Długi prywatne wspólnika spółki jawnej

Czy spółka jawna odpowiada za prywatne długi wspólnika?

Co do zasady nie. Spółka jawna jest odrębnym od wspólników podmiotem prawa i ma własny majątek. Jeżeli jeden ze wspólników ma prywatne długi, np. z pożyczki, kredytu, alimentów, podatków osobistych albo innej działalności niezwiązanej ze spółką, wierzyciel nie może traktować majątku spółki jako majątku tego wspólnika.

Nie odpowiada za taki dług również drugi wspólnik. Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej dotyczy zobowiązań samej spółki, a nie prywatnych zobowiązań innego wspólnika. To ważne rozróżnienie: wspólnik może odpowiadać za długi spółki, ale spółka i pozostali wspólnicy nie stają się przez to automatycznie dłużnikami wierzyciela osobistego jednego ze wspólników.

W praktyce oznacza to, że komornik prowadzący egzekucję przeciwko wspólnikowi-dłużnikowi nie powinien zajmować rachunku bankowego spółki ani jej składników majątkowych tylko dlatego, że dłużnik jest wspólnikiem. Może natomiast kierować egzekucję do określonych praw przysługujących dłużnikowi wobec spółki.

Zobacz również: zasady używania pełnej i skróconej nazwy firmy

Co może zająć wierzyciel osobisty wspólnika?

Podstawową regulację zawiera art. 62 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika może uzyskać zajęcie tylko tych praw służących wspólnikowi z tytułu udziału w spółce, którymi wspólnikowi wolno rozporządzać.

Chodzi więc o prawa majątkowe wspólnika wobec spółki, a nie o prawa organizacyjne i nie o majątek spółki jako taki. Wierzyciel nie przejmuje statusu wspólnika, nie uzyskuje prawa prowadzenia spraw spółki, reprezentowania jej, głosowania w sprawach wspólników ani żądania wglądu w dokumenty na zasadach przysługujących wspólnikowi.

W praktyce zajęcie może dotyczyć przede wszystkim wierzytelności pieniężnych, które przysługują wspólnikowi wobec spółki, jeżeli są zbywalne i możliwe do egzekucyjnego zajęcia. Najczęściej chodzi o roszczenie o wypłatę zysku, ale dopiero wtedy, gdy zysk jest należny wspólnikowi zgodnie z umową spółki i przepisami oraz gdy powstało konkretne roszczenie o jego wypłatę.

Nie wystarczy samo oczekiwanie, że spółka kiedyś osiągnie zysk. Jeżeli wspólnicy zgodnie z umową i przepisami podejmą decyzje, które powodują, że zysk nie jest przeznaczony do wypłaty wspólnikom, wierzyciel nie może żądać wypłaty czegoś, co nie stało się wymagalnym roszczeniem dłużnika.

Czego wierzyciel nie może zrobić?

Wierzyciel prywatny wspólnika nie może bezpośrednio zaspokoić się z rzeczy, pieniędzy ani praw należących do spółki jawnej. Nie może również żądać, aby drugi wspólnik zapłacił prywatny dług swojego wspólnika tylko dlatego, że prowadzą razem działalność w formie spółki jawnej.

Wierzyciel nie może także samodzielnie podejmować decyzji gospodarczych za wspólnika-dłużnika. Zajęcie praw majątkowych nie oznacza wejścia do spółki w miejsce dłużnika. Nadal należy odróżniać egzekucję z wierzytelności wspólnika od zmiany składu osobowego spółki.

Jeżeli do spółki trafi zawiadomienie o zajęciu wierzytelności przysługującej wspólnikowi, spółka powinna potraktować je poważnie. Wypłata zajętej należności bezpośrednio wspólnikowi może narazić spółkę na spór z organem egzekucyjnym lub wierzycielem, dlatego przed wypłatą warto sprawdzić zakres zajęcia i to, czy wierzytelność rzeczywiście jest już wymagalna.

Wypowiedzenie umowy spółki przez wierzyciela wspólnika

Art. 62 § 2 Kodeksu spółek handlowych przewiduje szczególny mechanizm ochrony wierzyciela osobistego wspólnika. Jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika, wierzyciel, który na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń przysługujących wspólnikowi w razie jego wystąpienia ze spółki lub rozwiązania spółki, może wypowiedzieć umowę spółki.

Ustawowy termin wypowiedzenia wynosi sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. Jeżeli jednak umowa spółki przewiduje krótszy termin wypowiedzenia, wierzyciel może skorzystać z tego krótszego terminu. Przeciwne postanowienia umowy spółki, które miałyby wyłączyć to uprawnienie wierzyciela, są nieważne.

