Zmiana składu osobowego spółki cywilnej a odpowiedzialność za długi

Zmiana składu osobowego spółki cywilnej

Zgodnie z art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.)¹ przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Umowa spółki oparta jest na zaufaniu między osobami zaangażowanymi w realizację wspólnego celu gospodarczego. W świetle powyższego jako istotną cechę spółki cywilnej wymienia się zasadę niezmienności składu osobowego wspólników.

Przyjmuje się, że zmiana składu osobowego spółki, tj. wstąpienie do spółki nowego wspólnika, możliwa jest jedynie przez zmianę umowy spółki za zgodą jej wierzycieli. Poglądy te zgodne są z treścią art. 863 § 1 Kodeksu spółek handlowych (K.s.h.)², zgodnie z którym wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. Nie może też przenieść tego udziału na inną osobę. Ponadto w czasie trwania spółki wspólnik nie może wnosić o podział wspólnego majątku wspólników. Art. 863 K.s.h. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, przez co wspólnicy nie mogą klauzulami umownymi ustanawiać swobody rozporządzania udziałem w majątku wspólnym. W związku z tym zmiana wspólnika lub przystąpienie do spółki nowego wspólnika może nastąpić – oprócz wyjątku z 872 K.s.h. – jedynie przez zmianę lub zawarcie nowej umowy spółki. Na potwierdzenie powyższego wskazuję wyrok z dnia 13 września 1995 r. SA/Ka 1686/94, w którym WSA stwierdził, że „poszerzenie składu osobowego spółki cywilnej jest możliwe tylko przez zawarcie nowej umowy między dotychczasowymi i nowymi wspólnikami”.

Zobacz też: Zmiana wspólnika w spółce cywilnej

Wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika

Wstąpienie kolejnej osoby oznacza powstanie zobowiązania nowego składu wspólników. Nie jest to więc zmiana umowy, ale zmiana stron stosunku zobowiązaniowego, czyli nowa umowa, jak wskazano w wyrokach:

„Zmiana składu osobowego spółki prawa cywilnego została jednak dopuszczona w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. A mianowicie Sąd Najwyższy Izba Cywilna w Uchwale z dnia w 21 listopada 1995 r. III CZP 160/95 przyjął, że: »Dopuszczalne jest wstąpienie do spółki cywilnej nowego wspólnika i przejęcie przez niego dotychczasowych zobowiązań oraz uprawnień za zgodą pozostałych wspólników, w tym i jednocześnie ustępujących z tej spółki«.”

Przeczytaj też: Przystąpienie wspólnika do spółki cywilnej

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej, zgodnie z treścią art. 864 K.c., ponoszą solidarnie wspólnicy spółki. Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty i nieograniczony, co oznacza, że wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem przyszłym i teraźniejszym. Należy zaznaczyć, iż jest to, w odróżnieniu od osobowych spółek prawa handlowego, rodzaj odpowiedzialności pierwotnej, wobec czego wierzyciel nie musi uprzednio starać się uzyskać zaspokojenie z majątku wspólnego wspólników, tj. z wkładów do spółki czy z majątku nabytego w czasie trwania spółki, aby móc dochodzić swoich roszczeń z ich majątku osobistego. Przez odpowiedzialność solidarną należy rozumieć odpowiedzialność każdego wspólnika za cały dług, która trwa aż do całkowitego zaspokojenia wierzyciela, przy czym spełnienie świadczenia przez jednego ze współdłużników zwalnia pozostałych z odpowiedzialności. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że przepis art. 864 ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego solidarna odpowiedzialność wspólników nie może zostać przez nich wyłączona ze skutkiem wobec osób trzecich.

Zobacz również: NIP przedszkola

Odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej wspólnika przystępującego do już istniejącej spółki

Kwestią wymagającą poruszenia jest odpowiedzialność za zobowiązania wspólnika przystępującego do już istniejącej spółki. W starszym orzecznictwie i doktrynie istniał pogląd, iż wspólnik, który przystępuje do spółki, nie odpowiada swoim majątkiem osobistym za zobowiązania spółki powstałe przed przystąpieniem. Jednakże w wyroku z dnia 28 października 2012 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że: „Za zobowiązania powstałe w okresie przed przystąpieniem wspólnika do spółki wspólnik taki odpowiada na zewnątrz solidarnie z pozostałymi wspólnikami, bowiem ustawa nie różnicuje ich odpowiedzialności ze względu na chwilę powstania długu. Okoliczność, że wspólnik zaspokoił dług powstały w okresie, gdy nie był wspólnikiem spółki, będzie miała znaczenie tylko przy rozliczeniach ze wspólnikami, którzy pozostawali w spółce w czasie powstania zobowiązania” (sygn. akt: I CK 201/02).

