Przeniesienie udziałów w sp. z o.o. na wspólnika

Jak najprościej przenieść udziały na drugiego wspólnika?

W opisanej sytuacji najczęściej rozważa się trzy rozwiązania: sprzedaż udziałów, darowiznę udziałów albo dobrowolne umorzenie udziałów bez wynagrodzenia. Najprostsze organizacyjnie są zwykle sprzedaż lub darowizna, bo polegają na zawarciu jednej umowy między wspólnikami, a następnie na aktualizacji dokumentów spółki.

Nie można jednak oceniać wyłącznie kosztu notarialnego. Trzeba sprawdzić także postanowienia umowy spółki, wartość rynkową udziałów, skutki w podatku dochodowym, PCC albo podatku od spadków i darowizn oraz to, czy po transakcji spółka stanie się spółką jednoosobową.

Podstawową regulację dotyczącą formy zbycia udziałów zawiera Kodeks spółek handlowych. Zgodnie z art. 180 KSH zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Oznacza to, że zwykła umowa podpisana samodzielnie przez wspólników nie wystarczy.

Zgoda spółki i ograniczenia z umowy spółki

Przed wyborem konkretnej umowy trzeba dokładnie przeczytać postanowienia umowy spółki dotyczące zbywania udziałów. Umowa spółki może przewidywać na przykład zgodę zgromadzenia wspólników, zgodę zarządu, prawo pierwszeństwa albo prawo pierwokupu pozostałych wspólników.

Jeżeli umowa spółki wymaga zgody na zbycie, należy najpierw przeprowadzić procedurę wskazaną w tej umowie. W praktyce najczęściej przygotowuje się pisemny wniosek wspólnika o wyrażenie zgody na sprzedaż albo darowiznę udziałów, a następnie podejmuje uchwałę właściwego organu. Dopiero po spełnieniu tego warunku podpisuje się umowę przeniesienia udziałów.

Jeżeli w spółce jest tylko dwóch wspólników mających po 50% udziałów, trzeba zwrócić uwagę na sposób głosowania. Przy równych udziałach i braku porozumienia może powstać impas decyzyjny. Jeżeli jednak drugi wspólnik chce przejąć udziały, zwykle możliwe jest sprawne podjęcie wymaganej uchwały, o ile umowa spółki nie przewiduje dodatkowych wymogów.

Sprzedaż udziałów za niską cenę

Sprzedaż udziałów drugiemu wspólnikowi jest najczęściej najczytelniejsza dokumentacyjnie. Strony wskazują cenę, liczbę udziałów, sposób zapłaty oraz moment przejścia udziałów. Umowa musi zostać podpisana z notarialnym poświadczeniem podpisów.

Nie oznacza to jednak, że można całkowicie dowolnie ustalić cenę. Jeżeli cena będzie symboliczna i wyraźnie niższa od wartości rynkowej udziałów, urząd skarbowy może badać, czy strony nie zaniżyły podstawy opodatkowania. Dotyczy to zwłaszcza PCC po stronie kupującego oraz ewentualnego przychodu po stronie sprzedającego.

Przy sprzedaży udziałów sprzedający zasadniczo rozlicza podatek dochodowy od dochodu z kapitałów pieniężnych, czyli od różnicy między przychodem ze sprzedaży a kosztem nabycia lub objęcia udziałów. Jeżeli cena sprzedaży odpowiada kosztowi objęcia udziałów, dochód może nie wystąpić, ale każdorazowo wymaga to sprawdzenia dokumentów księgowych i podatkowych.

Kupujący powinien pamiętać o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przy sprzedaży udziałów PCC wynosi co do zasady 1% wartości rynkowej praw majątkowych, a obowiązek podatkowy ciąży na kupującym. Deklarację PCC składa się zasadniczo w terminie 14 dni od zawarcia umowy, chyba że podatek pobiera notariusz w sytuacji przewidzianej przepisami.

Darowizna udziałów bez zapłaty ceny

Jeżeli celem jest przeniesienie udziałów bez zapłaty ceny, naturalnym rozwiązaniem jest darowizna. Wtedy dotychczasowy wspólnik przekazuje udziały drugiemu wspólnikowi nieodpłatnie. Także w tym przypadku trzeba zachować wymaganą formę przeniesienia udziałów, czyli co do zasady formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Darowizna nie generuje ceny sprzedaży, ale nie jest podatkowo neutralna w każdym przypadku. Po stronie obdarowanego może powstać obowiązek w podatku od spadków i darowizn. Skutki zależą od wartości udziałów oraz od tego, do której grupy podatkowej należy obdarowany. Jeżeli drugi wspólnik nie jest członkiem najbliższej rodziny, darowizna może być podatkowo mniej korzystna niż sprzedaż za rozsądnie ustaloną cenę.

Darowizna bywa korzystna, gdy wspólnicy są bliskimi członkami rodziny i spełnione są warunki ustawowych zwolnień. Jeżeli wspólnicy nie są spokrewnieni, trzeba wcześniej policzyć podatek, bo brak zapłaty ceny nie oznacza automatycznie braku kosztów.

Czy warto rozważyć umorzenie udziałów?

Alternatywą może być dobrowolne umorzenie udziałów, w tym za zgodą wspólnika bez wynagrodzenia. Takie rozwiązanie nie polega na sprzedaży udziałów drugiemu wspólnikowi, lecz na ich nabyciu przez spółkę w celu umorzenia. Po umorzeniu udziałów drugi wspólnik może pozostać jedynym wspólnikiem, jeżeli wszystkie udziały odchodzącego wspólnika zostaną umorzone.