To uprawnienie nie oznacza, że wierzyciel natychmiast otrzyma majątek spółki. Jego celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której powstaną roszczenia rozliczeniowe wspólnika-dłużnika, np. związane z wystąpieniem ze spółki albo jej rozwiązaniem. Dopiero takie roszczenia mogą stać się realnym źródłem zaspokojenia wierzyciela.

Skutki dla spółki dwuosobowej

W spółce jawnej złożonej z dwóch osób wypowiedzenie umowy przez wierzyciela osobistego jednego wspólnika może być szczególnie dotkliwe. Formalnie dług nadal pozostaje prywatnym długiem wspólnika, ale działania wierzyciela mogą doprowadzić do powstania konieczności rozliczeń, zmiany składu spółki, przekształcenia modelu działalności albo nawet zakończenia funkcjonowania spółki w dotychczasowej formie.

Dlatego drugi wspólnik powinien odróżniać dwie kwestie. Po pierwsze, nie odpowiada własnym majątkiem za prywatny dług wspólnika. Po drugie, prywatne zadłużenie wspólnika może pośrednio wpływać na działalność spółki, zwłaszcza gdy wierzyciel zajmie prawa do zysku albo skorzysta z ustawowego prawa wypowiedzenia umowy spółki.

Praktycznym rozwiązaniem bywa analiza umowy spółki, zasad podziału zysku, postanowień dotyczących wypowiedzenia, rozliczeń ze wspólnikiem występującym oraz możliwości kontynuowania działalności. Nie każda umowa spółki wystarczająco zabezpiecza pozostałego wspólnika na wypadek egzekucji prowadzonej przeciwko drugiemu wspólnikowi.

Jak powinna zachować się spółka po otrzymaniu zajęcia?

Po otrzymaniu pisma od komornika lub innego organu egzekucyjnego spółka powinna ustalić, czego dokładnie dotyczy zajęcie. Inaczej należy ocenić zajęcie przyszłej wierzytelności z tytułu zysku, inaczej zajęcie roszczeń rozliczeniowych na wypadek wystąpienia wspólnika, a jeszcze inaczej pismo, które błędnie sugeruje zajęcie majątku spółki.

Warto sprawdzić w szczególności:

• czy dłużnikiem wskazanym w zajęciu jest wspólnik, a nie spółka,
• jakie prawa lub wierzytelności zostały zajęte,
• czy wspólnikowi przysługuje już wymagalna należność wobec spółki,
• czy umowa spółki przewiduje szczególne zasady podziału zysku i rozliczeń,
• czy wypłata na rzecz wspólnika nie naruszy dokonanego zajęcia.

Jeżeli zajęcie jest niejasne lub obejmuje prawa, których wspólnik nie może przenieść ani którymi nie może rozporządzać, spółka powinna rozważyć udzielenie organowi egzekucyjnemu precyzyjnej odpowiedzi. Nie należy jednak ignorować pisma tylko dlatego, że dług ma charakter prywatny.

FAQ

Czy drugi wspólnik spółki jawnej odpowiada za prywatne długi wspólnika?

Nie. Drugi wspólnik nie staje się dłużnikiem wierzyciela osobistego tylko dlatego, że prowadzi z zadłużoną osobą spółkę jawną. Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki nie obejmuje automatycznie prywatnych długów innego wspólnika.

Czy komornik może zająć konto bankowe spółki za dług wspólnika?

Co do zasady nie, jeżeli dłużnikiem jest wyłącznie wspólnik, a nie spółka. Rachunek spółki należy do spółki. Komornik może natomiast zająć określone wierzytelności wspólnika wobec spółki, np. wymagalne roszczenie o wypłatę zysku.

Czy wierzyciel może przejąć miejsce wspólnika w spółce?

Samo zajęcie praw majątkowych nie powoduje wejścia wierzyciela do spółki. Wierzyciel nie uzyskuje praw organizacyjnych wspólnika, takich jak prowadzenie spraw spółki, reprezentacja czy udział w podejmowaniu decyzji.

Kiedy wierzyciel może wypowiedzieć umowę spółki jawnej?

Może to zrobić po spełnieniu warunków z art. 62 § 2 K.s.h., w szczególności gdy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy egzekucja z ruchomości wspólnika była bezskuteczna, a wierzyciel ma tytuł egzekucyjny i uzyskał zajęcie roszczeń przysługujących wspólnikowi w razie jego wystąpienia lub rozwiązania spółki.

Czy umowa spółki może wyłączyć uprawnienia wierzyciela z art. 62 K.s.h.?

Nie w zakresie sprzecznym z ustawą. Art. 62 § 3 K.s.h. stanowi, że przeciwne postanowienia umowy są nieważne. Umowa spółki może jednak regulować wiele kwestii praktycznych, takich jak zasady rozliczeń, wypowiedzenia i kontynuowania działalności, o ile nie narusza przepisów bezwzględnie obowiązujących.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 22, art. 31, art. 52, art. 58, art. 62 i art. 64.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.