Darowizna ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej

Czy wspólnik spółki jawnej może darować swój ogół praw i obowiązków?

Spółka jawna jest spółką osobową, a uczestnictwo wspólnika w takiej spółce obejmuje nie pojedynczy „udział” w znaczeniu kapitałowym, lecz ogół praw i obowiązków. W praktyce obejmuje on m.in. prawo do udziału w zysku, obowiązek uczestniczenia w stratach, prawo prowadzenia spraw spółki, prawo reprezentacji oraz inne uprawnienia i obowiązki wynikające z umowy spółki oraz Kodeksu spółek handlowych.

Zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu spółek handlowych ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi. To oznacza, że pierwszym krokiem powinna być analiza aktualnej umowy spółki jawnej.

Jeżeli umowa spółki nie przewiduje możliwości przeniesienia ogółu praw i obowiązków, najpierw trzeba zmienić umowę spółki. Dopiero po wprowadzeniu odpowiedniego postanowienia można skutecznie dokonać darowizny, sprzedaży albo innej czynności przenoszącej ogół praw i obowiązków.

Jeżeli umowa spółki dopuszcza takie przeniesienie, ale nie reguluje zgody wspólników w sposób odmienny, zastosowanie ma art. 10 § 2 Kodeksu spółek handlowych. W takim przypadku potrzebna jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników. Zgoda powinna być udzielona w sposób możliwy do wykazania przy zgłoszeniu zmiany do KRS.

Darowizna ogółu praw i obowiązków na syna

Darowizna może być podstawą przeniesienia ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki jawnej, jeżeli spełnione są wymogi z Kodeksu spółek handlowych oraz z umowy spółki. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

W omawianej sytuacji przedmiotem darowizny nie jest wybrany składnik majątku spółki ani określona rzecz należąca do spółki, lecz pozycja wspólnika w spółce jawnej. Majątek spółki pozostaje majątkiem spółki, a nie majątkiem prywatnym wspólnika. Darczyńca przekazuje więc swoje uczestnictwo w spółce, a nie „33% majątku spółki” jako rzeczy lub praw należących bezpośrednio do niego.

Trzeba też odróżnić udział wspólnika w zysku albo stratach od ogółu praw i obowiązków. Jeżeli w umowie spółki zapisano, że ojcu przysługuje 33% udziału w zysku, nie oznacza to automatycznie, że może on dowolnie podzielić swoje członkostwo w spółce na części i przekazać po 16% oraz 17% dwóm osobom.

Czy można podzielić ogół praw i obowiązków między dwóch synów?

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem prawnym jest przeniesienie całego ogółu praw i obowiązków występującego wspólnika na jedną osobę. Wynika to z charakteru uczestnictwa w spółce osobowej, które obejmuje całość praw i obowiązków wspólnika, a nie zbiór swobodnie wydzielanych składników.

Próba przekazania „połowy udziału” jednemu synowi i „drugiej połowy” drugiemu synowi może prowadzić do sporu co do skuteczności czynności, sposobu reprezentacji, prowadzenia spraw spółki, udziału w zyskach i odpowiedzialności za zobowiązania. Takie rozwiązanie wymagałoby bardzo precyzyjnej analizy umowy spółki, treści planowanej umowy darowizny oraz praktyki sądu rejestrowego.

Jeżeli celem ojca jest ekonomiczne zrównanie synów, często praktyczniejszym wariantem jest przeniesienie całego ogółu praw i obowiązków na jednego syna, a następnie odpowiednie uregulowanie relacji między synami w umowie spółki, rozliczeniach rodzinnych, testamencie albo innych dokumentach. Możliwe jest też rozważenie zmiany umowy spółki w taki sposób, aby po odejściu ojca inaczej określić udział synów w zyskach i stratach, o ile rozwiązanie to jest zgodne z prawem i akceptowane przez wspólników.

Odpowiedzialność za zobowiązania po przeniesieniu ogółu praw i obowiązków

Przeniesienie ogółu praw i obowiązków nie oznacza, że występujący wspólnik automatycznie uwalnia się od wszelkich ryzyk związanych z dotychczasowym uczestnictwem w spółce. Kodeks spółek handlowych przewiduje odpowiedzialność związaną z okresem sprzed przeniesienia. W praktyce należy więc ustalić, jakie zobowiązania spółki istniały przed darowizną i czy mogą one obciążać występującego wspólnika.

