Odpowiedzialność wspólnika po upadłości spółki jawnej

Co oznacza upadłość spółki jawnej dla wspólnika?

Postępowanie upadłościowe spółki jawnej służy likwidacji majątku spółki i zaspokojeniu wierzycieli według zasad Prawa upadłościowego. Jeżeli środki ze sprzedaży majątku nie wystarczą na pełne pokrycie długów, niezaspokojona część zobowiązań co do zasady nie znika tylko dlatego, że postępowanie upadłościowe zostało zakończone.

Trzeba odróżnić dwa skutki: zakończenie postępowania upadłościowego wobec spółki oraz dalszą odpowiedzialność wspólników. Spółka jawna może zostać rozwiązana i wykreślona z rejestru po zakończeniu upadłości, ale wierzyciele nadal mogą kierować roszczenia do wspólników, jeśli zobowiązania nie zostały zaspokojone i nie są przedawnione.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie, jak zakończyło się postępowanie upadłościowe, którzy wierzyciele zgłosili wierzytelności, w jakiej części zostali zaspokojeni oraz czy wobec spółki albo wspólników istniały już prawomocne wyroki lub inne tytuły.

Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za długi spółki

Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych spółka jawna jest spółką osobową prowadzącą przedsiębiorstwo pod własną firmą. Każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem zasady subsydiarności.

Odpowiedzialność wspólnika ma więc kilka cech. Jest osobista, bo obejmuje prywatny majątek wspólnika. Jest nieograniczona, bo co do zasady nie ma ustawowego limitu kwotowego. Jest solidarna, bo wierzyciel może żądać całości długu od spółki, od jednego wspólnika, od kilku wspólników albo od wszystkich łącznie. Jest także subsydiarna w zakresie egzekucji, ponieważ egzekucja z majątku wspólnika może być prowadzona wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Nie oznacza to jednak, że wierzyciel zawsze musi najpierw zakończyć całe postępowanie egzekucyjne przeciwko spółce, zanim pozwie wspólnika. Art. 31 Kodeksu spółek handlowych dopuszcza wniesienie powództwa przeciwko wspólnikowi jeszcze przed wykazaniem bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Bezskuteczność ma znaczenie przede wszystkim dla wykonania tytułu z majątku wspólnika.

Czy wierzyciel mający wyrok przeciwko spółce może żądać zapłaty od wspólnika?

Jeżeli wierzyciel ma prawomocny wyrok przeciwko spółce jawnej, jego sytuacja może być silniejsza niż wierzyciela, który dopiero musi udowodnić istnienie długu. W określonych przypadkach przepisy postępowania cywilnego pozwalają nadać tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce osobowej klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność całym majątkiem za zobowiązania spółki.

Wspólnik powinien wtedy sprawdzić w szczególności, czy dług rzeczywiście dotyczy okresu jego uczestnictwa w spółce, czy wierzyciel wykazał przesłanki odpowiedzialności, czy egzekucja ze spółki była bezskuteczna oraz czy roszczenie nie jest przedawnione. Sam fakt, że wyrok zapadł przed ogłoszeniem upadłości, nie przesądza jeszcze automatycznie o tym, że wierzyciel może skutecznie prowadzić egzekucję po wielu latach.

Zgłoszenie wierzytelności w upadłości a przedawnienie

Wierzyciel, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, powinien zgłosić wierzytelność w trybie określonym w Prawie upadłościowym. Zgłoszenie wierzytelności służy ustaleniu jej istnienia i umożliwia udział w podziale środków uzyskanych z likwidacji majątku upadłego.

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym może mieć także znaczenie dla biegu przedawnienia. Co do zasady czynność podjęta przed właściwym organem w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia może przerwać bieg przedawnienia. Po zakończeniu postępowania, w zależności od rodzaju czynności i roszczenia, termin może biec na nowo.

Brak zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości nie powoduje automatycznego wygaśnięcia długu. Może jednak sprawić, że wierzyciel nie uzyska zaspokojenia z masy upadłości, a w konkretnym stanie faktycznym roszczenie może się przedawnić, jeżeli nie podjęto innych czynności przerywających albo zawieszających bieg przedawnienia.

Przedawnienie roszczeń cywilnych po upadłości spółki jawnej

Obecnie podstawowy termin przedawnienia z Kodeksu cywilnego wynosi 6 lat, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin wynosi 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

W sprawach gospodarczych wielu wierzycieli spółki jawnej będzie powoływać się na 3-letni termin przedawnienia, ponieważ roszczenia wynikają z działalności gospodarczej. Dotyczy to przykładowo niezapłaconych faktur, umów dostawy, usług czy kredytów związanych z działalnością przedsiębiorstwa. Trzeba jednak każdorazowo sprawdzić, czy termin nie został przerwany przez pozew, egzekucję, zgłoszenie wierzytelności w upadłości, uznanie długu albo inną czynność przewidzianą prawem.

Jeżeli roszczenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą sądową, orzeczeniem sądu polubownego albo innym tytułem wskazanym w Kodeksie cywilnym, stosuje się odrębne zasady. Aktualnie takie roszczenie przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat, choć świadczenia okresowe należne w przyszłości przedawniają się w terminie 3-letnim.

