Upadłość spółki z o.o. a wyrok zaoczny pracownika

Rygor natychmiastowej wykonalności wyroku zaocznego

Wyrok nie musi być prawomocny, aby można było prowadzić na jego podstawie egzekucję. Jeżeli sąd nadał mu rygor natychmiastowej wykonalności, a następnie została nadana klauzula wykonalności, wierzyciel może skierować sprawę do komornika jeszcze przed zakończeniem postępowania po sprzeciwie.

W sprawach pracowniczych szczególne znaczenie ma art. 477² § 1 k.p.c.. Przepis ten przewiduje nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Niezależnie od tego, w przypadku wyroku zaocznego zastosowanie mogą mieć także ogólne przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o rygorze natychmiastowej wykonalności.

Sprzeciw od wyroku zaocznego nie przekreśla automatycznie skutków egzekucyjnych. Co do zasady dopiero uchylenie albo zmiana wyroku, ewentualnie wstrzymanie wykonalności przez sąd, może ograniczyć praktyczne skutki prowadzonej egzekucji. Dlatego sama nieprawomocność wyroku nie wystarcza, aby uznać egzekucję za niedopuszczalną.

Czy nieprawomocny wyrok jest wierzytelnością?

W praktyce trzeba odróżnić dwie kwestie: istnienie wierzytelności oraz możliwość jej przymusowego dochodzenia. Wierzytelność pracownika o wynagrodzenie zasadniczo wynika ze stosunku pracy i staje się wymagalna z upływem terminu wypłaty. Wyrok sądu pracy najczęściej nie tworzy długu od nowa, lecz potwierdza, że pracownikowi przysługuje określone roszczenie.

Jeżeli wynagrodzenie powinno być wypłacane do 10. dnia kolejnego miesiąca, to zaległość za październik staje się wymagalna od 11 listopada, za listopad od 11 grudnia, a za grudzień od 11 stycznia. Konkretne daty trzeba jednak zawsze zestawić z regulaminem pracy, umową o pracę, układem zbiorowym albo innym źródłem określającym termin wypłaty.

Nieprawomocny wyrok z rygorem natychmiastowej wykonalności ma więc istotne znaczenie dowodowe i egzekucyjne. Dla oceny niewypłacalności spółki ważne jest natomiast nie tylko to, czy zapadł wyrok, lecz przede wszystkim to, czy spółka nie wykonuje wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Niewypłacalność spółki i termin na wniosek o upadłość

Zgodnie z Prawem upadłościowym zarząd powinien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Podstawą tą jest niewypłacalność dłużnika.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Prawo upadłościowe przewiduje domniemanie, że taka utrata zdolności nastąpiła, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące. W przypadku osób prawnych znaczenie może mieć również nadmierne zadłużenie, czyli sytuacja, w której zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku przez czas wskazany w ustawie.

Nie można więc automatycznie przesądzić, że w każdej sprawie termin na wniosek upływa dokładnie po trzech miesiącach od pierwszej zaległej pensji. Trzymiesięczne opóźnienie jest ważnym domniemaniem, ale stan niewypłacalności może powstać wcześniej, jeżeli spółka obiektywnie utraciła zdolność płacenia, albo wymagać dokładniejszej oceny, jeżeli spółka miała realne źródła szybkiego zaspokojenia wierzycieli.

Blokada rachunku bankowego przez komornika nie wyłącza sama przez się obowiązku oceny niewypłacalności. Jeżeli spółka mimo blokady ma inne rachunki, gotówkę, płynny majątek lub finansowanie pozwalające płacić zobowiązania, sytuacja może być oceniona inaczej. Jeżeli jednak blokada uniemożliwia bieżące regulowanie wymagalnych długów, zarząd powinien traktować to jako poważny sygnał zagrożenia upadłością.

Nieopłacony wniosek o upadłość

Samo wysłanie wniosku o upadłość nie zawsze wystarczy, aby uznać, że zarząd skutecznie wykonał swój obowiązek. Wniosek powinien spełniać wymogi formalne i fiskalne, w tym zostać należycie opłacony oraz, jeżeli sąd tego wymaga, uzupełniony o zaliczkę lub inne braki.

Jeżeli sąd wezwie do uzupełnienia braków i zostaną one usunięte w terminie, data pierwotnego wniesienia pisma może zachować znaczenie. Jeżeli jednak braki nie zostaną uzupełnione, a wniosek zostanie zwrócony, ryzyko jest poważne: w praktyce taki wniosek może nie chronić członków zarządu przed zarzutem niezłożenia go we właściwym czasie.

