Zgoda zarządu na zbycie udziałów w spółce z o.o.

Czy umowa spółki może ograniczyć sprzedaż udziałów?

Tak. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zasadą jest zbywalność udziałów, ale umowa spółki może tę zbywalność ograniczyć. Najczęściej spotykane rozwiązanie polega na tym, że sprzedaż udziału, części udziału albo ułamkowej części udziału wymaga zgody spółki.

Zgodnie z art. 182 Kodeksu spółek handlowych zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części oraz zastawienie udziału umowa spółki może uzależnić od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć. Jeżeli zbycie jest uzależnione od zgody spółki, a umowa spółki nie reguluje tej kwestii odmiennie, zgody udziela zarząd w formie pisemnej.

Jeżeli potrzebujesz szerszego spojrzenia na całą transakcję, w tym formę umowy, zawiadomienie spółki i moment przejścia praw wspólnika, zobacz poradnik o zbyciu udziałów w spółce z o.o..

W opisanej sytuacji zapis umowy spółki o konieczności uzyskania zgody zarządu jest więc dopuszczalny. Problem nie polega na samym istnieniu ograniczenia, lecz na tym, kto może skutecznie podjąć decyzję, gdy sprzedającym jest jednocześnie członek zarządu i wspólnik posiadający 50% udziałów.

Czy członek zarządu może udzielić zgody samemu sobie?

W praktyce należy przyjąć, że członek zarządu, który zamierza sprzedać własne udziały, nie powinien samodzielnie wyrażać zgody spółki na tę czynność. Nawet jeżeli umowa spółki przewiduje jednoosobową reprezentację, nie usuwa to problemu konfliktu interesów.

Kluczowe znaczenie ma art. 209 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem w przypadku sprzeczności interesów spółki z interesami członka zarządu, jego małżonka, krewnych i powinowatych do drugiego stopnia oraz osób, z którymi jest powiązany osobiście, członek zarządu powinien wstrzymać się od udziału w rozstrzyganiu takich spraw i może żądać zaznaczenia tego w protokole.

Sprzedaż własnych udziałów jest sprawą dotyczącą bezpośrednio interesu sprzedającego wspólnika. Jeżeli ten sam wspólnik jako członek zarządu miałby wyrazić zgodę spółki na transakcję, powstaje ryzyko zarzutu, że rozstrzygał we własnej sprawie. Dodatkowo w argumentacji można odwoływać się do zasad wynikających z art. 108 i art. 109 Kodeksu cywilnego, które ograniczają dokonywanie czynności z samym sobą przez przedstawiciela, jeżeli mogłoby to naruszać interes reprezentowanego.

Dlatego odpowiedź praktyczna jest następująca: nie rekomenduje się udzielania zgody na zbycie udziałów samemu sobie. Taka zgoda może zostać zakwestionowana przez spółkę, drugiego wspólnika, nabywcę albo w toku późniejszego sporu korporacyjnego.

Jak powinna wyglądać zgoda zarządu?

Jeżeli umowa spółki nie przewiduje szczególnego trybu, zgoda powinna być udzielona na piśmie. W zarządzie wieloosobowym bezpiecznym rozwiązaniem jest podjęcie uchwały zarządu albo sporządzenie pisemnego oświadczenia zarządu zgodnego z zasadami reprezentacji i wewnętrznego działania organu.

W opisanym modelu, w którym obaj wspólnicy są członkami zarządu i każdy ma prawo jednoosobowej reprezentacji, sama jednoosobowa reprezentacja nie przesądza jeszcze, że wspólnik może rozstrzygać sprawę dotyczącą własnej sprzedaży udziałów. Reprezentacja spółki na zewnątrz i obowiązek powstrzymania się od udziału w sprawie objętej konfliktem interesów to dwie różne kwestie.

Najbezpieczniej jest więc wystąpić pisemnie do drugiego członka zarządu o udzielenie zgody. Pismo powinno wskazywać co najmniej: liczbę zbywanych udziałów, dane planowanego nabywcy, cenę albo sposób jej ustalenia, termin planowanej transakcji oraz podstawę z umowy spółki, z której wynika obowiązek uzyskania zgody.

Co zrobić, gdy drugi wspólnik odmawia zgody?

Jeżeli drugi członek zarządu odmawia zgody, warto zadbać o pisemne potwierdzenie odmowy. Jeżeli odmowa nie zostanie wyrażona wprost, znaczenie mogą mieć także dowody doręczenia wniosku o zgodę, korespondencja mailowa, wezwania do zajęcia stanowiska oraz protokoły posiedzeń zarządu.

Po odmowie zastosowanie ma procedura z art. 182 § 3-5 Kodeksu spółek handlowych, o ile umowa spółki nie przewiduje innego rozwiązania. Wspólnik może zwrócić się do sądu rejestrowego o zezwolenie na zbycie udziałów. Sąd może udzielić zezwolenia, jeżeli istnieją ważne powody.