W odniesieniu do starszych spraw trzeba uwzględnić zmianę przepisów o przedawnieniu, która skróciła niektóre terminy z 10 do 6 lat. Dla roszczeń powstałych przed zmianą znaczenie mogą mieć przepisy przejściowe, dlatego nie należy mechanicznie liczyć terminu wyłącznie od daty wyroku albo od daty zakończenia upadłości.

Długi podatkowe spółki jawnej, w tym podatek od nieruchomości

Inaczej należy oceniać zobowiązania publicznoprawne, w szczególności zaległości podatkowe. Zgodnie z Ordynacją podatkową wspólnik spółki jawnej odpowiada całym swoim majątkiem, solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami, za zaległości podatkowe spółki. Dotyczy to także byłego wspólnika w zakresie przewidzianym przepisami.

Podatek od nieruchomości dochodzony przez urząd miasta nie jest typowym roszczeniem cywilnym. Organ podatkowy powinien działać na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, w tym wydać odpowiednie rozstrzygnięcie dotyczące odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli chce przenieść odpowiedzialność na wspólnika. Następnie należność może być egzekwowana w trybie egzekucji administracyjnej.

Dla podatków bardzo istotne są odrębne reguły przedawnienia zobowiązań podatkowych, w tym możliwe zawieszenia i przerwania biegu terminu. Dlatego zaległości wobec gminy trzeba analizować osobno od roszczeń banku albo kontrahentów.

Co powinien zrobić wspólnik po otrzymaniu wezwania lub pozwu?

Wspólnik, który po zakończeniu upadłości spółki jawnej otrzyma wezwanie do zapłaty, pozew, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności albo pismo z urzędu, powinien w pierwszej kolejności zebrać dokumenty. Najważniejsze będą: postanowienie o ogłoszeniu upadłości, postanowienie o zakończeniu lub umorzeniu postępowania, lista wierzytelności, plan podziału, informacje o wypłatach dla wierzyciela, wyroki, nakazy zapłaty, tytuły wykonawcze, zawiadomienia komornicze i korespondencja z organami podatkowymi.

Następnie należy ustalić, czy wierzyciel dochodzi tej samej wierzytelności, która była zgłoszona w upadłości, w jakiej części została zaspokojona i czy nie doszło do przedawnienia. W sprawie sądowej zarzut przedawnienia trzeba podnieść we właściwym czasie, ponieważ sąd nie w każdej sytuacji zrobi to z urzędu, zwłaszcza gdy pozwanym jest przedsiębiorca albo sprawa ma charakter gospodarczy.

Jeżeli dług zapłaci jeden ze wspólników, może powstać roszczenie regresowe wobec pozostałych wspólników, zależnie od umowy spółki, udziału w stratach i okoliczności sprawy. Odpowiedzialność wobec wierzyciela i rozliczenia wewnętrzne między wspólnikami to dwa odrębne zagadnienia.

FAQ

Czy upadłość spółki jawnej zwalnia wspólnika z długów?

Nie. Upadłość spółki jawnej prowadzi do likwidacji jej majątku i podziału środków między wierzycieli, ale nie powoduje automatycznego zwolnienia wspólników z odpowiedzialności za niezaspokojone zobowiązania spółki.

Czy wierzyciel może pozwać wspólnika po wykreśleniu spółki z KRS?

Tak, jeżeli roszczenie nadal istnieje, nie jest przedawnione i wynika z zobowiązania spółki, za które wspólnik odpowiada. Wykreślenie spółki nie przekreśla samo przez się odpowiedzialności wspólników.

Ile czasu ma wierzyciel na dochodzenie długu od wspólnika?

To zależy od rodzaju roszczenia. W sprawach gospodarczych często będzie to 3 lata, a przy roszczeniach stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem co do zasady 6 lat. Termin może jednak zostać przerwany albo zawieszony, na przykład przez czynności sądowe, egzekucyjne lub upadłościowe.

Czy zgłoszenie wierzytelności w upadłości przerywa przedawnienie?

Może mieć taki skutek, ponieważ jest czynnością zmierzającą do dochodzenia i zaspokojenia roszczenia w postępowaniu upadłościowym. Skutek trzeba ocenić na podstawie dokumentów i dat w konkretnej sprawie.

Czy urząd miasta może dochodzić podatku od nieruchomości od wspólnika?

Tak, ale nie na zasadach zwykłego pozwu o zapłatę. Zaległości podatkowe spółki jawnej są dochodzone według Ordynacji podatkowej, a odpowiedzialność wspólnika wymaga zastosowania procedury właściwej dla odpowiedzialności osób trzecich.

Podsumowanie

Wierzyciele spółki jawnej mogą dochodzić niezaspokojonych należności od wspólników także po zakończeniu upadłości i wykreśleniu spółki, jeżeli spełnione są przesłanki odpowiedzialności i roszczenie nie uległo przedawnieniu. Wspólnik odpowiada zasadniczo całym swoim majątkiem, solidarnie z innymi wspólnikami i spółką, a przy egzekucji znaczenie ma zasada subsydiarności.

Nie da się jednak wskazać jednej daty granicznej dla wszystkich wierzycieli. Inaczej liczy się przedawnienie roszczeń z faktur, inaczej roszczeń stwierdzonych wyrokiem, a jeszcze inaczej zaległości podatkowych. Dlatego każdą wierzytelność trzeba przeanalizować oddzielnie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
3. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
4. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe - Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535
5. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.