Zwrot wkładu przy sprzedaży udziału w spółce komandytowej

Na czym polega problem przy nierównych wpłatach wspólników?

W spółce komandytowej wspólnicy mogą umówić się na różne zasady udziału w zyskach, stratach i rozliczeniach wewnętrznych. Jeżeli jednak w umowie spółki wpisano równe wkłady, a nie ma aneksu ani innego porozumienia o późniejszym wyrównaniu, punkt wyjścia jest prosty: drugi wspólnik nie staje się z tego powodu osobistym dłużnikiem wspólnika, który faktycznie przekazał spółce więcej pieniędzy.

Trzeba odróżnić trzy pojęcia: wkład określony w umowie spółki, faktycznie przekazane środki oraz udział kapitałowy wspólnika. To, że pieniądze trafiły do spółki, nie przesądza jeszcze, że drugi wspólnik ma je zwrócić z własnego majątku.

Jakie przepisy KSH mają znaczenie?

W sprawach nieuregulowanych wprost do spółki komandytowej stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej. Wynika to z art. 103 Kodeksu spółek handlowych. Przy ocenie rozliczeń znaczenie mają w szczególności następujące zasady:

• art. 10 KSH - przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej jest możliwe, jeżeli umowa spółki tak stanowi; co do zasady wymaga też pisemnej zgody wszystkich pozostałych wspólników, chyba że umowa spółki przewiduje inne rozwiązanie,
• art. 37 § 1 KSH - przepisy dotyczące stosunków wewnętrznych spółki jawnej stosuje się, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej,
• art. 50 KSH - udział kapitałowy wspólnika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu, chyba że z umowy i sposobu rozliczeń wynika inna dopuszczalna konstrukcja,
• art. 51 KSH - w spółce jawnej każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach bez względu na rodzaj i wartość wkładu, o ile umowa nie stanowi inaczej,
• art. 123 § 1 KSH - komandytariusz uczestniczy w zysku proporcjonalnie do wkładu rzeczywiście wniesionego do spółki, chyba że umowa spółki stanowi inaczej,
• art. 65 KSH - przy wystąpieniu wspólnika lub rozwiązaniu spółki rozlicza się udział kapitałowy według osobnych zasad, odmiennych od zwykłej sprzedaży ogółu praw i obowiązków.

Oznacza to, że pierwszeństwo ma umowa spółki. Jeżeli wspólnicy w umowie wskazali równe wkłady i równe zasady udziału, a nie zawarli dodatkowego porozumienia, późniejsze żądanie prywatnej dopłaty wymagałoby wykazania konkretnej podstawy prawnej.

Wkład, dodatkowa wpłata i udział kapitałowy

Wkład wspólnika to świadczenie, które ma zostać wniesione do spółki zgodnie z umową spółki. Może mieć postać pieniężną albo niepieniężną. Jeżeli wkład został skutecznie wniesiony, staje się częścią majątku spółki. Wspólnik nie zachowuje do tych pieniędzy zwykłego prawa własności tak, jak do środków na prywatnym rachunku.

Jeżeli jeden ze wspólników przekazał spółce więcej niż wynikało z umowy, trzeba ustalić, jaki był charakter tej nadwyżki. Może to być między innymi pożyczka udzielona spółce, dodatkowe świadczenie uzgodnione między wspólnikami, wpłata na poczet przyszłego podwyższenia wkładu albo świadczenie bez wyraźnej podstawy. Każda z tych kwalifikacji prowadzi do innych skutków.

Najważniejsze jest jednak to, że roszczenie o zwrot takich środków - jeżeli w ogóle istnieje - zazwyczaj kierowane jest do spółki albo wynika z odrębnej umowy. Nie powstaje automatycznie przeciwko drugiemu wspólnikowi tylko dlatego, że jego wkład był niższy.

Sprzedaż ogółu praw i obowiązków a zwrot wkładu

Sprzedaż ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej nie jest tym samym co likwidacja spółki ani wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika. Przy sprzedaży wspólnik przenosi swój status wspólnika na nabywcę, o ile umowa spółki dopuszcza takie przeniesienie i spełnione są wymagane zgody.

Cena sprzedaży jest ustalana między zbywcą a nabywcą. Może odpowiadać wartości księgowej udziału, wartości rynkowej biznesu, oczekiwanym zyskom, zadłużeniu spółki albo innym czynnikom negocjacyjnym. Nie ma zasady, zgodnie z którą drugi wspólnik ma wyrównać sprzedającemu różnicę między wniesionymi środkami a ceną uzyskaną od nabywcy.

