Darowizna udziałów w spółce z o.o. a ZUS

Czy darowizna udziałów bez notarialnego poświadczenia podpisów jest ważna?

Udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością są prawami wspólnika, a nie własnością majątku spółki. Wspólnik posiada udziały i wykonuje prawa udziałowe, natomiast właścicielem majątku pozostaje sama spółka jako odrębny podmiot prawa.

Przeniesienie udziałów, także w formie darowizny, wymaga zachowania formy przewidzianej w Kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 180 § 1 K.s.h. zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Sama umowa sporządzona i podpisana w domu nie spełnia tego wymogu.

Jeżeli spółka została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy, art. 180 § 2 K.s.h. przewiduje również możliwość zbycia udziałów przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym, z podpisami elektronicznymi wskazanymi w ustawie. Trzeba więc najpierw ustalić, czy w konkretnej spółce taki tryb może być zastosowany.

Jeżeli darowizna 5% udziałów została zawarta wyłącznie w zwykłej formie pisemnej, a nie zachodzi właściwy tryb elektroniczny, nie doszło do skutecznego przeniesienia udziałów. Małżonek obdarowany nie staje się wspólnikiem tylko dlatego, że strony podpisały prywatny dokument. Dotychczasowy wspólnik pozostaje właścicielem udziałów do czasu skutecznego zbycia.

Jak prawidłowo przekazać 5% udziałów małżonce?

Jeżeli wcześniejsza umowa nie spełniała wymogów formy, bezpiecznym rozwiązaniem jest dokonanie nowej, skutecznej czynności. Nie należy tworzyć dokumentów z datą wsteczną ani zakładać, że późniejsze notarialne poświadczenie podpisów automatycznie nada starej umowie skutek od pierwotnej daty.

Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić umowę spółki. Zgodnie z art. 182 K.s.h. umowa spółki może uzależnić zbycie udziału od zgody spółki albo w inny sposób je ograniczyć. Jeżeli takie postanowienia występują, trzeba zachować przewidzianą procedurę.

Typowa kolejność działań obejmuje:

1. sprawdzenie umowy spółki pod kątem ograniczeń w zbywaniu udziałów,
2. zawarcie umowy darowizny w wymaganej formie albo zastosowanie właściwego trybu elektronicznego, jeżeli jest dostępny,
3. zawiadomienie spółki o przejściu udziałów i przedstawienie dowodu dokonania czynności,
4. aktualizację księgi udziałów prowadzonej przez zarząd,
5. sporządzenie aktualnej listy wspólników,
6. złożenie wymaganych dokumentów i wniosków rejestrowych,
7. ocenę obowiązków podatkowych obdarowanego.

Zgodnie z art. 187 § 1 K.s.h. przejście udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie wraz z dowodem dokonania czynności. Warto więc zachować dokument potwierdzający zarówno samą darowiznę, jak i datę przekazania zawiadomienia spółce.

Co trzeba zmienić w dokumentacji spółki i KRS?

Po skutecznej darowiźnie zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów oraz listę wspólników. Zmiana właściciela udziałów nie staje się ważna dopiero z chwilą wpisu do KRS, ale rejestr i akta rejestrowe powinny odpowiadać aktualnemu stanowi spółki.

W rejestrze przedsiębiorców ujawnia się wspólników spółki z o.o. posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10% kapitału zakładowego oraz informację, gdy jedna osoba posiada całość udziałów. Przy układzie 95% do 5% wspólnik mający 95% nadal podlega ujawnieniu, natomiast trzeba usunąć informację, że jest jedynym wspólnikiem. Małżonek posiadający wyłącznie 5% udziałów co do zasady nie jest indywidualnie ujawniany w tej rubryce KRS, ale powinien wynikać z aktualnej dokumentacji wspólników.

Jeżeli pierwotna darowizna była nieskuteczna, samo wcześniejsze zgłoszenie do KRS, wpis w księdze udziałów albo sporządzenie listy wspólników nie zastępują ważnej czynności przenoszącej udziały.

Darowizna udziałów między małżonkami a podatek

Darowizna udziałów między małżonkami może korzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn przewidzianego dla najbliższej rodziny. Trzeba jednak odróżnić skuteczną darowiznę od umowy, która z powodu niezachowania wymaganej formy nie przeniosła udziałów.

Jeżeli wcześniejsza umowa była nieskuteczna, nie należy traktować jej tak, jakby doszło do nabycia udziałów. Obowiązki podatkowe trzeba ocenić w związku z czynnością, która rzeczywiście wywoła skutek prawny.

Przy skutecznej darowiźnie obdarowany małżonek powinien sprawdzić, czy ma obowiązek złożenia SD-Z2. Co do zasady zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn wiąże się ze zgłoszeniem nabycia w terminie 6 miesięcy, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek od obowiązku zgłoszenia. Samo notarialne poświadczenie podpisów pod umową zbycia udziałów nie jest tym samym co zawarcie umowy w formie aktu notarialnego.

W zgłoszeniu znaczenie ma wartość rynkowa nabytych udziałów. Nie zawsze odpowiada ona wartości nominalnej, dlatego przy spółce posiadającej istotny majątek lub prowadzącej rentowną działalność wartość udziałów wymaga odrębnej oceny.

Jak skuteczna darowizna 5% udziałów wpływa na ZUS?

Do czasu skutecznej darowizny wspólnik pozostaje jedynym wspólnikiem

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych zalicza wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. do osób prowadzących pozarolniczą działalność. Jeżeli więc darowizna nie przeniosła udziałów, dotychczasowy wspólnik nadal ma status jedynego wspólnika i z tego statusu wynika tytuł do ubezpieczeń społecznych w okresie wskazanym w ustawie.