Dlatego w opisanej sytuacji kluczowe jest ustalenie, czy opłata i zaliczka zostały uiszczone w terminie wskazanym przez sąd, czy wniosek został formalnie przyjęty do rozpoznania oraz jaka była rzeczywista data powstania niewypłacalności spółki.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o.

Art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych przewiduje, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Odpowiedzialność ta może obejmować również zobowiązania pracownicze, w tym zaległe wynagrodzenia, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Członek zarządu może bronić się przed odpowiedzialnością, wykazując między innymi, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, że w tym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, że niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy albo że wierzyciel nie poniósł szkody.

W sprawach tego typu znaczenie ma nie tylko data złożenia pisma do sądu. Liczy się także kompletność wniosku, terminowe opłacenie, faktyczna kondycja spółki, wartość jej majątku oraz to, czy wcześniejsze złożenie wniosku dawałoby wierzycielom realną szansę zaspokojenia.

Co powinien zrobić zarząd w podobnej sytuacji?

Zarząd powinien w pierwszej kolejności ustalić pełną listę wymagalnych zobowiązań: wobec pracowników, kontrahentów, urzędu skarbowego, ZUS oraz innych wierzycieli. Następnie należy porównać je z realnie dostępnymi środkami, majątkiem możliwym do szybkiego spieniężenia i bieżącymi wpływami.

Jeżeli spółka nie płaci wymagalnych zobowiązań i nie ma wiarygodnego planu szybkiego odzyskania płynności, zwlekanie z wnioskiem o upadłość zwiększa ryzyko odpowiedzialności osobistej członków zarządu. Jeżeli natomiast spółka kwestionuje roszczenie z wyroku zaocznego, nadal powinna ocenić, czy poza sporną wierzytelnością istnieją inne wymagalne długi świadczące o niewypłacalności.

Warto również rozważyć, czy możliwe jest złożenie wniosku restrukturyzacyjnego albo zawarcie porozumień z wierzycielami. Nie każda trudność płatnicza musi kończyć się upadłością, ale każda dłuższa utrata płynności wymaga udokumentowanej i szybkiej reakcji zarządu.

FAQ

Czy wyrok zaoczny po sprzeciwie nadal może być egzekwowany?

Tak, jeżeli ma rygor natychmiastowej wykonalności i klauzulę wykonalności, a sąd nie wstrzymał jego wykonalności. Sprzeciw powoduje ponowne rozpoznanie sprawy, ale nie zawsze automatycznie zatrzymuje egzekucję.

Czy wierzytelność pracownika powstaje dopiero po wyroku?

Co do zasady nie. Wynagrodzenie wynika ze stosunku pracy i staje się wymagalne w terminie wypłaty. Wyrok najczęściej potwierdza istniejące roszczenie i umożliwia jego przymusowe dochodzenie.

Czy blokada rachunku przez komornika usprawiedliwia niewypłacenie wynagrodzeń?

Nie jest to automatyczne usprawiedliwienie. Blokada rachunku może tłumaczyć przyczynę problemów płatniczych, ale zarząd nadal musi ocenić, czy spółka utraciła zdolność do płacenia wymagalnych zobowiązań.

Od kiedy liczyć 30 dni na wniosek o upadłość?

Termin liczy się od dnia powstania niewypłacalności, a nie od daty wyroku ani od daty zajęcia rachunku. Ustalenie tej daty wymaga analizy wymagalnych długów, płynności, majątku i realnych możliwości zapłaty.

Czy nieopłacony wniosek o upadłość chroni zarząd?

Może nie chronić, jeżeli braki nie zostaną uzupełnione w terminie i wniosek zostanie zwrócony. Jeżeli opłata lub zaliczka zostaną skutecznie uzupełnione na wezwanie sądu, znaczenie może mieć pierwotna data wniesienia pisma.

Podsumowanie

Wyrok zaoczny z rygorem natychmiastowej wykonalności może być traktowany jako podstawa egzekucji, mimo że nie jest prawomocny. Nie oznacza to jednak, że dopiero wyrok tworzy zobowiązanie spółki wobec pracownika. Zaległe wynagrodzenie staje się wymagalne zgodnie z terminem wypłaty.

Dla zarządu spółki z o.o. najważniejsze jest ustalenie, kiedy spółka stała się niewypłacalna i czy wniosek o upadłość został skutecznie złożony w terminie. Jeżeli wniosek oczekuje na opłatę lub zaliczkę, trzeba pilnować wezwań sądu, ponieważ zwrot pisma może poważnie osłabić obronę członków zarządu przed odpowiedzialnością osobistą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
3. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.