Upadłość spółki z o.o. a odpowiedzialność wspólnika

Czy wierzyciele spółki z o.o. mogą sięgnąć do majątku wspólnika?

Jeżeli jest Pan wyłącznie wspólnikiem spółki z o.o., a nie członkiem jej zarządu i nie udzielił Pan osobistych zabezpieczeń za długi spółki, to sama upadłość spółki nie otwiera wierzycielom drogi do egzekucji z Pana prywatnego majątku. Konstrukcja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością polega na tym, że za zobowiązania odpowiada spółka jako odrębny podmiot prawa, przede wszystkim swoim majątkiem.

Trzeba jednak odróżnić trzy role: wspólnika, członka zarządu i pracownika. Wspólnik ponosi ryzyko gospodarcze związane głównie z wartością swoich udziałów. Członek zarządu może odpowiadać za zobowiązania spółki w przypadkach określonych w przepisach. Pracownik natomiast może mieć wobec spółki roszczenia pracownicze, ale sam fakt zatrudnienia w tej spółce nie powoduje odpowiedzialności za jej długi.

Nieprecyzyjne jest też sformułowanie, że „zarząd ogłasza upadłość”. Zarząd może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, natomiast upadłość ogłasza sąd. Dla odpowiedzialności członków zarządu istotne jest, czy wniosek został złożony we właściwym czasie oraz czy ewentualne opóźnienie wyrządziło wierzycielom szkodę.

Odpowiedzialność zarządu spółki z o.o.

W razie bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce z o.o. odpowiedzialność może przejść na członków zarządu. Wynika to z art. 299 Kodeksu spółek handlowych:

„§ 1. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.

§ 2. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

§ 3. Przepisy § 1 i § 2 nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu.

§ 4. Osoby, o których mowa w § 1, nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji”.

Jeżeli więc dana osoba jest tylko wspólnikiem, art. 299 K.s.h. jej nie dotyczy. Jeżeli jednak ta sama osoba jest również członkiem zarządu, trzeba osobno ocenić jej odpowiedzialność jako członka zarządu, a nie jako wspólnika.

Kiedy wspólnik może odpowiadać mimo ograniczonej odpowiedzialności?

Zasada braku odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania spółki nie jest absolutna. Wspólnik może ponosić odpowiedzialność w szczególnych sytuacjach, ale zwykle nie jest to odpowiedzialność za wszystkie długi spółki, tylko za konkretne własne zobowiązanie albo szkodę.

1. Spółka z o.o. w organizacji. Przed wpisem spółki do KRS odpowiedzialność mogą ponosić osoby działające w imieniu spółki w organizacji, a wspólnik w granicach przewidzianych w art. 13 K.s.h., zwłaszcza w zakresie niewniesionego wkładu.
2. Wadliwy aport. Jeżeli wspólnik wniósł wkład niepieniężny obciążony wadą prawną lub fizyczną, może odpowiadać wobec spółki na zasadach z art. 14 § 2 K.s.h.
3. Zawyżona wartość aportu. Jeżeli wartość wkładu niepieniężnego została znacznie zawyżona w stosunku do jego wartości zbywczej, odpowiedzialność może wynikać z art. 175 § 1 K.s.h.
4. Szkoda przy tworzeniu spółki. Wspólnik może odpowiadać, jeżeli przy tworzeniu spółki, wbrew prawu i ze swojej winy, wyrządził spółce szkodę. Podstawą jest art. 292 K.s.h.
5. Zbycie udziałów i niespełnione świadczenia. Przy sprzedaży udziału mogą pojawić się roszczenia wobec zbywcy i nabywcy związane z niespełnionymi świadczeniami należnymi spółce z danego udziału, m.in. na podstawie art. 186 K.s.h. Współuprawnieni z udziału powinni też pamiętać o zasadach z art. 184 K.s.h.
6. Własne działania wspólnika. Wspólnik może odpowiadać na zasadach ogólnych, jeżeli własnym działaniem wyrządził szkodę spółce, wierzycielowi albo osobie trzeciej. W grę mogą wchodzić m.in. przepisy Kodeksu cywilnego, w tym art. 471 K.c. przy niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązania.

Odpowiedzialność wspólnika może też wynikać z czynności dobrowolnie podjętych poza samą umową spółki. Dotyczy to na przykład poręczenia kredytu spółki, podpisania weksla, przystąpienia do długu, ustanowienia hipoteki albo zastawu na prywatnym majątku. Wtedy wierzyciel dochodzi roszczenia nie dlatego, że dana osoba jest wspólnikiem, lecz dlatego, że przyjęła na siebie odrębne zobowiązanie.

Co oznacza upadłość spółki dla wspólnika i pracownika?

