Upadłość czy likwidacja spółki z o.o.?

Likwidacja czy upadłość - od czego zacząć ocenę?

W opisanej sytuacji nie da się bez analizy dokumentów przesądzić, że zawsze lepsza będzie upadłość albo zawsze likwidacja. Kluczowe są trzy pytania: czy spółka ma wymagalne długi, czy jest w stanie je płacić oraz czy ewentualne roszczenia są pewne, sporne czy dopiero możliwe.

Zawieszenie działalności nie rozwiązuje spółki i nie zwalnia zarządu z obowiązków wobec wierzycieli, urzędu skarbowego ani sądu rejestrowego. Spółka nadal istnieje, może być stroną postępowań i może zostać objęta likwidacją albo upadłością, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Jeżeli zaległość VAT wynika z błędu lub podwójnego naliczenia i trwa postępowanie wyjaśniające, trzeba ustalić, czy decyzja albo tytuł wykonawczy są nadal skuteczne i czy egzekucja może być wstrzymana. Jeżeli należność jest sporna, ale egzekwowana, nie wolno jej ignorować przy ocenie płynności spółki.

Kiedy właściwa jest likwidacja spółki z o.o.?

Likwidacja jest typową procedurą zakończenia działalności spółki z o.o., która nie jest niewypłacalna. Może zostać otwarta na podstawie uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki albo z innych przyczyn przewidzianych w Kodeksie spółek handlowych.

Po otwarciu likwidacji spółka działa pod firmą z dodatkiem „w likwidacji”. Co do zasady funkcję likwidatorów pełnią członkowie zarządu, chyba że umowa spółki lub uchwała wspólników stanowi inaczej. Likwidatorzy zgłaszają otwarcie likwidacji do KRS, sporządzają bilans otwarcia likwidacji i prowadzą czynności zmierzające do zakończenia spraw spółki.

W likwidacji należy zakończyć bieżące interesy, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek. Nowe interesy można podejmować zasadniczo tylko wtedy, gdy służą zakończeniu spraw spółki.

Likwidatorzy powinni ogłosić otwarcie likwidacji i wezwać wierzycieli do zgłaszania wierzytelności w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Majątek pozostały po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli można podzielić między wspólników dopiero po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli.

Jeżeli istnieje potencjalne roszczenie klienta z rozliczenia budowy, likwidatorzy powinni ocenić, czy jest ono prawdopodobne i w jakiej wysokości. Jeżeli roszczenie jest realne, choć jeszcze sporne, bezpiecznym rozwiązaniem może być jego zabezpieczenie przed podziałem majątku między wspólników.

Kiedy trzeba rozważyć upadłość spółki?

Upadłość jest właściwa wtedy, gdy spółka jest niewypłacalna. Zgodnie z Prawem upadłościowym dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przewiduje domniemanie, że taka utrata zdolności nastąpiła, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące.

W przypadku osób prawnych, w tym spółki z o.o., istnieje także przesłanka nadmiernego zadłużenia. Chodzi o sytuację, w której zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku spółki, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. To również jest domniemanie, które w konkretnych okolicznościach może być obalane.

Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. W spółce z o.o. obowiązek ten obciąża osoby uprawnione do prowadzenia spraw i reprezentowania spółki, w praktyce najczęściej członków zarządu.

Ważne jest odróżnienie długu wymagalnego od roszczenia spornego lub przyszłego. Jeżeli klient dopiero zapowiada pozew, a roszczenie nie jest jeszcze stwierdzone ani uznane, nie oznacza to automatycznie niewypłacalności. Jeżeli jednak z dokumentów wynika, że roszczenie jest wysokie, prawdopodobne i spółka nie będzie w stanie go zapłacić, trzeba uwzględnić to w ocenie sytuacji finansowej.

Czy spółka musi mieć majątek, aby ogłosić upadłość?

Tak, w praktyce majątek spółki ma duże znaczenie. Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania albo wystarcza tylko na te koszty. Upadłość nie jest więc prostym sposobem na zamknięcie spółki, która nie ma żadnego majątku.

Nie oznacza to jednak, że zarząd powinien biernie czekać. Jeżeli spółka jest niewypłacalna, terminowe złożenie wniosku o upadłość może mieć znaczenie dla ograniczenia osobistej odpowiedzialności członków zarządu, między innymi na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych oraz przepisów podatkowych dotyczących zaległości spółki.

Jeżeli majątek spółki jest niewielki, trzeba przygotować realistyczny wykaz majątku, zobowiązań i kosztów. Wniosek o upadłość powinien być rzetelny, a nie składany wyłącznie formalnie. W przeciwnym razie sąd może go oddalić, a sytuacja zarządu nadal wymagać będzie dalszych działań.

Jak wygląda wniosek o ogłoszenie upadłości?

Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się obecnie co do zasady za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Krajowego Rejestru Zadłużonych. Powinien on zawierać oznaczenie spółki, opis okoliczności uzasadniających niewypłacalność, dane dotyczące majątku, wierzycieli i zobowiązań oraz wymagane oświadczenia.

Do wniosku dołącza się dokumenty obrazujące sytuację majątkową spółki, w szczególności wykaz majątku, spis wierzycieli, spis wierzytelności spornych, informacje o zabezpieczeniach, dokumenty księgowe oraz oświadczenie o prawdziwości danych. Zakres załączników zależy od konkretnego stanu sprawy.

Jeżeli spółka ma spór z urzędem skarbowym lub klientem, należy to wyraźnie opisać. Wierzytelności sporne nie powinny być ukrywane, lecz prawidłowo oznaczone jako sporne, wraz ze wskazaniem podstawy sporu i etapu postępowania.

Co robi syndyk po ogłoszeniu upadłości?

Po ogłoszeniu upadłości spółka traci zarząd nad majątkiem wchodzącym do masy upadłości. Zarząd ten przejmuje syndyk. Syndyk ustala skład masy upadłości, weryfikuje zgłoszenia wierzytelności, likwiduje majątek i przygotowuje podział uzyskanych środków zgodnie z przepisami.

Celem postępowania upadłościowego nie jest ochrona wspólników, lecz jak najwyższe zaspokojenie wierzycieli. Wspólnicy mogą otrzymać cokolwiek dopiero wtedy, gdy zostaną zaspokojeni wierzyciele i pozostanie nadwyżka, co w praktyce upadłości spółek zdarza się rzadko.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego podejmowane są działania zmierzające do wykreślenia spółki z KRS. W tym sensie zarówno likwidacja, jak i upadłość mogą prowadzić do zakończenia bytu prawnego spółki, ale są przeznaczone dla innych sytuacji finansowych.

Co wybrać w sytuacji spornej zaległości podatkowej i możliwego pozwu?

Jeżeli podatek VAT został naliczony podwójnie i istnieją mocne podstawy do jego uchylenia lub skorygowania, a poza tym spółka jest w stanie zaspokoić albo zabezpieczyć pozostałe zobowiązania, likwidacja może być właściwym rozwiązaniem. Trzeba jednak równolegle prowadzić sprawę podatkową i zadbać o formalne wstrzymanie egzekucji, jeżeli jest do tego podstawa.

Jeżeli natomiast spółka nie reguluje wymagalnych zobowiązań, egzekucja trwa, nie ma środków na zapłatę długów, a roszczenie klienta jest prawdopodobne i istotne, zarząd powinien pilnie przeanalizować przesłanki upadłości. Samo przekonanie, że „podatek ostatecznie nie zostanie naliczony”, może być niewystarczające, jeżeli aktualnie istnieje wykonalna zaległość i spółka nie płaci wymagalnych zobowiązań.

Najbezpieczniej przygotować zestawienie: aktywa spółki, wymagalne zobowiązania, zobowiązania sporne, przewidywane koszty postępowań, etap egzekucji podatkowej i dokumenty dotyczące rozliczenia budowy. Dopiero na tej podstawie można odpowiedzialnie zdecydować, czy otwierać likwidację, czy składać wniosek o upadłość.

FAQ

Czy można zlikwidować spółkę, która ma długi?

Tak, ale tylko wtedy, gdy w toku likwidacji spółka może zaspokoić albo zabezpieczyć wierzycieli. Jeżeli spółka jest niewypłacalna, likwidatorzy lub zarząd powinni rozważyć wniosek o upadłość.

Czy sporny dług podatkowy oznacza obowiązek złożenia wniosku o upadłość?

Nie zawsze. Trzeba ustalić, czy zobowiązanie jest wymagalne i wykonalne, czy egzekucja trwa oraz czy spółka może je zapłacić lub skutecznie kwestionować. Spór podatkowy nie wyłącza automatycznie oceny niewypłacalności.

Czy samo zawieszenie działalności chroni zarząd przed odpowiedzialnością?

Nie. Zawieszenie działalności nie kończy bytu spółki i nie usuwa obowiązku reagowania na niewypłacalność. Jeżeli powstaną podstawy do upadłości, zarząd powinien działać w ustawowym terminie.

Co jeśli sąd oddali wniosek o upadłość z powodu braku majątku?

Oddalenie wniosku nie zawsze rozwiązuje problem odpowiedzialności. Znaczenie ma między innymi to, czy wniosek został złożony terminowo, rzetelnie i czy zarząd wcześniej nie doprowadził do pogorszenia sytuacji wierzycieli.

Czy roszczenie klienta z budowy trzeba ująć w dokumentach?

Tak, jeżeli jest znane spółce. Nawet gdy roszczenie jest sporne, powinno zostać opisane w dokumentach likwidacyjnych lub upadłościowych jako potencjalne albo sporne zobowiązanie.