Wynagrodzenie rady nadzorczej w spółce państwowej

Jakie przepisy mają znaczenie przy wynagrodzeniu rady nadzorczej?

W opisanej sprawie trzeba odróżnić dwa reżimy prawne. Pierwszy wynikał z ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, potocznie określanej jako stara ustawa kominowa. Drugi wynika z ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami, czyli z tzw. nowej ustawy kominowej.

Nie każda zmiana ustawy powoduje jednak automatyczną zmianę treści uchwał i umów obowiązujących w konkretnej spółce. Jeżeli wynagrodzenie członków rady nadzorczej zostało ustalone uchwałą zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, to praktycznie należy zbadać treść tej uchwały, zakres jej odesłań do przepisów oraz to, czy wymagała ona dostosowania do ustawy z 2016 r.

W spółkach objętych nową ustawą kominową najważniejsze jest to, że podmiot uprawniony do wykonywania praw udziałowych ma podejmować działania w celu ukształtowania i stosowania w spółce zasad wynagradzania członków organu zarządzającego i organu nadzorczego zgodnie z ustawą. Nie jest to zwykłe uprawnienie zarządu do samodzielnej zmiany wypłat.

Czy wynagrodzenie wzrosło automatycznie po wejściu w życie ustawy z 2016 r.?

Co do zasady nie. Sama ustawa z 2016 r. określiła mechanizm kształtowania wynagrodzeń i obowiązki właścicielskie, ale nie zastąpiła wprost każdej dotychczasowej uchwały spółki indywidualnym, automatycznie wyliczonym wynagrodzeniem dla konkretnego członka rady nadzorczej.

Jeżeli wcześniejsza uchwała zgromadzenia wspólników przewidywała określoną krotność przeciętnego wynagrodzenia i odwoływała się do starej ustawy kominowej, nie oznacza to jeszcze, że zarząd może samodzielnie przyjąć nową podstawę i rozpocząć wypłacanie wyższych kwot. Zarząd powinien wykonywać obowiązujące uchwały i umowy, a nie jednostronnie kształtować wynagrodzenie organu nadzorczego.

W praktyce prawidłowym rozwiązaniem jest przygotowanie projektu uchwały dostosowującej zasady wynagradzania do aktualnego reżimu prawnego. W zależności od konstrukcji dokumentów spółki może być potrzebne uchylenie poprzedniej uchwały, zmiana jej treści, podjęcie nowej uchwały albo dodatkowo zmiana umowy zawartej z członkiem organu.

Zobacz również: maksymalne wynagrodzenie w fundacji

Jak rozumieć podstawę wymiaru wynagrodzenia?

Nowa ustawa kominowa posługuje się pojęciem podstawy wymiaru. Zgodnie z art. 1 ust. 3 pkt 11 tej ustawy podstawą wymiaru jest wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłoszona przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Oznacza to, że przy konstruowaniu aktualnych zasad wynagradzania należy odwoływać się do mechanizmu przewidzianego w nowej ustawie, a nie automatycznie do zamrożonych podstaw znanych ze starej ustawy kominowej, jeżeli spółka jest już objęta ustawą z 2016 r. Jednocześnie trzeba sprawdzić, czy dana spółka rzeczywiście mieści się w zakresie podmiotowym nowej ustawy oraz jaki podmiot wykonuje prawa udziałowe.

W poprzednim stanie prawnym szczególne przepisy, takie jak art. 29c, art. 29f czy art. 29g ustawy kominowej, wskazywały dla wybranych lat odmienne albo zamrożone podstawy ustalania maksymalnych wynagrodzeń. Po wejściu w życie nowej ustawy kominowej analiza nie powinna ograniczać się do prostego przeniesienia tych dawnych mechanizmów na kolejne lata.

Kto powinien podjąć uchwałę w sprawie wynagrodzeń?

Obowiązek podjęcia działań spoczywa na podmiocie uprawnionym do wykonywania praw udziałowych. W praktyce chodzi o doprowadzenie do tego, aby właściwy organ spółki, najczęściej zgromadzenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością albo walne zgromadzenie w spółce akcyjnej, przyjął zasady wynagradzania zgodne z ustawą.

Nie należy utożsamiać tego obowiązku z kompetencją zarządu do jednostronnego podwyższenia wypłat. Zarząd może przygotować materiały, wskazać ryzyka i wykonać uchwałę, ale sam nie powinien zastępować organu właścicielskiego w kształtowaniu wynagrodzenia członków rady nadzorczej.

Jeżeli wynagrodzenie członka zarządu jest określane w umowie ze spółką, należy dodatkowo pamiętać o zasadach reprezentacji. W spółce z o.o. zgodnie z art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. W spółce akcyjnej analogiczne znaczenie ma art. 379 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Od kiedy należy stosować nowe zasady wynagradzania?

Ustawa z 2016 r. przewidziała obowiązek podjęcia działań najpóźniej do dnia zwyczajnego walnego zgromadzenia, którego przedmiotem było rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za rok obrotowy rozpoczynający się w 2016 r. W praktyce termin ten miał wymusić dostosowanie zasad wynagradzania w pierwszym pełnym cyklu sprawozdawczym po wejściu w życie nowej regulacji.

Jeżeli uchwała nie została wówczas podjęta, nie oznacza to, że zarząd zyskuje kompetencję do samodzielnej zmiany wynagrodzenia rady nadzorczej. Oznacza to raczej, że należy niezwłocznie uporządkować stan korporacyjny i dokumentacyjny spółki.

