Kontynuowanie działalności po rozwiązaniu spółki cywilnej

Czy wspólnik może jednostronnie zakończyć spółkę cywilną?

Spółka cywilna to przede wszystkim umowa wspólników. Zgodnie z art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób, w szczególności przez wniesienie wkładów. Sama spółka cywilna nie jest odrębną osobą prawną ani typową spółką handlową. Przedsiębiorcami są jej wspólnicy.

Jeżeli spółkę cywilną tworzy tylko dwóch wspólników, skuteczne wypowiedzenie udziału przez jednego z nich powoduje, że nie ma już wymaganej liczby wspólników. W praktyce oznacza to rozwiązanie spółki cywilnej w dotychczasowej postaci. Nie istnieje jednoosobowa spółka cywilna.

Trzeba jednak odróżnić formalne wypowiedzenie udziału od samego oświadczenia publicznego, np. wpisu w mediach społecznościowych, że restauracja zostanie zamknięta. Taki wpis nie rozwiązuje sam przez się spraw wspólników, nie przenosi majątku, nie wypowiada umów z kontrahentami i nie zwalnia z kredytów. Liczy się przede wszystkim treść umowy spółki, sposób złożenia wypowiedzenia oraz przepisy Kodeksu cywilnego.

Zobacz również: rozwiązanie spółki cywilnej i rozliczenie między wspólnikami

Tryby wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej

Jeżeli spółka cywilna została zawarta na czas nieoznaczony, każdy wspólnik może wypowiedzieć swój udział na trzy miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego. Wynika to z art. 869 § 1 K.c. Jeżeli rokiem obrachunkowym jest rok kalendarzowy, typowe wypowiedzenie złożone w odpowiednim czasie wywoła skutek na koniec roku, z zachowaniem trzymiesięcznego terminu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy wspólnik powołuje się na ważne powody. Zgodnie z art. 869 § 2 K.c. z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania terminów wypowiedzenia, nawet gdy spółka została zawarta na czas oznaczony. Przeciwne zastrzeżenie umowne jest nieważne.

Ważnymi powodami mogą być w szczególności trwały konflikt, utrata zaufania, rażące naruszanie obowiązków wspólnika, działanie na szkodę wspólnego przedsięwzięcia albo faktyczna niemożność dalszej współpracy. Każdą sytuację trzeba oceniać indywidualnie. Samo niezadowolenie ze współpracy nie zawsze wystarczy, ale głęboki i trwały konflikt w małej spółce osobowej często ma duże znaczenie.

Co zrobić, jeśli chcesz dalej prowadzić restaurację?

Rozwiązanie spółki cywilnej nie oznacza automatycznie, że musisz zamknąć restaurację jako biznes. Oznacza natomiast, że nie możesz dalej prowadzić jej jako tej samej dwuosobowej spółki cywilnej. Możesz kontynuować działalność jako osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, ewentualnie wybrać inną formę organizacyjną, ale wymaga to uporządkowania spraw majątkowych, administracyjnych i umownych.

W pierwszej kolejności warto ustalić na piśmie ze wspólnikiem, czy przejmujesz lokal, nazwę restauracji, wyposażenie, zapasy, rezerwacje, profile w mediach społecznościowych, domenę internetową, prawa do oznaczeń, umowy z dostawcami oraz ewentualne zobowiązania wobec pracowników. Jeżeli lokal jest wynajmowany, konieczny może być aneks do umowy najmu albo zgoda wynajmującego na dalsze korzystanie z lokalu tylko przez Ciebie.

Jeżeli restauracja korzysta z zezwoleń, w szczególności zezwoleń związanych ze sprzedażą alkoholu, trzeba sprawdzić, na kogo zostały wydane i czy mogą być dalej wykorzystywane po zmianie formy prowadzenia działalności. W praktyce może być potrzebne uzyskanie nowych decyzji albo aktualizacja danych. Podobnie należy przeanalizować kwestie sanitarne, kasę fiskalną, rachunek bankowy, umowy z dostawcami mediów, terminal płatniczy, koncesje lub licencje, jeżeli w danej działalności występują.

Jeżeli jako wspólnik spółki cywilnej byłeś już wpisany w CEIDG, zwykle nie chodzi o założenie całkowicie nowej tożsamości przedsiębiorcy, lecz o aktualizację wpisu, danych działalności, rachunków, kodów PKD, adresów i informacji powiązanych z zakończeniem uczestnictwa w spółce. Zakres formalności zależy od tego, jak dotąd była zorganizowana działalność.

Rozliczenie majątku po rozwiązaniu spółki

Po rozwiązaniu spółki cywilnej wspólnicy powinni rozliczyć wspólny majątek. W czasie trwania spółki majątek wniesiony i nabyty dla realizacji wspólnego celu jest objęty szczególną wspólnością wspólników. Po rozwiązaniu spółki trzeba ustalić aktywa, długi, wkłady, rzeczy wniesione do używania, wyposażenie, zapasy, środki pieniężne i wierzytelności.

Najbezpieczniej przygotować pisemne porozumienie rozliczeniowe. Powinno ono wskazywać, co przejmujesz, jaka jest wartość składników majątku, czy i w jakiej wysokości następuje spłata drugiego wspólnika, kto reguluje konkretne zobowiązania oraz jakie dokumenty i zgody są jeszcze potrzebne. Przy restauracji szczególne znaczenie mają wyposażenie kuchni, meble, towar, prawa do nazwy, umowy z dostawcami oraz rozliczenia podatkowe.

Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, spór o rozliczenie może trafić do sądu. W takim postępowaniu istotne będą dokumenty księgowe, umowa spółki, dowody zakupu wyposażenia, umowy kredytowe, potwierdzenia płatności oraz dokumenty potwierdzające wartość majątku.

