Zbycie ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej

Kiedy można sprzedać ogół praw i obowiązków w spółce jawnej?

Sprzedaż udziału w spółce jawnej nie polega na sprzedaży udziałów w takim znaczeniu, jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Wspólnik spółki jawnej przenosi na nabywcę swój ogół praw i obowiązków, czyli całe członkostwo w spółce: prawa majątkowe, prawa organizacyjne oraz obowiązki związane z uczestnictwem w spółce.

Zgodnie z art. 10 Kodeksu spółek handlowych ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. Jeżeli umowa spółki nie przewiduje takiej możliwości, najpierw trzeba ją zmienić. Dodatkowo, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej, potrzebna jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników.

Po przeniesieniu ogółu praw i obowiązków nabywca wstępuje do spółki w miejsce zbywcy. Trzeba jednak pamiętać, że za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce osobowej oraz za zobowiązania tej spółki odpowiadają solidarnie dotychczasowy wspólnik i wspólnik przystępujący do spółki.

Jeżeli sprzedaż ma być alternatywą dla wyjścia ze spółki, warto porównać ją z rozliczeniem po wystąpieniu wspólnika. Pomocny może być także artykuł o rozliczeniu po wystąpieniu ze spółki jawnej.

PIT przy sprzedaży ogółu praw i obowiązków

U osoby fizycznej sprzedaż ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej jest co do zasady kwalifikowana jako odpłatne zbycie praw majątkowych. Podstawą jest art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT, który jako źródło przychodów wskazuje kapitały pieniężne i prawa majątkowe, oraz art. 18 ustawy o PIT, zgodnie z którym przychodami z praw majątkowych są także przychody z odpłatnego zbycia takich praw.

Katalog praw majątkowych w art. 18 ustawy o PIT ma charakter otwarty. Dlatego ogół praw i obowiązków w spółce osobowej, w tym w spółce jawnej, może być traktowany jako prawo majątkowe. Stanowisko takie potwierdza m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2016 r., sygn. II FSK 1863/14, w którym wskazano, że zbycie ogółu praw i obowiązków nie jest tym samym co wystąpienie ze spółki i zwrot wkładu.

W praktyce oznacza to, że przychodu ze sprzedaży ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej nie należy automatycznie traktować jako przychodu z jednoosobowej działalności gospodarczej. Jeżeli wspólnik jest osobą fizyczną i zbywa własne prawa w spółce, najczęściej rozlicza tę transakcję w ramach praw majątkowych.

Jak obliczyć dochód i podatek?

Opodatkowaniu podlega dochód, czyli przychód ze sprzedaży pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. Kosztem mogą być w szczególności udokumentowane wydatki poniesione na nabycie lub objęcie zbywanego ogółu praw i obowiązków, np. wniesiony wkład albo cena zapłacona wcześniej za nabycie tych praw. Każdy przypadek wymaga jednak sprawdzenia dokumentów, ponieważ nie każdy ekonomiczny wydatek będzie kosztem podatkowym w tej samej wysokości.

Dochód z praw majątkowych opodatkowuje się według skali podatkowej. W aktualnym stanie prawnym pierwsza stawka wynosi 12%, a druga 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł podstawy opodatkowania. Przy rozliczeniu według skali znaczenie mogą mieć także kwota wolna od podatku, kwota zmniejszająca podatek, inne dochody podatnika, odliczenia oraz ewentualna danina solidarnościowa przy bardzo wysokich dochodach.

Przykładowo, jeżeli wspólnik sprzeda ogół praw i obowiązków za 100 000 zł, a jego udokumentowany koszt wynosi 30 000 zł, dochód z tej transakcji wyniesie 70 000 zł. Nie da się jednak prawidłowo wyliczyć ostatecznego podatku bez informacji o pozostałych dochodach i odliczeniach podatnika w danym roku.

Dochód należy wykazać w zeznaniu rocznym PIT składanym zasadniczo do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W wielu przypadkach właściwym formularzem będzie PIT-36, zwłaszcza gdy podatnik rozlicza dochody opodatkowane według skali, których urząd nie rozlicza automatycznie w całości za podatnika.

Czy przelanie pieniędzy na działalność gospodarczą zmniejsza podatek?

Samo przelanie pieniędzy ze sprzedaży ogółu praw i obowiązków na rachunek jednoosobowej działalności gospodarczej nie zmienia źródła przychodu. Przychód powstaje z tytułu sprzedaży prawa majątkowego, a nie z późniejszego wykorzystania uzyskanej kwoty.

Tak samo założenie nowej działalności gospodarczej po sprzedaży praw w spółce jawnej nie powoduje, że wcześniejsza sprzedaż staje się przychodem firmowym albo że dochód ze sprzedaży zostaje zwolniony z PIT. Wydatki poniesione później w działalności mogą mieć znaczenie dla rozliczeń tej działalności, ale nie eliminują obowiązku rozliczenia dochodu ze zbycia praw majątkowych.

Sprzedaż praw w spółce jawnej a VAT

W typowej sytuacji sprzedaż ogółu praw i obowiązków przez wspólnika będącego osobą fizyczną pozostaje poza zakresem VAT, jeżeli wspólnik zbywa składnik swojego majątku i nie działa przy tej czynności jako podatnik VAT prowadzący profesjonalny obrót takimi prawami. Podatnikiem VAT w zakresie działalności operacyjnej jest zwykle sama spółka jawna, a nie wspólnik zbywający swoje członkostwo w spółce.

