Darowizna sklepu żonie i zmiana właściciela firmy

Czy można przepisać sklep na żonę w CEIDG?

Nie można po prostu zmienić właściciela jednoosobowej działalności gospodarczej w CEIDG. Wpis w CEIDG jest przypisany do konkretnej osoby fizycznej, a firma przedsiębiorcy obejmuje jego imię i nazwisko. Oznacza to, że mąż nie może „przepisać” własnej działalności na żonę tak, jak zmienia się wspólnika w spółce.

Możliwe jest natomiast inne rozwiązanie: żona zakłada lub aktualizuje własną działalność gospodarczą, a następnie nabywa od męża przedsiębiorstwo albo wybrane składniki majątku sklepu. W praktyce najczęściej rozważa się darowiznę przedsiębiorstwa, sprzedaż przedsiębiorstwa albo stopniowe przekazanie poszczególnych składników, np. towaru, wyposażenia, domeny, nazwy handlowej, umów i praw do lokalu.

Jeżeli oboje małżonkowie mają prowadzić działalność w podobnym zakresie, warto też pamiętać, że samo pokrewieństwo lub małżeństwo nie wyklucza prowadzenia dwóch odrębnych firm. Szerzej omawiamy to w materiale: czy małżonkowie mogą prowadzić dwie takie same firmy.

Darowizna przedsiębiorstwa zamiast zmiany właściciela sklepu

Jeżeli sklep działa jako zorganizowana całość, można potraktować go jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ Kodeksu cywilnego. Przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej.

W skład takiego przedsiębiorstwa mogą wchodzić w szczególności: nazwa handlowa sklepu, wyposażenie, towary, prawa z umów najmu albo dzierżawy, wierzytelności, środki pieniężne, koncesje, zezwolenia, licencje, prawa własności przemysłowej, tajemnica przedsiębiorstwa oraz księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności. Konkretna treść umowy powinna jednak dokładnie wskazywać, co jest przekazywane żonie.

Zgodnie z art. 55² Kodeksu cywilnego czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. Dlatego w umowie należy jasno opisać, czy przekazywane jest całe przedsiębiorstwo, czy tylko wybrane składniki.

Forma umowy darowizny sklepu i protokół przekazania

Zbycie przedsiębiorstwa, w tym jego darowizna, powinno nastąpić w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczna będzie forma aktu notarialnego. W praktyce notariusz powinien też ocenić, czy do skutecznego przeniesienia konkretnych składników potrzebne są dodatkowe czynności, np. wpisy w księdze wieczystej, cesje praw, zgody kontrahentów albo aneksy do umów.

Do umowy warto dołączyć protokół przekazania przedsiębiorstwa. Powinien on wymieniać składniki majątku i dokumenty przekazywane żonie, w tym środki trwałe, wyposażenie, towary handlowe, materiały, umowy, koncesje i zezwolenia, prawa do strony internetowej lub domeny, dokumentację księgową, dokumenty pracownicze, dokumentację reklamacyjną oraz dokumenty związane z lokalem.

Jeżeli sklep jest prowadzony w wynajmowanym lokalu, trzeba sprawdzić umowę najmu. Samo przekazanie przedsiębiorstwa nie zawsze wystarczy do bezpiecznego przejęcia lokalu przez żonę. Często potrzebna będzie zgoda wynajmującego, cesja praw z umowy najmu albo zawarcie nowej umowy z żoną.

Co przechodzi na żonę, a za co odpowiada mąż?

Przeniesienie przedsiębiorstwa może objąć składniki majątkowe i niemajątkowe potrzebne do dalszego prowadzenia sklepu. Nie oznacza to jednak automatycznego, pełnego i bezwarunkowego przejęcia wszystkich obowiązków przez żonę. W szczególności przejęcie długu w rozumieniu Kodeksu cywilnego wymaga co do zasady zgody wierzyciela.