W takim sporze zasadnicze znaczenie mają data skutecznego nabycia lub zbycia udziałów oraz dokumenty potwierdzające czynność. Późniejsze zawarcie prawidłowej umowy nie zmienia automatycznie statusu za wcześniejsze lata.

Po skutecznej darowiźnie sam układ 95% do 5% nie tworzy tytułu „jedyny wspólnik”

Po skutecznym przeniesieniu 5% udziałów na małżonkę spółka staje się dwuosobowa. Sam fakt, że pierwszy wspólnik zachowuje 95% udziałów i może dominować przy podejmowaniu uchwał, nie pozwala traktować go jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

W uchwale z 21 lutego 2024 r., sygn. III UZP 8/23, Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. Skoro sama proporcja 99% do 1% nie daje podstawy do takiego zrównania, to również proporcja 95% do 5% nie może sama w sobie uzasadniać oskładkowania większościowego wspólnika jako jedynego.

Nie trzeba więc wykazywać, że małżonka z 5% udziałów ma wpływ równoważny wspólnikowi większościowemu. Jeżeli jest rzeczywistym właścicielem udziałów na podstawie ważnej i skutecznej czynności, sama niewielka liczba udziałów, mniejsza siła głosu albo niewielka aktywność na zgromadzeniach nie zmieniają spółki dwuosobowej w jednoosobową dla tego tytułu ubezpieczeniowego.

Kiedy mimo wszystko może powstać spór?

Inaczej należy ocenić sytuację, w której rzekome zbycie udziałów jest nieważne, bezskuteczne albo pozorne i w rzeczywistości nie doprowadziło do zmiany właściciela udziałów. Wtedy problem dotyczy ważności czynności i rzeczywistego stanu właścicielskiego, a nie samej koncepcji „niemal jedynego wspólnika”.

Trzeba też oddzielić status wspólnika od innych tytułów ubezpieczeniowych. Umowa o pracę, umowa zlecenia lub świadczenie usług, odrębna działalność gospodarcza albo inna aktywność może tworzyć własny tytuł do ubezpieczeń. Skuteczna darowizna 5% udziałów nie oznacza więc automatycznie braku wszystkich składek ZUS w każdej sytuacji.

Co zrobić po dwóch latach od wadliwej darowizny?

Po upływie czasu najważniejsze jest ustalenie, jaki stan prawny rzeczywiście istniał w poszczególnych okresach. Nie należy antydatować umów ani tworzyć dokumentów sugerujących, że prawidłowa czynność została dokonana wcześniej, niż miało to miejsce.

Najpierw trzeba sprawdzić pierwotną umowę i pozostałe dokumenty, aby potwierdzić, czy rzeczywiście nie doszło do skutecznego zbycia. Jeżeli udziały nadal należą do jedynego wspólnika, a strony chcą utworzyć spółkę dwuosobową, kolejnym krokiem jest prawidłowa darowizna oraz uporządkowanie dokumentacji spółki, KRS i kwestii podatkowych.

Jeżeli ZUS bada już wcześniejszy okres, nowa darowizna działa na przyszłość i nie usuwa skutków tego, że wcześniej wspólnik był prawnie jedyny. Trzeba przeanalizować okres objęty postępowaniem, dokumenty zgłoszeniowe, ewentualne inne tytuły ubezpieczeniowe oraz terminy dotyczące należności składkowych.

FAQ

Czy zwykła pisemna umowa darowizny 5% udziałów wystarczy?

Co do zasady nie. Art. 180 § 1 K.s.h. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Odrębne rozwiązanie przewidziano dla zbycia udziałów w odpowiednim trybie teleinformatycznym w spółce korzystającej z wzorca umowy.

Czy żona z 5% udziałów wyłącza ZUS męża jako jedynego wspólnika?

Jeżeli 5% udziałów zostało skutecznie przeniesione i żona rzeczywiście jest drugim wspólnikiem, mąż posiadający 95% udziałów nie jest z tego powodu wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. Uchwała SN z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, potwierdza tę zasadę nawet dla wspólnika mającego 99% udziałów.

Czy ZUS może uznać wspólnika 95% za jedynego tylko dlatego, że drugi ma mało udziałów?

Nie. Sama dysproporcja udziałów nie wystarcza. Jeżeli jednak kwestionowana jest ważność, skuteczność albo pozorność samego zbycia udziałów, trzeba najpierw ustalić, kto był ich rzeczywistym właścicielem w danym okresie.

Czy brak zmiany w KRS powoduje, że darowizna udziałów jest nieważna?

Nie. O ważności przeniesienia udziałów decyduje przede wszystkim prawidłowa czynność prawna i wymagana forma. Wpis w KRS nie zastępuje umowy. Niezależnie od tego po zmianie wspólników trzeba prawidłowo zaktualizować dokumentację spółki i dane rejestrowe.

Czy darowiznę udziałów między małżonkami trzeba zgłosić na SD-Z2?

W wielu przypadkach tak, jeżeli obdarowany chce skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. Termin wynosi co do zasady 6 miesięcy, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek od obowiązku zgłoszenia. Notarialne poświadczenie podpisów nie jest równoznaczne z umową zawartą w formie aktu notarialnego.

Źródła:

1. Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 180, 182, 187 i 188: akt w ELI.

2. Kodeks cywilny, w szczególności art. 73 § 2 i art. 890: Dz.U. 2026 poz. 795.

3. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13: Dz.U. 2026 poz. 199.

4. Uchwała Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23: Sąd Najwyższy.

5. Ustawa o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 4a i art. 6: Dz.U. 2026 poz. 478.

6. Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym, w szczególności art. 38 pkt 8: akt w ELI.

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.