Jak skutecznie przekazać udziały w spółce jawnej, darowizna, formalności i skutki prawne

Prawa i obowiązki wspólnika spółki a możliwość ich przeniesienia

Na początku odpowiedzi na zagadnienie należy wskazać, że spółka jawna to spółka osobowa. Regulacja spółki jawnej w zakresie przepisów ogólnych znajduje się w przepisach od art. 8 do art. 10¹ ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 18), w skrócie K.s.h., a następnie od art. 22 do art. 85 K.s.h. Zgodnie z art. 10 § 1 K.s.h. „Ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko wówczas, gdy umowa spółki tak stanowi”. Przeniesienie ogółu praw i obowiązków oznacza możliwość obrotu prawami i obowiązkami wspólnika. Obrót ten może być oparty na różnych czynnościach zbycia, tj. na przykład na sprzedaży, zamianie, darowiźnie. Nie można odnosić przeniesienia ogółu praw i obowiązków do przeniesienia praw cząstkowych.

Na ogół praw i obowiązków wspólnika składają się wszystkie przysługujące mu prawa (do prowadzenia spraw, reprezentacji, udziału w zyskach itd.), jak również obowiązki (prowadzenie spraw, udział w stratach, powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej). Ogół praw i obowiązków stanowi treść stosunku prawnego uczestnictwa w spółce osobowej. W ramach tego stosunku wyróżnia się również prawo udziałowe wspólnika, będące przysługującym mu prawem podmiotowym, na które składają się wszystkie uprawnienia wynikające ze stosunku członkostwa; obowiązki – choć ściśle z nim związane – nie stanowią elementu tego prawa. Zatem w pierwszej kolejności należy zweryfikować, czy umowa spółki dopuszcza taką możliwość. Jeżeli nie, najpierw należy zmienić umowę spółki. Wspólnicy mogą w umowie określić, że zgoda na zbycie może być wyrażona przez wspólników w określonym czasie po czynności zbycia, przed czynnością zbycia, w trakcie tej czynności lub przewidzieć wymóg uzgodnienia osoby nowego wspólnika. W takim przypadku niewyrażenie zgody w określonym w umowie terminie nie powoduje nieważności czynności zbycia, ale jedynie jej bezskuteczność zawieszoną (negotium claudicans). Także w tym zakresie należy dokonać analizy, czy umowa spółki nie narzuca w tym zakresie dodatkowych warunków.

Nadto na podstawie § 2 „Ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko po uzyskaniu pisemnej zgody wszystkich pozostałych wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej”. Dopuszczenie umowne zbywalności ogółu praw i obowiązków, bez doprecyzowania momentu objawienia zgody przez pozostałych wspólników i wyłączenia wymogu zgody wyraźnym postanowieniem umowy spółki, powoduje natomiast zastosowanie art. 10 § 2 K.s.h., przewidującego wymóg zgody uprzedniej. W takim przypadku przeniesienie ogółu praw i obowiązków dokonane bez uprzedniej zgody wspólników będzie w przedmiocie tej akceptacji sprzeczne z celem ustawy i nieważne bezwzględnie.

Przekazanie ogółu praw i obowiązków wspólnika w formie darowizny

Na podstawie powyższego wskazać należy, że ogół praw i obowiązków wspólnika w spółce jawnej może być przedmiotem darowizny. Zgodnie z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061), w skrócie K.c., „przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”. Darowizna jest umową, której celem jest dokonanie na rzecz drugiej osoby „aktu szczodrobliwości, bez gospodarczego ekwiwalentu”. Umowa darowizny jest czynnością prawną dwustronną, a ponadto z zasady konsensualną. Zgodnie z regulacją kodeksową świadczenie z umowy darowizny ma być spełnione na rzecz darczyńcy, który z zasady jest drugą stroną umowy.

Darowizna jest umową o zróżnicowanym przedmiocie świadczenia. Przedmiot darowizny może stanowić przede wszystkim rzecz ruchomą bądź nieruchomość, w całości bądź w częściach ułamkowych. Darowizna może polegać na zapłacie oznaczonej kwoty pieniężnej, może mieć za przedmiot przedsiębiorstwo lub jego część, a nawet energię. Przedmiotem darowizny może stać się zbywalne prawo majątkowe, może to być również prawo przyszłe, a także ekspektatywa prawa. W omawianym stanie faktycznym darowizną będzie ogół praw i obowiązków wspólnika w spółce jawnej.

Zwrócić należy uwagę na to, że niedopuszczalne jest wydzielanie praw i obowiązków wspólnika spółki jawnej, jak również zbycie tylko pojedynczych praw bądź obowiązków. W przypadku zbycia takiego udziału na wspólnika przechodzi ogół praw i obowiązków w takim zakresie, w jakim przysługiwał on wspólnikowi występującemu w momencie dokonywania czynności przeniesienia. Dlatego też tutaj przeniesienie praw i obowiązków powinno nastąpić na jednego wspólnika.

Możliwość dochodzenia zachowku

Natomiast w kontekście powyższego należy mieć na uwadze możliwość dochodzenia zachowku przez drugiego z synów po śmierci darczyńcy (brat od brata). Zgodnie z art. 991 § 1 K.c. „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”. Nadto na podstawie § 2 „Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

Zachowek jest instytucją prawną mającą na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny spadkodawcy, opierającą się na prawie do uzyskania przez te osoby korzyści określonych rozmiarów z jego majątku. Instytucja zachowku nie ogranicza swobody testowania w płaszczyźnie formalnej, ponieważ spadkodawca może w sposób nieskrępowany rozrządzać całym swym majątkiem, także pomijając najbliższych członków rodziny. Jako zasadę ustawa przyjmuje, że wysokość należnego uprawnionemu zachowku odpowiada połowie wartości udziału, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Odstępstwo od tej zasady zostało przewidziane dla małoletnich zstępnych oraz dla osób trwale niezdolnych do pracy. Te kategorie uprawnionych są traktowane w sposób uprzywilejowany i ich zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.

Odnosząc się do kwestii dokumentów, jakie należy złożyć do KRS, to jest to:

1) zgoda wspólników na zbycie ogółu praw i obowiązków przez darczyńcę,

2) umowa darowizny,

3) wniosek o zmianę wpisu w KRS poprzez portal.

Dodatkowo należy do urzędu skarbowego w ciągu 7 dni od darowizny dokonać zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-8.

Zasiłek chorobowy i ubezpieczenie wspólnika

Odnosząc się do kwestii ubezpieczenia chorobowego, to aby można było je kontynuować, musi istnieć obowiązek objęcia składkami. Dlatego tutaj rekomendowałabym po zbyciu udziałów zatrudnić byłego wspólnika w spółce na podstawie umowy-zlecenia, tak aby był tytuł do objęcia ubezpieczeniem.

Odnosząc się do kwestii zasiłku chorobowego, to wskazać należy, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa „Zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała:

1) nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego;

2) nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego – w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby”.

Natomiast na podstawie art. 8 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa „Za okres niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni. Nie dotyczy to niezdolności do pracy, o której mowa w art. 11 ust. 2 pkt 2, oraz spowodowanej gruźlicą lub występującej w trakcie ciąży”. Zatem po ustaniu tytułu ubezpieczenia zasiłek będzie przysługiwał przez 91 dni.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.