiębiorstwa wystarczy do przejęcia kontraktów?

Zwykle nie. Darowizna może przenieść majątek przedsiębiorstwa, ale umowy o świadczenie usług wymagają analizy. Najczęściej potrzebny jest aneks albo porozumienie z kontrahentem, które przeniesie prawa i obowiązki na męża.

Czy kontrahent musi zgodzić się na zmianę wykonawcy?

Jeżeli mąż ma przejąć nie tylko należności, ale także obowiązek wykonywania usług i odpowiedzialność za kontrakt, zgoda kontrahenta jest w praktyce bardzo ważna, a często konieczna. Wynika to z zasad przejęcia obowiązków i treści samych umów.

Czy żona może zawiesić działalność po przekazaniu przedsiębiorstwa?

Może to rozważyć, jeżeli spełnia warunki zawieszenia działalności. Zawieszenie nie zastępuje jednak przeniesienia majątku ani aneksowania umów. Najpierw trzeba zabezpieczyć ciągłość usług i formalności po stronie męża.

Czy darowizna przedsiębiorstwa między małżonkami jest opodatkowana?

Małżonek może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełni ustawowe warunki, w szczególności terminowe zgłoszenie SD-Z2, chyba że czynność jest dokonana w akcie notarialnym. Mogą jednak pojawić się inne skutki, np. PCC przy przejęciu długów.

Podsumowanie

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej żony nie dochodzi do prostego „przepisania firmy” na męża. Trzeba rozdzielić trzy kwestie: przekazanie przedsiębiorstwa lub jego składników, własny wpis męża w CEIDG oraz przeniesienie albo aneksowanie umów z kontrahentami. Dopiero połączenie tych działań pozwala bezpiecznie kontynuować świadczenie usług.

Największe ryzyko dotyczy umów wieloletnich. Jeżeli nie zostaną prawidłowo przeniesione, kontrahent może twierdzić, że nadal związany jest wyłącznie z żoną albo że zmiana wykonawcy narusza kontrakt. Dlatego przed podpisaniem darowizny lub protokołu warto przygotować projekty aneksów, ustalić datę przejęcia usług i sprawdzić skutki podatkowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
4. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
5. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.