Umorzenie wymaga jednak szczegółowej analizy umowy spółki i art. 199 KSH. Potrzebna jest odpowiednia podstawa w umowie spółki, uchwała zgromadzenia wspólników oraz prawidłowe przeprowadzenie czynności korporacyjnych. W praktyce może to być bardziej sformalizowane i droższe niż zwykła sprzedaż albo darowizna udziałów.

Dlatego przy małej spółce, braku zadłużenia i porozumieniu dwóch wspólników najczęściej w pierwszej kolejności porównuje się sprzedaż oraz darowiznę, a umorzenie traktuje jako wariant dodatkowy.

Krok po kroku: jak przeprowadzić przeniesienie udziałów

1. Sprawdź umowę spółki. Ustal, czy zbycie udziałów wymaga zgody spółki, uchwały wspólników, zawiadomienia spółki albo zachowania prawa pierwszeństwa.
2. Wybierz rodzaj umowy. Jeżeli ma być zapłata, przygotuj umowę sprzedaży. Jeżeli udziały mają być przekazane nieodpłatnie, przygotuj umowę darowizny.
3. Ustal wartość udziałów. Oprzyj się na dokumentach spółki, kapitale zakładowym, kapitale własnym, wyniku finansowym, aktywach i zobowiązaniach. Przy wątpliwościach warto sporządzić prostą wycenę.
4. Uzyskaj zgodę, jeżeli jest wymagana. Przygotuj uchwałę albo inny dokument wymagany przez umowę spółki.
5. Podpisz umowę u notariusza. Notariusz poświadcza podpisy stron pod umową przeniesienia udziałów.
6. Zawiadom spółkę o zbyciu udziałów. Nabywca albo strony powinny przekazać spółce dowód przejścia udziałów, aby zarząd mógł wpisać zmianę do księgi udziałów.
7. Zaktualizuj dokumenty spółki. Zarząd powinien sporządzić aktualną listę wspólników i złożyć wymagane dokumenty do KRS, jeżeli zmiana podlega zgłoszeniu.
8. Rozlicz podatki. Sprzedający analizuje PIT, kupujący PCC, a przy darowiźnie obdarowany podatek od spadków i darowizn.
9. Sprawdź CRBR. Jeżeli zmienia się beneficjent rzeczywisty albo zakres kontroli nad spółką, trzeba zaktualizować zgłoszenie w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych.

Co zgłosić po przeniesieniu udziałów?

Po podpisaniu umowy zarząd spółki powinien dokonać wpisu w księdze udziałów. Jeżeli w wyniku transakcji drugi wspólnik stanie się jedynym wspólnikiem, spółka powinna zadbać o właściwe ujawnienie tego stanu w KRS. W praktyce składa się także aktualną listę wspólników podpisaną przez zarząd.

Warto również zweryfikować dane w CRBR, ponieważ przejęcie 100% udziałów przez jedną osobę najczęściej wpływa na informację o beneficjencie rzeczywistym. Odrębną kwestią jest aktualizacja danych wewnętrznych spółki, dokumentacji księgowej i ewentualnych zgłoszeń związanych z reprezentacją albo pełnomocnictwami.

FAQ

Czy mogę oddać udziały drugiemu wspólnikowi za darmo?

Tak, można rozważyć darowiznę udziałów, ale trzeba zachować wymaganą formę i sprawdzić ograniczenia w umowie spółki. Nabywca może mieć obowiązek rozliczenia podatku od spadków i darowizn.

Czy sprzedaż udziałów za 1 zł jest bezpieczna?

Nie zawsze. Jeżeli wartość rynkowa udziałów jest wyższa, organ podatkowy może zakwestionować zaniżoną cenę. Przed zawarciem umowy warto przygotować uzasadnienie wartości udziałów.

Czy umowa sprzedaży udziałów musi być podpisana u notariusza?

Podpisy stron pod umową zbycia udziałów w spółce z o.o. muszą być notarialnie poświadczone. Co do zasady nie wystarczy zwykła forma pisemna bez udziału notariusza.

Kto zgłasza zmianę udziałowca do spółki i KRS?

Strony powinny zawiadomić spółkę o przejściu udziałów i przedstawić dowód transakcji. Następnie zarząd aktualizuje księgę udziałów oraz składa wymagane dokumenty rejestrowe, jeżeli zmiana podlega ujawnieniu w KRS.

Czy po przejęciu wszystkich udziałów przez jednego wspólnika trzeba coś zmieniać?

Tak. Spółka staje się jednoosobową spółką z o.o., co zwykle wymaga aktualizacji dokumentów korporacyjnych, listy wspólników, danych w KRS oraz weryfikacji zgłoszenia w CRBR.

Podsumowanie

Najprostsze sposoby wyjścia ze spółki z o.o. to sprzedaż albo darowizna udziałów drugiemu wspólnikowi. Jeżeli drugi wspólnik nie ma płacić ceny, można rozważyć darowiznę, ale jej opłacalność zależy od podatku po stronie obdarowanego. Sprzedaż może być korzystniejsza, jeżeli cena jest realnie uzasadniona i nie powoduje dochodu po stronie sprzedającego.

Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić umowę spółki, uzyskać wymaganą zgodę, zachować formę z podpisami notarialnie poświadczonymi i zadbać o zgłoszenia po transakcji. Przy spółce z dwoma wspólnikami szczególnie ważne jest także prawidłowe ujawnienie sytuacji, w której po transakcji pozostaje tylko jeden wspólnik.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

3. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

4. Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.