Jednocześnie nabywca przedsiębiorstwa odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie wiedział o tych zobowiązaniach. Odpowiedzialność nabywcy jest ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu z chwili nabycia i cen z chwili zaspokojenia wierzyciela. W umowie można wewnętrznie ustalić, kto ma spłacić konkretne zobowiązania, ale takie ustalenie nie zawsze wiąże wierzyciela.

Przed podpisaniem umowy żona powinna więc przeprowadzić choćby uproszczone badanie stanu sklepu: listę zobowiązań, umów, zaległości podatkowych i składkowych, reklamacji, zamówień, rozliczeń z pracownikami oraz uprawnień niezbędnych do dalszej sprzedaży. To szczególnie ważne, gdy sklep ma działać bez przerwy po zmianie osoby prowadzącej firmę.

Darowizna sklepu żonie a podatek od spadków i darowizn

Darowizna przedsiębiorstwa między małżonkami może korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny. Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwolnione jest nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez małżonka, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Najważniejszym warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, zwykle na formularzu SD-Z2. Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje jednak przypadków wskazanych w ustawie, m.in. gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Ponieważ darowizna przedsiębiorstwa bez nieruchomości często ma formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi, a nie formę aktu notarialnego, zgłoszenie SD-Z2 może nadal być konieczne.

W przypadku darowizny przedsiębiorstwa należy również ustalić wartość przekazywanego majątku. Do dokumentów warto dołączyć wykaz składników majątkowych, ich wartość, stan magazynu, wyposażenie, środki trwałe i dokumentację potwierdzającą sposób ustalenia wartości. Przy większej wartości przedsiębiorstwa bezpieczne może być skorzystanie z pomocy księgowego lub rzeczoznawcy.

PIT, VAT i inne skutki podatkowe przekazania sklepu

Po stronie męża darowizna przedsiębiorstwa co do zasady nie powoduje przychodu z odpłatnego zbycia, ponieważ nie otrzymuje on zapłaty. Po stronie żony nabycie darowizny podlega reżimowi podatku od spadków i darowizn, a ustawa o PIT nie ma zastosowania do przychodów podlegających temu podatkowi. Szczegóły rozliczeń, w tym kontynuacja amortyzacji albo ujęcie składników majątku w ewidencjach, powinny być jednak sprawdzone z księgowym na podstawie dokumentów konkretnego przedsiębiorstwa.

W VAT kluczowe jest to, czy przekazywana jest całość przedsiębiorstwa albo zorganizowana część przedsiębiorstwa. Art. 6 pkt 1 ustawy o VAT stanowi, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Jeżeli więc darowizna obejmuje rzeczywiście cały sklep jako zorganizowaną całość, transakcja pozostaje poza VAT. Jeżeli natomiast przekazywane są tylko pojedyncze towary lub środki trwałe, skutki mogą być inne i wymagają odrębnej oceny.

Przy zakończeniu działalności mąż powinien zadbać o prawidłowe rozliczenie księgowe i podatkowe: zamknięcie ewidencji, spis z natury tam, gdzie jest wymagany, rozliczenie towarów, środków trwałych, pracowników, deklaracji i ewentualnych korekt VAT. Jeśli całe przedsiębiorstwo zostanie wcześniej skutecznie przekazane żonie, remanent likwidacyjny może nie wykazać towarów, ale nie należy tego zakładać automatycznie bez weryfikacji księgowej.

Rejestracja działalności żony i zakończenie działalności męża

Żona powinna posiadać własny wpis w CEIDG obejmujący właściwe kody PKD, adres wykonywania działalności, formę opodatkowania i dane potrzebne do rozliczeń z urzędem skarbowym oraz ZUS. Obecnie wiele informacji z wniosku CEIDG jest przekazywanych automatycznie do urzędu skarbowego, GUS i ZUS, ale nie zwalnia to z obowiązku sprawdzenia, czy wszystkie zgłoszenia zostały wykonane prawidłowo.

