Powtarzające się świadczenia niepieniężne w spółce z o.o.

Kiedy wspólnik może wykonywać świadczenia niepieniężne na rzecz spółki?

Zgodnie z art. 176 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń. Z kolei art. 176 § 2 K.s.h. stanowi, że wynagrodzenie wspólnika za takie świadczenia jest wypłacane przez spółkę także wtedy, gdy sprawozdanie finansowe nie wykazuje zysku, a wynagrodzenie to nie może przewyższać cen lub stawek przyjętych w obrocie.

Przepis ten pozwala obciążyć wspólnika dodatkowym, korporacyjnym obowiązkiem wobec spółki. Nie chodzi tu o zwykłą dywidendę, wynagrodzenie za pełnienie funkcji w zarządzie ani dowolną wypłatę ze spółki. Obowiązek musi wynikać z umowy spółki i musi mieć postać świadczenia niepieniężnego, czyli przykładowo dostawy rzeczy, udostępnienia sprzętu, okresowej usługi, okresowego nadzoru, transportu albo doradztwa.

W praktyce art. 176 K.s.h. może być przydatny szczególnie wtedy, gdy spółka potrzebuje od wspólnika określonych działań w stałych odstępach czasu lub po wystąpieniu powtarzalnych zdarzeń. Warto jednak pamiętać, że nie każde świadczenie usług na rzecz spółki będzie automatycznie mieściło się w tej regulacji.

Usługi budowlane, montażowe, mechaniczne i transportowe a art. 176 K.s.h.

Co do zasady usługi mogą być świadczeniami niepieniężnymi w rozumieniu art. 176 K.s.h. Dotyczy to również usług transportowych, montażowych, technicznych, serwisowych albo określonych czynności związanych z procesem budowlanym. Decydujące znaczenie ma jednak nie sama nazwa usługi, lecz sposób jej opisania i faktycznego wykonywania.

Świadczenie powinno być powtarzalne, czyli wykonywane cyklicznie albo w powtarzających się sytuacjach. Przykładem może być miesięczny transport materiałów na budowę, okresowy przegląd maszyn, cykliczne konsultacje techniczne, kontrola jakości prac raz w tygodniu albo montaż określonych elementów w terminach wynikających z harmonogramu. Takie czynności mogą mieć charakter powtarzający się, jeżeli nie tworzą w praktyce stałego, codziennego i nieprzerwanego wykonywania pracy dla spółki.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której wspólnik ma w istocie stale wykonywać roboty budowlane przy kolejnych inwestycjach spółki, codziennie świadczyć pracę na budowie albo realizować pełny zakres usług potrzebnych do prowadzenia podstawowej działalności spółki. Wtedy istnieje ryzyko, że świadczenie zostanie uznane za ciągłe albo za stosunek prawny podobny do umowy o świadczenie usług, a nie za obowiązek z art. 176 K.s.h.

Powtarzalność świadczenia a świadczenie ciągłe

Najważniejsza różnica polega na tym, że świadczenie powtarzające się jest wykonywane w określonych odstępach czasu albo po wystąpieniu określonych zdarzeń, natomiast świadczenie ciągłe polega na stałym pozostawaniu w gotowości lub nieprzerwanym wykonywaniu czynności. Art. 176 K.s.h. dotyczy świadczeń powtarzających się, a nie świadczeń ciągłych.

Przykładowo, transport materiałów raz w miesiącu, cykliczny przegląd sprzętu budowlanego lub okresowa kontrola techniczna mogą zostać ujęte jako świadczenia powtarzające się. Natomiast stałe prowadzenie budowy, codzienne wykonywanie prac murarskich, pełnienie funkcji kierownika robót przez cały czas trwania inwestycji albo bieżące zarządzanie spółką nie powinny być bezrefleksyjnie wpisywane do umowy spółki jako świadczenia z art. 176 K.s.h.

W opisie świadczenia warto unikać ogólnych sformułowań typu „świadczenie usług budowlanych według potrzeb spółki” bez określenia częstotliwości, zakresu i zasad rozliczania. Takie postanowienie może być zbyt nieprecyzyjne i utrudni obronę konstrukcji prawnej w razie sporu, kontroli albo badania przez sąd rejestrowy.

Co musi znaleźć się w umowie spółki?

Umowa spółki powinna dokładnie określać co najmniej rodzaj i zakres świadczeń. W praktyce warto doprecyzować także częstotliwość, maksymalny wymiar świadczeń, sposób potwierdzania wykonania, podstawę ustalenia wynagrodzenia oraz zasady aktualizacji stawek. Im bardziej ogólny zapis, tym większe ryzyko sporu co do tego, czy obowiązek rzeczywiście odpowiada art. 176 K.s.h.