Nie oznacza to jednak, że VAT można pominąć w każdej sprawie. Oceny wymaga zwłaszcza sytuacja, gdy zbywanie praw ma charakter zorganizowany, powtarzalny, maklerski, brokerski albo stanowi bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności gospodarczej zbywcy. W takich przypadkach skutki VAT należy przeanalizować indywidualnie.

Podobne wnioski pojawiały się w interpretacjach podatkowych dotyczących zbycia praw udziałowych. Organy podatkowe wskazywały, że samo posiadanie i sprzedaż praw udziałowych co do zasady nie przesądza o działaniu w charakterze podatnika VAT, ale wyjątki mogą wynikać ze sposobu wykonywania działalności i faktycznego celu transakcji.

PCC przy zakupie ogółu praw i obowiązków

Jeżeli sprzedaż ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej pozostaje poza zakresem VAT, nabywca powinien co do zasady rozliczyć podatek od czynności cywilnoprawnych. Umowa sprzedaży prawa majątkowego podlega PCC, a obowiązek podatkowy przy sprzedaży ciąży na kupującym.

Stawka PCC przy sprzedaży praw majątkowych wynosi 1%. Podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa nabywanego prawa majątkowego z dnia dokonania czynności, bez odliczania długów i ciężarów. Przy cenie i wartości rynkowej 100 000 zł PCC wyniesie 1 000 zł.

Kupujący składa deklarację PCC-3 i wpłaca podatek zasadniczo w terminie 14 dni od zawarcia umowy, chyba że podatek pobiera płatnik, np. notariusz przy czynności dokonywanej w formie aktu notarialnego. Jeżeli dana transakcja byłaby objęta VAT lub zwolnieniem z VAT, trzeba dodatkowo sprawdzić reguły wyłączenia z PCC.

O czym pamiętać przed zawarciem umowy?

Przed sprzedażą ogółu praw i obowiązków warto sprawdzić umowę spółki, uzyskać wymagane zgody wspólników, ustalić wartość rynkową przenoszonych praw oraz przygotować dokumentację kosztów podatkowych. Warto też uregulować w umowie kwestie rozliczeń wewnętrznych, odpowiedzialności za zobowiązania, przejęcia spraw spółki i momentu wejścia nabywcy do spółki.

Jeżeli w spółce pozostają nierozliczone zyski, pożyczki, zaliczki, środki trwałe, zobowiązania wobec kontrahentów albo spory między wspólnikami, sama cena sprzedaży nie rozwiąże wszystkich problemów. Wtedy potrzebne jest oddzielne rozliczenie cywilnoprawne i podatkowe. Zbliżone zagadnienia omawiamy w materiale o tym, jak rozliczyć się z odchodzącym wspólnikiem spółki jawnej.

FAQ

Czy sprzedaż ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej zawsze jest możliwa?

Nie. Najpierw trzeba sprawdzić umowę spółki. Przeniesienie ogółu praw i obowiązków jest możliwe tylko wtedy, gdy umowa spółki na to pozwala. Jeżeli nie zawiera takiego postanowienia, konieczna może być jej wcześniejsza zmiana.

Czy podatek płaci się od całej ceny sprzedaży?

Podatek dochodowy płaci się od dochodu, a nie od samego przychodu. Dochód to cena sprzedaży pomniejszona o koszty uzyskania przychodu, jeżeli podatnik potrafi je wykazać i udokumentować.

Czy sprzedaż trzeba rozliczyć w działalności gospodarczej?

Zwykle nie. U osoby fizycznej sprzedaż ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej jest najczęściej przychodem z praw majątkowych. Nie zmienia tego samo przelanie środków na rachunek firmowy ani przeznaczenie pieniędzy na rozwój nowej działalności.

Kto płaci PCC przy sprzedaży praw w spółce jawnej?

Co do zasady PCC płaci kupujący. Stawka przy sprzedaży praw majątkowych wynosi 1% od wartości rynkowej. Kupujący składa PCC-3 i płaci podatek zasadniczo w terminie 14 dni od zawarcia umowy.

Czy sprzedaż praw w spółce jawnej podlega VAT?

W typowej sytuacji taka sprzedaż pozostaje poza VAT, gdy wspólnik nie działa przy niej jako podatnik VAT prowadzący profesjonalny obrót prawami. Jeżeli jednak sprzedaż jest elementem działalności gospodarczej zbywcy albo ma charakter profesjonalny, trzeba zbadać VAT indywidualnie.

Podsumowanie

Zbycie ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej wymaga podstawy w umowie spółki i najczęściej zgody pozostałych wspólników. Podatkowo sprzedający zazwyczaj rozlicza dochód jako przychód z praw majątkowych, według skali podatkowej, z możliwością uwzględnienia udokumentowanych kosztów. Przeznaczenie pieniędzy ze sprzedaży na jednoosobową działalność gospodarczą nie eliminuje PIT od samej sprzedaży. W typowym przypadku transakcja nie podlega VAT, natomiast kupujący powinien rozliczyć PCC według stawki 1%.

Źródła

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037.

2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.

3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535.

4. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959.

5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2016 r., II FSK 1863/14.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.