Po ogłoszeniu upadłości zasadnicze znaczenie ma majątek spółki. To z niego syndyk albo właściwe organy postępowania zaspokajają wierzycieli według reguł prawa upadłościowego. Udziały wspólnika mogą w praktyce stracić wartość, ale utrata wartości udziałów nie jest tym samym co odpowiedzialność prywatnym majątkiem za długi spółki.

Jeżeli wspólnik jest jednocześnie pracownikiem, może mieć wobec spółki roszczenia o wynagrodzenie, ekwiwalent za urlop, odprawę albo inne należności pracownicze. Takie roszczenia powinny być zgłaszane w sposób właściwy dla danego postępowania. Samo zatrudnienie w spółce nie powoduje jednak odpowiedzialności pracownika za zobowiązania handlowe, kredyty czy zaległości wobec kontrahentów.

Warto także sprawdzić dokumenty podpisywane przy finansowaniu działalności spółki. Banki, leasingodawcy i kontrahenci często wymagają od wspólników poręczeń, oświadczeń o poddaniu się egzekucji, weksli albo zabezpieczeń rzeczowych. To właśnie takie dokumenty najczęściej powodują realne ryzyko egzekucji z majątku prywatnego.

Jak praktycznie ocenić ryzyko odpowiedzialności?

Najpierw należy ustalić, czy dana osoba była kiedykolwiek członkiem zarządu, prokurentem albo pełnomocnikiem spółki przy zawieraniu zobowiązań. Następnie trzeba przejrzeć umowę spółki, uchwały wspólników, dokumenty aportowe, umowy sprzedaży udziałów oraz zabezpieczenia udzielone wierzycielom.

Jeżeli wierzyciel kieruje wezwanie do wspólnika, nie należy zakładać automatycznie, że roszczenie jest zasadne. Trzeba sprawdzić, czy wierzyciel powołuje się na konkretną podstawę odpowiedzialności: poręczenie, weksel, odpowiedzialność za aport, odpowiedzialność deliktową, umowę, przepis K.s.h. czy jedynie na sam fakt posiadania udziałów. Samo posiadanie udziałów nie wystarcza do egzekucji z majątku prywatnego wspólnika. W podobnych sprawach spółkowych warto też uwzględnić zagadnienie: odpowiedzialność wspólnika spółki z o.o.

FAQ

Czy wspólnik spółki z o.o. odpowiada za długi spółki po upadłości?

Co do zasady nie. Wspólnik nie odpowiada za zwykłe zobowiązania spółki tylko dlatego, że posiada udziały. Odpowiedzialność może wynikać z wyjątkowych podstaw, np. poręczenia, wadliwego aportu, własnego bezprawnego działania albo pełnienia funkcji członka zarządu.

Czy wierzyciel może pozwać wspólnika zamiast spółki?

Może próbować, ale musi wskazać konkretną podstawę prawną odpowiedzialności wspólnika. Samo twierdzenie, że spółka nie ma majątku, nie wystarcza do obciążenia wspólnika długami spółki z o.o.

Czy członek zarządu odpowiada tak samo jak wspólnik?

Nie. To dwie różne role. Członek zarządu może ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 299 K.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna i nie wykaże on przesłanek zwalniających. Wspólnik bez funkcji w zarządzie zasadniczo takiej odpowiedzialności nie ponosi.

Czy praca na etacie w spółce zmienia odpowiedzialność wspólnika?

Nie w zakresie zwykłych długów spółki. Umowa o pracę może powodować roszczenia pracownika wobec spółki, np. o zaległe wynagrodzenie, ale nie sprawia, że pracownik odpowiada za zobowiązania spółki wobec kontrahentów.

Co powinien sprawdzić wspólnik po wezwaniu od wierzyciela?

Powinien ustalić, czy podpisywał poręczenie, weksel, zabezpieczenie rzeczowe, umowę przystąpienia do długu albo inne dokumenty osobiste. Należy też sprawdzić, czy wierzyciel nie powołuje się na pełnienie funkcji w zarządzie albo na konkretną szkodę wyrządzoną przez wspólnika.

Podsumowanie

W typowej sytuacji wierzyciele spółki z o.o. nie mogą prowadzić egzekucji z prywatnego majątku wspólnika wyłącznie dlatego, że spółka stała się niewypłacalna albo ogłoszono jej upadłość. Odpowiedzialność za zobowiązania spółki może natomiast obciążać członków zarządu, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 299 K.s.h.

Wspólnik powinien zachować szczególną ostrożność, jeżeli wnosił aport, sprzedawał udziały z niespełnionymi świadczeniami, działał przy tworzeniu spółki, podpisywał zabezpieczenia albo pełnił dodatkową funkcję w spółce. Wtedy ryzyko nie wynika z samego posiadania udziałów, lecz z konkretnego przepisu, umowy albo własnego działania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2009 roku, sygn. akt V CSK 169/09

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.