Jeżeli żona ma być podatnikiem VAT albo rezygnuje ze zwolnienia z VAT, konieczne może być złożenie VAT-R. Jeżeli przejmuje pracowników, zleceniobiorców albo osobę współpracującą, powinna dokonać odpowiednich zgłoszeń w ZUS. Dokumenty zgłoszeniowe ZUS ZUA albo ZUS ZZA co do zasady składa się w terminie 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia, chyba że zostały skutecznie dołączone do wniosku CEIDG.

Mąż, który kończy działalność, powinien złożyć wniosek o wykreślenie wpisu z CEIDG albo odpowiednio zmienić zakres działalności, jeżeli nie kończy jej całkowicie. Trzeba również rozliczyć ZUS, wyrejestrować siebie i ewentualnie członków rodziny zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego, złożyć wymagane dokumenty i dopilnować końcowych rozliczeń podatkowych.

Wymogi dla sklepu zielarsko-medycznego

Jeżeli sklep sprzedaje produkty lecznicze dopuszczone do obrotu pozaaptecznego, trzeba uwzględnić przepisy Prawa farmaceutycznego i rozporządzeń dotyczących placówek obrotu pozaaptecznego. Art. 71 Prawa farmaceutycznego przewiduje, że sklepy zielarsko-medyczne mogą być prowadzone przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje albo przez przedsiębiorców zatrudniających takie osoby jako kierowników placówek.

Osoby wydające produkty lecznicze w sklepach zielarsko-medycznych powinny mieć wymagane kwalifikacje, np. odpowiedni tytuł zawodowy albo co najmniej wykształcenie średnie i wiedzę z zakresu wskazanego w przepisach, w tym towaroznawstwa zielarskiego, zasad przechowywania i obrotu produktami leczniczymi oraz postępowania przy reklamacjach, wstrzymaniu albo wycofaniu produktu z obrotu.

Jeżeli sklep sprzedaje wyłącznie zioła, suplementy diety, żywność lub kosmetyki, zakres obowiązków może być inny. Wtedy trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy o bezpieczeństwie żywności, oznakowaniu, reklamie produktów i ewentualnych wymaganiach sanitarnych. Nie należy automatycznie zakładać, że każdy sklep zielarski podlega identycznym obowiązkom jak sklep zielarsko-medyczny prowadzący obrót produktami leczniczymi.

Czy mąż może dalej pracować w sklepie żony?

Mąż może nadal pracować w sklepie po przekazaniu przedsiębiorstwa żonie, ale trzeba dobrać właściwą podstawę współpracy. Możliwe są m.in. umowa o pracę, odpłatna umowa zlecenia, współpraca w ramach własnej działalności gospodarczej albo nieodpłatna pomoc. Każda z tych form ma inne skutki w ZUS i podatkach.

Dla celów ubezpieczeń społecznych małżonek przedsiębiorcy, który pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i faktycznie współpracuje przy prowadzeniu działalności, może zostać uznany za osobę współpracującą. W takim wariancie składki są zbliżone do składek przedsiębiorcy, a nie do typowych składek pracowniczych. Przy odpłatnej umowie zlecenia zawartej z małżonkiem możliwe jest rozliczenie jak zwykłego zleceniobiorcy, ale ZUS może badać rzeczywisty charakter współpracy, zwłaszcza gdy umowa tylko formalnie nazywa się zleceniem, a w praktyce małżonek stale współprowadzi firmę.

Jeżeli umowa zlecenia jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a chorobowemu dobrowolnie. Nieodpłatna umowa zlecenia, jeżeli jej nieodpłatny charakter jasno wynika z umowy i rzeczywistego sposobu wykonywania, co do zasady nie daje tytułu do ubezpieczeń, a więc nie zapewni mężowi ubezpieczenia zdrowotnego. Wtedy trzeba ustalić inny tytuł do ubezpieczenia, np. zatrudnienie, własną działalność, status członka rodziny osoby ubezpieczonej albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.