Co ze wspólnymi kredytami i długami?

Rozwiązanie spółki cywilnej nie powoduje automatycznego wygaśnięcia kredytów ani innych zobowiązań. Zgodnie z art. 864 K.c. za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie. W praktyce wierzyciel, np. bank, może żądać zapłaty od obu wspólników łącznie, od jednego z nich albo od każdego w części, aż do pełnego zaspokojenia długu.

Jeżeli jeden wspólnik spłaci więcej, niż wynika z wewnętrznych ustaleń między wspólnikami, może następnie dochodzić rozliczenia od drugiego wspólnika. Jest to tzw. roszczenie regresowe. Nie zmienia to jednak sytuacji banku, dopóki bank nie wyrazi zgody na zmianę dłużników albo na inne ukształtowanie odpowiedzialności.

Jeżeli chcesz przejąć restaurację i jednocześnie przejąć spłatę kredytu, trzeba sprawdzić, czy bank wyrazi zgodę na zmianę umowy. Samo porozumienie między wspólnikami nie zawsze będzie skuteczne wobec banku. Może być potrzebny aneks, zgoda banku, nowe zabezpieczenia albo całkowite refinansowanie zobowiązania.

Czy można kwestionować wypowiedzenie wspólnika?

Jeżeli nie zgadzasz się z wypowiedzeniem, można analizować, czy oświadczenie zostało prawidłowo złożone, czy dotarło do Ciebie w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią, czy zachowano formę wymaganą w umowie spółki oraz czy rzeczywiście wystąpiły ważne powody uzasadniające natychmiastowe wypowiedzenie.

Spór może dotyczyć także daty rozwiązania spółki, skutków wypowiedzenia, rozliczenia majątku albo odpowiedzialności za zobowiązania. W niektórych sytuacjach wspólnik może również dochodzić rozwiązania spółki przez sąd z ważnych powodów na podstawie art. 874 K.c. Dobór roszczenia zależy od tego, czy spółka już została skutecznie rozwiązana, czy spór dotyczy samej skuteczności wypowiedzenia, czy przede wszystkim rozliczeń.

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto ocenić cel praktyczny. Jeżeli konflikt jest głęboki, często korzystniejsze jest szybkie rozliczenie i zabezpieczenie dalszego prowadzenia restauracji niż próba utrzymywania współpracy, która faktycznie przestała działać.

Lista działań praktycznych

W podobnej sytuacji warto działać według uporządkowanego planu:

• zabezpieczyć treść wypowiedzenia i korespondencję ze wspólnikiem,
• sprawdzić umowę spółki cywilnej, zwłaszcza postanowienia o wypowiedzeniu, rozliczeniach i majątku,
• sporządzić spis majątku restauracji oraz listę wszystkich zobowiązań, w tym kredytów, leasingów i zaległości,
• ustalić, kto przejmuje lokal, wyposażenie, zapasy, pracowników, umowy i profile internetowe,
• skontaktować się z bankiem oraz najważniejszymi kontrahentami w sprawie dalszych umów,
• zaktualizować wpisy i zgłoszenia w CEIDG, podatkach, ZUS, REGON oraz innych rejestrach, jeżeli są wymagane,
• sprawdzić zezwolenia i decyzje administracyjne potrzebne do dalszego prowadzenia restauracji.

Najczęstsze pytania

Czy po odejściu wspólnika mogę dalej używać nazwy restauracji?

To zależy od tego, do kogo należy oznaczenie i jak było używane w spółce. Jeżeli nazwa stanowiła element wspólnego przedsięwzięcia, warto uregulować jej dalsze używanie w pisemnym porozumieniu rozliczeniowym.

Czy muszę zakładać nową działalność gospodarczą?

Jeżeli byłeś już przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG jako wspólnik spółki cywilnej, często konieczna będzie aktualizacja wpisu, a nie zakładanie działalności od zera. Zakres zmian zależy od dotychczasowych danych, formy rozliczeń i tego, jak ma wyglądać dalsze prowadzenie restauracji.

Czy były wspólnik może żądać zapłaty za majątek restauracji?

Tak, jeżeli przejmujesz składniki majątku, które były objęte wspólnością wspólników, trzeba je rozliczyć. Rozliczenie może polegać na spłacie, przejęciu części zobowiązań albo innym uzgodnionym podziale.

Czy bank może żądać spłaty kredytu od byłego wspólnika?

Tak, jeżeli kredyt został zaciągnięty jako zobowiązanie wspólników i bank nie zwolnił żadnego z nich z długu. Wewnętrzne ustalenia między wspólnikami nie muszą wiązać banku.

Czy wpis w mediach społecznościowych zamyka restaurację?

Nie. Wpis może wprowadzać klientów w błąd albo wpływać na działalność, ale nie zastępuje formalnych czynności takich jak wypowiedzenie umów, rozliczenie wspólników, aktualizacja CEIDG czy uzyskanie zgód administracyjnych.

Podsumowanie

Jeżeli w dwuosobowej spółce cywilnej jeden wspólnik skutecznie wypowiada udział, spółka cywilna w dotychczasowej postaci nie może dalej funkcjonować. Nie oznacza to jednak, że restauracja musi zostać zamknięta. Możesz kontynuować działalność, ale trzeba prawidłowo przejąć składniki biznesu, uregulować umowy, zgłoszenia, zezwolenia oraz rozliczyć się z byłym wspólnikiem.

Największe ryzyko dotyczy zwykle kredytów, najmu lokalu, zezwoleń oraz majątku wspólnego. Dlatego decyzję o dalszym prowadzeniu restauracji warto połączyć z pisemnym porozumieniem rozliczeniowym i weryfikacją dokumentów wobec banku, urzędów oraz kontrahentów.