Składki ZUS prezesa spółki z o.o. z 95% udziałów

Czy wspólnik z 95% udziałów musi płacić ZUS?

W opisanej sytuacji nie można bezpiecznie przyjąć, że wspólnik posiadający 95% udziałów jest automatycznie zwolniony ze składek ZUS tylko dlatego, że spółka ma formalnie więcej niż jednego wspólnika. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają między innymi osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Za taką osobę uważa się również wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o czym stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Problem pojawia się wtedy, gdy spółka jest wieloosobowa tylko formalnie, a jeden wspólnik posiada zdecydowaną większość udziałów. W praktyce ZUS bada, czy pozostali wspólnicy mają realne znaczenie gospodarcze i korporacyjne, czy tylko symboliczny udział utworzony po to, aby uniknąć statusu spółki jednoosobowej.

Nie istnieje ustawowa granica, od której wspólnik większościowy zawsze staje się dla ZUS wspólnikiem jednoosobowym. Nie można więc powiedzieć, że próg wynosi zawsze 90%, 95% albo 99%. Im większa dysproporcja udziałów i im mniejszy realny wpływ wspólników mniejszościowych, tym większe ryzyko, że ZUS uzna wspólnika dominującego za niemal jedynego wspólnika.

Znaczenie funkcji prezesa zarządu

Pełnienie funkcji prezesa zarządu nie jest tym samym co zatrudnienie w spółce. Jeżeli prezes nie ma umowy o pracę, umowy zlecenia ani kontraktu menedżerskiego, to z samego faktu bycia prezesem zasadniczo nie powstaje obowiązek opłacania składek społecznych jak od pracownika lub zleceniobiorcy.

Trzeba jednak odróżnić dwie podstawy: status wspólnika oraz status członka zarządu. Jeżeli ZUS uzna, że osoba z 95% udziałów jest w praktyce niemal jedynym wspólnikiem spółki z o.o., obowiązek składkowy może wynikać z jej statusu wspólnika, a nie z funkcji prezesa.

Jeżeli prezes otrzymuje wynagrodzenie z tytułu powołania do zarządu, może powstać odrębny obowiązek składki na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jeżeli funkcja prezesa jest pełniona bez wynagrodzenia, ta konkretna podstawa nie występuje, ale nadal trzeba ocenić ryzyko wynikające ze struktury udziałów.

Co oznacza niemal jedyny wspólnik?

W orzecznictwie przyjmuje się, że na potrzeby ubezpieczeń społecznych decydujące znaczenie może mieć nie tylko formalna liczba wspólników, lecz także rzeczywisty układ sił w spółce. Jeżeli jeden wspólnik ma rażąco większą liczbę udziałów, a drugi wspólnik ma udział iluzoryczny, ZUS może traktować spółkę jak jednoosobową.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I UK 8/11, wskazywał, że przy rażącej przewadze udziałowej jednego wspólnika można oceniać go jak jedynego wspólnika spółki z o.o. Podobne stanowisko pojawia się również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II UK 36/13, oraz w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt III AUa 916/18, dotyczącym wspólnika posiadającego co najmniej 92% udziałów.

Przy 95% udziałów ZUS może więc badać, czy pozostałe 5% daje drugiemu wspólnikowi realną pozycję w spółce. Znaczenie mogą mieć zwłaszcza: umowa spółki, zasady głosowania, prawo do zysku, uprzywilejowanie udziałów, faktyczne uczestnictwo w zgromadzeniach wspólników, wpływ na kluczowe decyzje oraz rzeczywiste zaangażowanie w działalność.

Kiedy wspólnik mniejszościowy nie jest tylko symboliczny?

Wspólnik mniejszościowy nie musi mieć takiej samej liczby udziałów jak wspólnik dominujący, aby jego udział był realny. Istotne jest jednak, czy posiada faktyczne i prawne narzędzia wpływu na spółkę. Pomocne mogą być przykładowo postanowienia umowy spółki wymagające zgody wspólnika mniejszościowego na określone czynności, prawo do udziału w zysku odpowiadające jego rzeczywistej roli, udział w podejmowaniu decyzji albo szczególne uprawnienia osobiste.

Nie wystarczy samo wpisanie drugiego wspólnika do KRS, jeżeli w praktyce nie interesuje się on spółką, nie uczestniczy w decyzjach, nie ma ekonomicznego znaczenia i posiada minimalny udział tylko formalnie. Wtedy argument, że spółka nie jest jednoosobowa, może okazać się niewystarczający.