Ważne powody nie są pojęciem automatycznym. Trzeba je wykazać w konkretnym stanie faktycznym. Mogą dotyczyć na przykład trwałego konfliktu wspólników, blokowania wyjścia ze spółki bez racjonalnego uzasadnienia, utraty zaufania, braku realnej współpracy albo sytuacji, w której dalsze pozostawanie wspólnika w spółce jest gospodarczo lub organizacyjnie nieracjonalne.

Jeżeli sąd rejestrowy zezwoli na zbycie, spółka może w terminie wyznaczonym przez sąd przedstawić innego nabywcę. Gdy nie ma porozumienia co do ceny lub terminu zapłaty, sąd może je określić po zasięgnięciu opinii biegłego, jeżeli jest to potrzebne. Jeżeli wskazany przez spółkę nabywca nie zapłaci ceny w wyznaczonym terminie, wspólnik może sprzedać udziały, chyba że sam nie przyjął zaoferowanej zapłaty.

Forma samej umowy sprzedaży udziałów

Zgoda zarządu to tylko jeden z elementów transakcji. Sama umowa sprzedaży udziałów w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Zwykła forma pisemna umowy sprzedaży udziałów nie wystarczy.

Po zawarciu umowy należy zawiadomić spółkę o przejściu udziałów i przedstawić dowód dokonania czynności. Przejście udziałów jest skuteczne wobec spółki dopiero od chwili, gdy spółka otrzyma zawiadomienie wraz z dowodem przejścia udziałów. Następnie zarząd powinien zadbać o aktualizację dokumentów korporacyjnych, w tym księgi udziałów oraz listy wspólników składanej do KRS, jeżeli zmiana tego wymaga.

Czy warto powoływać się na orzecznictwo?

W tego typu sprawach najważniejsza jest treść umowy spółki, przepisy Kodeksu spółek handlowych oraz dobrze udokumentowany przebieg starań o uzyskanie zgody. Jeżeli sprawa trafi do sądu rejestrowego, argumentacja powinna koncentrować się na wykazaniu ważnych powodów zezwolenia na zbycie udziałów oraz na tym, że odmowa drugiego wspólnika nie służy realnemu interesowi spółki.

Nie ma potrzeby opierać stanowiska wyłącznie na jednej tezie orzeczniczej. Bezpieczniej jest budować wniosek na przepisach art. 182 i art. 209 Kodeksu spółek handlowych, zasadzie unikania konfliktu interesów oraz konkretnych dowodach pokazujących, dlaczego dalsze blokowanie sprzedaży udziałów jest nieuzasadnione.

FAQ

Czy jednoosobowa reprezentacja pozwala samodzielnie wyrazić zgodę na sprzedaż własnych udziałów?

Nie jest to bezpieczne rozwiązanie. Jednoosobowa reprezentacja nie usuwa obowiązku unikania konfliktu interesów. Jeżeli sprawa dotyczy własnych udziałów członka zarządu, powinien on powstrzymać się od rozstrzygania tej kwestii.

Czy zgoda zarządu musi mieć formę uchwały?

Kodeks spółek handlowych wymaga formy pisemnej, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. W zarządzie wieloosobowym uchwała jest zwykle najbezpieczniejszym sposobem udokumentowania zgody, zwłaszcza gdy później może powstać spór.

Czy odmowa zgody musi być uzasadniona?

Przepisy nie zawsze wymagają formalnego uzasadnienia odmowy, ale w praktyce brak racjonalnych powodów może mieć znaczenie w postępowaniu przed sądem rejestrowym. Warto domagać się odmowy na piśmie i zachować całą korespondencję.

Do którego sądu składa się wniosek o zezwolenie na zbycie udziałów?

Wniosek składa się do sądu rejestrowego właściwego dla spółki. We wniosku trzeba wykazać, że doszło do odmowy zgody oraz że istnieją ważne powody uzasadniające zezwolenie na sprzedaż udziałów.

Czy po zgodzie zarządu wystarczy zwykła umowa sprzedaży udziałów?

Nie. Umowa sprzedaży udziałów w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Po transakcji trzeba także zawiadomić spółkę i przekazać jej dowód przejścia udziałów.

Podsumowanie

Wspólnik będący jednocześnie członkiem zarządu nie powinien sam sobie udzielać zgody na sprzedaż własnych udziałów. Taka czynność jest obarczona istotnym ryzykiem ze względu na konflikt interesów i możliwość późniejszego zakwestionowania jej skuteczności. W pierwszej kolejności należy przeanalizować umowę spółki, wystąpić o pisemną zgodę do właściwego organu albo drugiego członka zarządu, a po odmowie rozważyć wniosek do sądu rejestrowego. Sama sprzedaż udziałów powinna zostać dokonana w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. W podobnych sprawach spółkowych warto też uwzględnić zagadnienie: udziały w spółce z o.o. a emerytura.