Odpowiedzialność wspólnika który wystąpił ze spółki za zobowiązania powstałe po jego wystąpieniu

Natomiast zgodnie z powszechnie przyjmowanym w doktrynie poglądem wspólnik, który wystąpił ze spółki, nie odpowiada za zobowiązania powstałe już po jego wystąpieniu. Jednakże wystąpienie ze spółki nie powoduje ustania odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania powstałe w czasie jego obecności w spółce. Tak też stwierdził Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 17 listopada 1994 roku: „Odpowiedzialność byłego wspólnika za zobowiązania z okresu jego uczestnictwa w spółce cywilnej nie ustaje przez wystąpienie ze spółki, i to bez względu na to, czy nastąpiło ono na podstawie osobnej umowy między wspólnikami, czy na podstawie wypowiedzenia swego udziału przez wspólnika. Chodzi tu przy tym o zobowiązania, które powstały w czasie trwania spółki, tj. powstały przed wystąpieniem wspólnika ze spółki” (sygn. akt: I ACr 502/94).

Uczestnikami spółek cywilnych w zdecydowanej większości są osoby fizyczne. Aby móc prowadzić działalność w ramach spółki, muszą być oni zarejestrowani w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Z dniem 1 stycznia 2012 r. zastąpiła ona gminne ewidencje.

Spółka cywilna na gruncie prawa cywilnego nie ma podmiotowości prawnej. Nie przysługuje jej też status przedsiębiorcy. W myśl przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej³, za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Dlatego też osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą w ramach tej spółki muszą posiadać wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Prowadzi ją w systemie teleinformatycznym Minister Gospodarki. Głównymi jej zadaniami są ewidencjonowanie przedsiębiorców będących osobami fizycznymi i udostępnianie o nich informacji.

Sprawdzenie i uzupełnienie wpisu dotyczącego uczestnictwa w spółce cywilnej

Przepisy regulujące CEIDG weszły w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Jednakże dopiero od początku następnego roku zastąpiła ona dotychczasowe ewidencje prowadzone przez gminy. Organy ewidencyjne dzięki temu miały czas na przeniesienie danych przedsiębiorców (wykonujących działalność i tych, którzy zawiesili jej wykonywanie) z EDG do CEIDG.

Wpisowi do CEIDG podlega NIP i REGON spółek cywilnych, jeżeli przedsiębiorca zawarł umowy takich spółek. Są to jedyne informacje podlegające obowiązkowi rejestracji w CEIDG dotyczące spółki cywilnej, w której uczestniczy osoba rejestrująca się w tej ewidencji. Powinność zgłoszenia tych danych ciąży na przedsiębiorcy z mocy art. 25 ust. 1 pkt 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Organy gminy zobligowane były do przekazania do systemu CEIDG tych danych z dotychczasowej ewidencji, które posiadały zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy Prawo działalności gospodarczej. Organy ewidencyjne nie były natomiast zobowiązane do wzywania przedsiębiorców w celu uzupełniania danych dodatkowo wymaganych przez system CEIDG, w tym o NIP i REGON spółek cywilnych, w których uczestniczy przedsiębiorca.

Uzupełnienie wpisu o informację odnoszącą się do uczestnictwa w spółce cywilnej należy złożyć, korzystając z formularza CEIDG-1.

Spółka cywilna nie ma statusu przedsiębiorcy. Za przedsiębiorców uznaje się natomiast wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. W CEIDG ewidencjonowani są wyłącznie przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi. Dlatego też w przypadku spółki cywilnej osób fizycznych wpisowi do CEIDG podlegają wspólnicy, a nie spółka. Uczestnik spółki cywilnej jako przedsiębiorca ma obowiązek ujawnić w swoim wpisie jej NIP oraz REGON.

Dane samej spółki można sprawdzić w rejestrze REGON. Spółka cywilna jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej podlega wpisowi do tego rejestru. Znając NIP bądź REGON spółki cywilnej można odnaleźć jej dane w internetowej wyszukiwarce. Co istotne, udostępnienie danych na stronie internetowej GUS jest potwierdzeniem dokonania wpisu tych informacji w rejestrze REGON.

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 1995 r. SA/Ka 1686/94
3. Uchwała Sądu Najwyższego Izba Cywilna z dnia w 21 listopada 1995 r. III CZP 160/95
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.