Ma to szczególne znaczenie, gdy spółka ma kredyty, leasingi, zaległości publicznoprawne, zobowiązania wobec kontrahentów albo toczące się spory. W takiej sytuacji sama umowa darowizny między ojcem a synem nie zawsze wystarczy do pełnego uregulowania odpowiedzialności wobec osób trzecich.

Darowizna a zachowek po śmierci darczyńcy

Przekazanie ogółu praw i obowiązków jednemu z synów może mieć znaczenie przy przyszłych rozliczeniach spadkowych. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, może przysługiwać zachowek.

Jeżeli jeden syn otrzyma od ojca znaczną darowiznę, drugi syn po śmierci ojca może rozważać roszczenie o zachowek albo o jego uzupełnienie, jeżeli nie otrzyma należnej mu korzyści w spadku, darowiźnie, zapisie albo w innej przewidzianej prawem formie. Ocena zależy od wartości darowizny, składu spadku, kręgu spadkobierców, wcześniejszych darowizn oraz ewentualnych rozrządzeń testamentowych.

Warto więc już przy planowaniu darowizny ustalić, czy celem jest wyłącznie wyjście ojca ze spółki, czy także uregulowanie sukcesji rodzinnej. Te dwa cele mogą wymagać odmiennych dokumentów.

Jakie dokumenty przygotować do KRS?

Zmianę wspólnika spółki jawnej zgłasza się do KRS elektronicznie, co do zasady przez Portal Rejestrów Sądowych. Zakres dokumentów zależy od tego, czy umowa spółki już dopuszcza przeniesienie ogółu praw i obowiązków, czy najpierw trzeba ją zmienić.

W typowej sytuacji należy przygotować:

• aktualną umowę spółki oraz ewentualną uchwałę lub aneks zmieniający umowę spółki, jeżeli dotychczas nie dopuszczała przeniesienia ogółu praw i obowiązków,
• pisemne zgody pozostałych wspólników, chyba że umowa spółki wyłącza lub modyfikuje ten wymóg,
• umowę darowizny ogółu praw i obowiązków,
• tekst jednolity umowy spółki, jeżeli doszło do jej zmiany,
• wniosek o zmianę wpisu w KRS wraz z wymaganymi załącznikami składanymi w systemie elektronicznym,
• dowody uiszczenia opłat sądowych, jeżeli są wymagane w danym trybie zgłoszenia.

Po zmianie trzeba również pamiętać o obowiązkach aktualizacyjnych poza KRS. W praktyce może chodzić o zgłoszenie NIP-8, aktualizację danych w ZUS, zgłoszenia dotyczące wspólników jako płatników lub ubezpieczonych oraz aktualizację danych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych, jeżeli zmiana wpływa na dane ujawniane w tym rejestrze. Terminy i zakres zgłoszeń zależą od konkretnej sytuacji spółki, dlatego nie należy ograniczać się wyłącznie do samego wniosku KRS.

Podatki przy darowiźnie na rzecz syna

Darowizna od ojca na rzecz syna może korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny, jeżeli spełnione są warunki z przepisów o podatku od spadków i darowizn. W szczególności znaczenie ma prawidłowe i terminowe zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego, chyba że przepisy w danym przypadku przewidują inny tryb dokumentowania.

Należy też ustalić, czy sama umowa darowizny, zmiana wspólnika albo późniejsze rozliczenia między synami nie wywołują innych skutków podatkowych, np. w podatku dochodowym, PCC albo VAT. To zależy od treści dokumentów, wartości ogółu praw i obowiązków, struktury majątku spółki oraz sposobu rozliczenia wspólników.

Ubezpieczenie zdrowotne po wyjściu ze spółki jawnej

Wspólnik spółki jawnej jest traktowany na gruncie ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Po skutecznym przeniesieniu ogółu praw i obowiązków i wykreśleniu go jako wspólnika ustaje ten tytuł do ubezpieczeń. Trzeba więc ustalić, czy były wspólnik ma inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, np. umowę o pracę, emeryturę, rentę, działalność gospodarczą, status członka rodziny osoby ubezpieczonej albo inny tytuł ustawowy.