Jeżeli więc wspólnik sprzedaje ogół praw i obowiązków za cenę niższą niż suma środków, które kiedyś przekazał spółce, jest to co do zasady ryzyko ekonomiczne tej transakcji. Inaczej może być tylko wtedy, gdy istnieje wyraźna umowa o rozliczeniu, poręczenie, uznanie długu, pożyczka albo inna podstawa roszczenia.

Kiedy wspólnik mógłby żądać pieniędzy?

Żądanie zapłaty może być uzasadnione, jeżeli wspólnik wykaże konkretną podstawę prawną. W praktyce mogą to być przede wszystkim:

• umowa pożyczki - jeżeli środki zostały przekazane spółce albo drugiemu wspólnikowi jako pożyczka i da się to udowodnić,
• odrębne porozumienie wspólników - na przykład pisemna albo mailowa zgoda na późniejsze wyrównanie wpłat,
• zmiana umowy spółki - jeżeli prawidłowo zmieniono umowę i określono inny wkład lub szczególne zasady rozliczenia,
• rozliczenie przy wystąpieniu wspólnika albo rozwiązaniu spółki - wtedy może mieć zastosowanie art. 65 KSH, a rozliczenie odbywa się według wartości udziału kapitałowego,
• bezpodstawne wzbogacenie - tylko w szczególnych sytuacjach, gdy brak jest ważnej podstawy świadczenia i spełnione są przesłanki z Kodeksu cywilnego.

Ciężar udowodnienia takiego roszczenia spoczywa na wspólniku, który domaga się zapłaty. Samo twierdzenie, że „wpłaciłem więcej”, zwykle nie wystarcza.

Czy umowa spółki może przewidywać równe wkłady mimo różnych wpłat?

Umowa spółki komandytowej powinna określać wkłady wnoszone przez każdego wspólnika i ich wartość. Jeżeli faktycznie przekazane kwoty nie odpowiadają treści umowy, powstaje problem dowodowy i księgowy. Nie oznacza to jednak automatycznie, że wspólnik, który wpłacił mniej, musi prywatnie dopłacić drugiemu wspólnikowi.

Jeżeli wspólnicy chcieli zmienić wkłady, powinni zrobić to w sposób wymagany dla zmiany umowy spółki. Jeżeli tego nie zrobili, trzeba badać, czy nadwyżka została przyjęta przez spółkę jako pożyczka, inne zobowiązanie, dobrowolne finansowanie działalności czy wpłata bez precyzyjnego tytułu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że masz ustawowy obowiązek spłaty wspólnikowi różnicy między środkami faktycznie przekazanymi przez niego do spółki a kwotą, którą uzyska ze sprzedaży ogółu praw i obowiązków. Wkład jest świadczeniem na rzecz spółki, a sprzedaż praw wspólnika rozliczana jest przede wszystkim ceną uzgodnioną z nabywcą.

Sytuację mogłaby zmienić tylko konkretna podstawa roszczenia: odrębna umowa, pożyczka, prawidłowa zmiana umowy spółki, uznanie długu albo szczególne rozliczenie związane z wystąpieniem wspólnika lub rozwiązaniem spółki. Dlatego przed odmową albo zapłatą warto przejrzeć dokumenty spółki i ustalić, jak zaksięgowano dodatkowe środki.

FAQ

Czy wspólnik, który wniósł większy wkład, może żądać dopłaty od drugiego wspólnika?

Nie automatycznie. Musi wykazać konkretną podstawę roszczenia, na przykład umowę pożyczki, odrębne porozumienie o wyrównaniu albo prawidłową zmianę umowy spółki.

Czy wkład wniesiony do spółki komandytowej można odzyskać przy sprzedaży praw?

Co do zasady nie wprost od drugiego wspólnika. Przy sprzedaży ogółu praw i obowiązków wspólnik otrzymuje cenę od nabywcy, a wkład pozostaje elementem majątku spółki albo wpływa na wartość sprzedawanych praw.

Czy sprzedaż ogółu praw i obowiązków zawsze jest dopuszczalna?

Nie. Musi pozwalać na to umowa spółki. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, potrzebna jest także pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników.

Czy nabywca odpowiada za zobowiązania związane z udziałem w spółce?

Tak, art. 10 KSH przewiduje odpowiedzialność nabywcy i zbywcy za określone zobowiązania związane z uczestnictwem w spółce osobowej. Dlatego umowa sprzedaży powinna precyzyjnie regulować rozliczenia między stronami.

Co zrobić przed podpisaniem umowy sprzedaży?

Warto sprawdzić umowę spółki, historię zmian, uchwały, przelewy, księgowania i korespondencję. Dopiero te dokumenty pozwalają ocenić, czy dodatkowa wpłata była wkładem, pożyczką, czy innym świadczeniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.