Skutki braku zgłoszenia i nieopłacania składek

Jeżeli ZUS uzna, że wspólnik większościowy powinien podlegać ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, może domagać się zgłoszenia do ubezpieczeń i zapłaty zaległych składek. Do zaległości doliczane są odsetki za zwłokę.

Dodatkowo przepisy przewidują możliwość wymierzenia opłaty dodatkowej do wysokości 100% nieopłaconych składek oraz grzywny za naruszenie obowiązków płatnika składek. W praktyce najpoważniejszym skutkiem bywa jednak nie sama grzywna, lecz skumulowana zaległość składkowa za dłuższy okres wraz z odsetkami.

Jeżeli spółka albo wspólnik otrzyma pismo z ZUS, nie należy ograniczać się do ogólnego twierdzenia, że spółka ma dwóch wspólników. Trzeba wykazać realność udziału wspólnika mniejszościowego, przedstawić dokumenty spółki i wyjaśnić, jak faktycznie podejmowane są decyzje.

Jak zmniejszyć ryzyko sporu z ZUS?

Najważniejsze jest takie ukształtowanie struktury spółki, aby odpowiadała rzeczywistym relacjom gospodarczym. Jeżeli drugi wspólnik ma mieć realną pozycję, powinno to wynikać z dokumentów i praktyki działania spółki, a nie tylko z symbolicznego wpisu w rejestrze.

Warto zwrócić uwagę na postanowienia umowy spółki dotyczące większości głosów, spraw wymagających zgody wspólnika mniejszościowego, podziału zysku, powoływania członków organów oraz zasad zbywania udziałów. Jeżeli wspólnicy zawierają dodatkowe porozumienia, powinny one być spójne z faktycznym funkcjonowaniem spółki.

Nie należy jednak tworzyć pozornych rozwiązań wyłącznie na potrzeby uniknięcia ZUS. Jeżeli dokumenty będą sprzeczne z praktyką, organ może oprzeć się na rzeczywistym sposobie działania spółki.

FAQ

Czy 95% udziałów zawsze oznacza obowiązek składek ZUS?

Nie zawsze, ale oznacza wysokie ryzyko. ZUS może uznać takiego wspólnika za niemal jedynego, jeżeli pozostały wspólnik ma wyłącznie symboliczny udział i nie wpływa realnie na działalność spółki.

Czy brak umowy o pracę prezesa wyłącza ZUS?

Brak umowy o pracę wyłącza składki pracownicze, ale nie rozwiązuje problemu statusu wspólnika. Jeżeli wspólnik dominujący zostanie potraktowany jak wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., obowiązek może wynikać właśnie z tego tytułu.

Czy wynagrodzenie z powołania do zarządu jest oskładkowane?

Wynagrodzenie członka zarządu z powołania co do zasady nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, ale może rodzić obowiązek składki zdrowotnej. Trzeba więc osobno ocenić wynagrodzenie prezesa i osobno jego status jako wspólnika.

Czy drugi wspólnik z 5% udziałów wystarczy, aby uniknąć składek?

Sam wpis drugiego wspólnika zwykle nie wystarczy. Znaczenie ma to, czy ma on realne prawa, uczestniczy w decyzjach, czerpie korzyści ze spółki i nie jest wspólnikiem wyłącznie formalnym.

Co zrobić po otrzymaniu decyzji z ZUS?

Należy przeanalizować decyzję, terminy odwoławcze oraz dowody potwierdzające realność spółki wieloosobowej. W sprawach tego typu ważne są dokumenty spółki, uchwały, praktyka podejmowania decyzji i aktywność wspólników mniejszościowych.

Podsumowanie

Prezes spółki z o.o. posiadający 95% udziałów powinien liczyć się z tym, że ZUS może ocenić go jak niemal jedynego wspólnika. Nie przesądza o tym sama liczba udziałów, ale całokształt okoliczności: pozycja wspólnika mniejszościowego, zasady głosowania, prawo do zysku i faktyczne uczestnictwo w sprawach spółki.

Jeżeli drugi wspólnik ma tylko symboliczne udziały i nie uczestniczy w działalności spółki, ryzyko obowiązku zapłaty składek jest istotne. Jeżeli natomiast jego rola jest rzeczywista i wynika zarówno z dokumentów, jak i praktyki, istnieją argumenty przeciwko traktowaniu wspólnika większościowego jak wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I UK 8/11
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II UK 36/13
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt III AUa 916/18

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.