Zmiana wynagrodzenia powinna być stosowana od daty wynikającej z uchwały oraz z dokumentów stanowiących podstawę wypłaty. Jeżeli uchwała ma działać od określonego dnia, trzeba ocenić, czy takie ukształtowanie skutków jest dopuszczalne w danej sytuacji i czy nie narusza praw nabytych, zasad odpowiedzialności organów albo dyscypliny finansów publicznych, jeżeli ma ona zastosowanie.

Czy potrzebne są aneksy do umów?

To zależy od tego, w jaki sposób ukształtowano relację z członkiem rady nadzorczej lub członkiem zarządu. Jeżeli wynagrodzenie wynika wyłącznie z uchwały powołującej albo odrębnej uchwały o wynagrodzeniu, zasadnicze znaczenie ma zmiana tej uchwały. Jeżeli natomiast zawarto umowę cywilnoprawną, kontrakt menedżerski albo inną umowę o świadczenie usług, potrzebna może być również zmiana umowy. Przy analizie spraw korporacyjnych warto zestawić to również z tematem: wynagrodzenie członka rady nadzorczej za pracę w SA.

W przypadku członków zarządu należy szczególnie uważać na prawidłową reprezentację spółki. Podpisanie aneksu przez niewłaściwy organ może powodować spór co do skuteczności dokumentu i ryzyko zakwestionowania wypłat.

W przypadku rady nadzorczej trzeba natomiast zweryfikować, czy statut albo umowa spółki nie przewidują dodatkowych wymogów dotyczących zasad wynagradzania, diet, zwrotu kosztów albo wynagrodzenia przewodniczącego rady.

Co zrobić, gdy spółka przez lata wypłacała wynagrodzenie według starych zasad?

Najpierw należy ustalić, czy wypłaty były zgodne z obowiązującą uchwałą i dokumentami spółki. Następnie trzeba ocenić, czy sama uchwała była zgodna z ustawą i czy podmiot wykonujący prawa udziałowe prawidłowo wykonał obowiązki wynikające z nowej ustawy kominowej.

Jeżeli wypłaty były zaniżone w stosunku do zasad, które powinny zostać przyjęte, samo przekonanie członków rady nadzorczej o należnej podwyżce nie wystarcza jeszcze do automatycznego wyrównania. Potrzebna jest analiza podstawy roszczenia, treści uchwały, ewentualnej umowy oraz dat, od których nowe zasady miały obowiązywać.

Jeżeli wypłaty były zawyżone albo dokonane bez ważnej podstawy, może pojawić się ryzyko odpowiedzialności osób zatwierdzających wypłatę, obowiązek dochodzenia zwrotu świadczeń albo konieczność ujawnienia nieprawidłowości w kontroli wewnętrznej lub audycie.

FAQ

Czy zarząd może sam podwyższyć wynagrodzenie rady nadzorczej?

Co do zasady nie. Zarząd powinien wykonywać obowiązujące uchwały i dokumenty spółki. Zmiana zasad wynagradzania rady nadzorczej wymaga działania właściwego organu, najczęściej zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia.

Czy nowa ustawa kominowa automatycznie uchyliła stare uchwały?

Nie należy przyjmować takiego automatyzmu. Stare uchwały trzeba ocenić pod kątem zgodności z nową ustawą i w razie potrzeby zmienić albo zastąpić nowymi uchwałami. Dopiero taka analiza pozwala ustalić prawidłową podstawę wypłat.

Którą podstawę wymiaru należy stosować po dostosowaniu zasad wynagradzania?

Nowa ustawa kominowa odwołuje się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Trzeba jednak sprawdzić, czy dana spółka jest objęta tą ustawą i jak brzmi jej uchwała.

Czy można wyrównać wynagrodzenie rady nadzorczej wstecz?

To zależy od podstawy prawnej roszczenia, treści uchwały, daty wejścia w życie nowych zasad oraz dokumentów łączących członka rady ze spółką. Wyrównanie nie powinno być wypłacane wyłącznie na podstawie ogólnego stwierdzenia, że ustawa przewiduje inną podstawę wymiaru.

Czy zawsze trzeba podpisywać aneksy?

Nie zawsze. Jeżeli wynagrodzenie wynika tylko z uchwały, kluczowa może być sama uchwała. Jeżeli jednak wynagrodzenie uregulowano w umowie, kontrakcie lub porozumieniu, zwykle należy rozważyć także zmianę tego dokumentu z zachowaniem właściwej reprezentacji spółki.

Podsumowanie

Wynagrodzenie członków rady nadzorczej w spółce z udziałem państwa powinno być ustalane w sposób zgodny z ustawą kominową z 2016 r., ale sama zmiana przepisów nie jest równoznaczna z automatyczną podwyżką wypłat. Kluczowe znaczenie ma uchwała właściwego organu spółki oraz prawidłowe wdrożenie nowych zasad przez podmiot wykonujący prawa udziałowe.

Jeżeli w spółce nadal funkcjonują uchwały oparte na dawnych przepisach, należy je przeanalizować, uporządkować i w razie potrzeby zastąpić aktualnymi regulacjami. Dopiero wtedy można bezpiecznie ustalić datę zmiany wynagrodzenia, podstawę wymiaru oraz zakres ewentualnych aneksów do umów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, Dz.U. 2000 nr 26 poz. 306

3. Ustawa z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami, Dz.U. 2016 poz. 1202

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.