W aktualnym stanie prawnym wynagrodzenie małżonka może stanowić koszt uzyskania przychodu przedsiębiorcy w zakresie przewidzianym w art. 23 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT, w szczególności gdy jest należne z tytułów wskazanych w tym przepisie, takich jak stosunek pracy albo określone umowy cywilnoprawne. To istotna zmiana względem starszych opracowań, które wskazywały całkowity zakaz zaliczania wynagrodzenia małżonka do kosztów.

Podsumowanie

Zmiana właściciela sklepu prowadzonego jako jednoosobowa działalność gospodarcza nie polega na zmianie danych w CEIDG. Żona powinna prowadzić własną działalność, a mąż może przekazać jej sklep jako przedsiębiorstwo, najczęściej w formie darowizny. Trzeba zadbać o właściwą formę umowy, protokół przekazania, zgłoszenie podatkowe, rozliczenia VAT i PIT oraz dokumenty CEIDG i ZUS. Jeżeli mąż ma nadal pracować w sklepie, forma współpracy powinna odpowiadać rzeczywistemu sposobowi wykonywania pracy, bo od tego zależą składki, koszty podatkowe i prawo do ubezpieczenia zdrowotnego.

FAQ

Czy mogę zmienić w CEIDG właściciela jednoosobowej firmy?

Nie. Jednoosobowa działalność gospodarcza jest przypisana do konkretnej osoby fizycznej. Można zmienić dane własnego wpisu, ale nie można przepisać wpisu na żonę, dziecko ani inną osobę.

Czy darowizna sklepu żonie zawsze jest zwolniona z podatku?

Może być zwolniona z podatku od spadków i darowizn, ponieważ małżonek należy do najbliższej rodziny. Trzeba jednak spełnić warunki zwolnienia, w tym terminowe zgłoszenie SD-Z2, chyba że ustawa zwalnia z tego obowiązku, np. z powodu formy aktu notarialnego.

Czy darowizna przedsiębiorstwa podlega VAT?

Zbycie całego przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest wyłączone spod stosowania ustawy o VAT. Jeżeli jednak przekazywane są tylko pojedyncze składniki majątku, skutki VAT trzeba ocenić odrębnie.

Czy żona musi mieć kwalifikacje do prowadzenia sklepu zielarskiego?

Jeżeli sklep jest sklepem zielarsko-medycznym i sprzedaje produkty lecznicze dopuszczone do obrotu pozaaptecznego, zastosowanie mają wymagania z Prawa farmaceutycznego. Żona może prowadzić sklep, jeżeli sama spełnia wymogi albo zatrudnia osobę z wymaganymi kwalifikacjami jako kierownika placówki.

Czy mąż po darowiźnie może pracować w sklepie żony na zleceniu?

Tak, jest to możliwe, ale umowa powinna odpowiadać rzeczywistemu sposobowi współpracy. Odpłatne zlecenie może dawać tytuł do ubezpieczeń jak u zwykłego zleceniobiorcy, lecz przy stałej współpracy rodzinnej ZUS może badać, czy nie chodzi faktycznie o osobę współpracującą.

Czy nieodpłatna pomoc męża daje ubezpieczenie zdrowotne?

Nieodpłatna umowa zlecenia co do zasady nie daje tytułu do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Jeżeli mąż nie ma innego tytułu do ubezpieczenia, trzeba rozważyć inną podstawę, np. odpłatną umowę, zgłoszenie jako członka rodziny albo dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
4. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
5. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne - Dz.U. 2001 nr 126 poz. 1381
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2009 r. w sprawie kwalifikacji osób wydających produkty lecznicze w placówkach obrotu pozaaptecznego, a także wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal i wyposażenie tych placówek oraz punktów aptecznych - Dz.U. 2009 nr 21 poz. 118
7. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.