Jeżeli były wspólnik nie ma obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, może rozważyć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w Narodowym Funduszu Zdrowia. Wymaga to zawarcia umowy z NFZ, a następnie dokonania odpowiednich zgłoszeń i opłacania składki. Przy dłuższej przerwie w ubezpieczeniu może pojawić się dodatkowa opłata, dlatego warto ustalić formalności przed dniem wyjścia ze spółki.

Zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia

Jeżeli wspólnik pobiera zasiłek chorobowy i w trakcie tej niezdolności do pracy przestaje być wspólnikiem spółki jawnej, trzeba odróżnić dwie sytuacje: chorobę trwającą już w czasie podlegania ubezpieczeniu oraz niezdolność do pracy powstałą dopiero po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

Zgodnie z art. 7 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy może przysługiwać także osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała w terminach wskazanych w ustawie. Co do zasady chodzi o powstanie niezdolności nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia, a w szczególnych przypadkach chorób o dłuższym okresie wylęgania lub ujawnienia objawów - w dłuższym terminie ustawowym.

Na podstawie art. 8 ustawy zasiłkowej za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowy przysługuje co do zasady nie dłużej niż przez 91 dni. Ustawa przewiduje wyjątki, m.in. dla określonych niezdolności do pracy związanych z ciążą lub gruźlicą.

Bardzo ważne są także wyłączenia prawa do zasiłku po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Podjęcie działalności zarobkowej albo uzyskanie innego tytułu do ubezpieczenia może wpłynąć na prawo do świadczenia. Dlatego automatyczne zawarcie umowy-zlecenia z byłym wspólnikiem w czasie pobierania zasiłku może być ryzykowne i powinno zostać ocenione przed podpisaniem dokumentów.

FAQ

Czy ojciec może darować synowi ogół praw i obowiązków w spółce jawnej?

Tak, jeżeli umowa spółki jawnej dopuszcza przeniesienie ogółu praw i obowiązków. Jeżeli umowa tego nie przewiduje, trzeba ją najpierw zmienić.

Czy potrzebna jest zgoda pozostałych wspólników?

Tak, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Jeżeli umowa nie modyfikuje tej zasady, wymagana jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników.

Czy można darować 16% jednemu synowi i 17% drugiemu?

Co do zasady przenosi się cały ogół praw i obowiązków wspólnika, a nie jego dowolnie wydzielone części. Podział ekonomiczny między dzieci wymaga odrębnego zaplanowania i często zmiany umowy spółki albo dodatkowych rozliczeń.

Czy darowizna na rzecz jednego syna może mieć wpływ na zachowek?

Tak. Po śmierci darczyńcy drugi syn może analizować, czy darowizna powinna zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku. Zależy to od całego stanu spadkowego i wcześniejszych rozporządzeń majątkowych.

Czy po wyjściu ze spółki można mieć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne?

Tak, jeżeli były wspólnik nie ma innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, może zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z NFZ i opłacać składkę na zasadach przewidzianych w przepisach.

Czy zasiłek chorobowy zawsze trwa 91 dni po wyjściu ze spółki?

Nie zawsze. Limit 91 dni jest zasadą dla okresu po ustaniu tytułu ubezpieczenia, ale ustawa przewiduje wyjątki oraz warunki, których niespełnienie może wyłączyć prawo do zasiłku.

Podsumowanie

Darowizna ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki jawnej jest dopuszczalna, ale wymaga starannego przygotowania. Kluczowe znaczenie ma treść umowy spółki, zgoda pozostałych wspólników oraz prawidłowe zgłoszenie zmiany do KRS. Nie należy utożsamiać ogółu praw i obowiązków z prostym procentowym udziałem w majątku spółki.

Jeżeli ojciec chce wyjść ze spółki i przekazać swoją pozycję synom, najpierw trzeba ustalić, czy przeniesienie ma nastąpić na jednego syna, czy potrzebne są dodatkowe rozwiązania pozwalające rozliczyć obu synów. Równolegle należy zabezpieczyć kwestie zachowku, podatków, ubezpieczenia zdrowotnego i zasiłku chorobowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.