Wprowadzenie obowiązku z art. 176 K.s.h. do istniejącej spółki wymaga zmiany umowy spółki. Jeżeli spółka nie korzysta ze wzorca umożliwiającego daną zmianę w systemie teleinformatycznym, w praktyce potrzebna będzie uchwała wspólników objęta protokołem notarialnym oraz zgłoszenie zmiany do KRS. Dodatkowo art. 159 K.s.h. wymaga, aby szczególne korzyści przyznane wspólnikowi albo inne obowiązki wspólników wobec spółki były dokładnie określone w umowie spółki pod rygorem bezskuteczności wobec spółki.

Istotne znaczenie ma również art. 176 § 3 K.s.h. Jeżeli wspólnik jest zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, zbycie udziału, jego części albo ułamkowej części oraz obciążenie udziału może nastąpić jedynie za zgodą spółki, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Taki zapis może więc wpływać na późniejszą sprzedaż udziałów.

Wynagrodzenie za świadczenia wspólnika

Wynagrodzenie za powtarzające się świadczenia niepieniężne ma charakter pieniężny i jest należne za wykonane świadczenia. Spółka może wypłacić je także wtedy, gdy nie osiągnęła zysku. Nie oznacza to jednak dowolności w ustalaniu kwot. Wynagrodzenie nie może przekraczać cen lub stawek przyjętych w obrocie, czyli powinno odpowiadać wartości rynkowej podobnych usług lub dostaw.

Dla bezpieczeństwa warto posiadać dokumenty potwierdzające realne wykonanie świadczenia: harmonogramy, protokoły odbioru, raporty, zestawienia przejazdów, potwierdzenia dostaw, dokumentację fotograficzną, korespondencję operacyjną albo inne dowody przydatne w razie kontroli. Sama uchwała lub zapis w umowie spółki nie zastąpi faktycznego wykonania świadczeń.

Należy też pamiętać o rozliczeniach podatkowych oraz ewentualnych konsekwencjach w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Co do zasady sama konstrukcja z art. 176 K.s.h. nie jest tym samym co umowa o pracę czy zlecenie, ale organy mogą badać rzeczywisty charakter relacji. Jeżeli świadczenia są w praktyce stałą pracą, usługami wykonywanymi jak zlecenie albo sposobem na obejście przepisów o składkach, rozliczenie może zostać zakwestionowane.

Prezes zarządu jako wspólnik wykonujący świadczenia

Sam fakt, że wspólnik jest jednocześnie prezesem zarządu, nie wyklucza zastosowania art. 176 K.s.h. Trzeba jednak zachować szczególną ostrożność. Czynności zarządcze, reprezentowanie spółki, podpisywanie umów, organizowanie pracy firmy albo podejmowanie decyzji strategicznych nie powinny być sztucznie opisywane jako powtarzające się świadczenia niepieniężne.

Jeżeli prezes wykonuje na rzecz spółki także inne, konkretne czynności techniczne lub usługowe, trzeba je wyraźnie oddzielić od funkcji członka zarządu. Przykładem może być cykliczny transport materiałów, okresowy serwis maszyn albo techniczny odbiór wskazanych etapów prac, o ile rzeczywiście są to czynności odrębne od prowadzenia spraw spółki.

Przy umowach i czynnościach między spółką z o.o. a członkiem zarządu trzeba dodatkowo pamiętać o zasadach reprezentacji spółki. W określonych sytuacjach zastosowanie może mieć art. 210 K.s.h., zgodnie z którym w umowie między spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Zobacz także omówienie dotyczące tego, kiedy potrzebny jest pełnomocnik spółki z o.o. przy umowach z członkiem zarządu.

Czy w opisanej sytuacji można wypłacać wynagrodzenie z art. 176 K.s.h.?

Można rozważyć takie rozwiązanie, ale nie dla każdego rodzaju czynności. Usługi transportowe, okresowe czynności mechaniczne, cykliczny montaż określonych elementów albo techniczny nadzór wykonywany w wyznaczonych terminach mogą mieścić się w art. 176 K.s.h., jeżeli zostaną prawidłowo opisane w umowie spółki i będą faktycznie wykonywane jako świadczenia powtarzalne.

Znacznie bardziej ryzykowne jest objęcie tym przepisem ogólnie rozumianych usług budowlanych polegających na stałym wznoszeniu domów przez wspólnika w ramach podstawowej działalności spółki. W takim przypadku świadczenie może zostać ocenione jako ciągłe, zbyt ogólne albo w rzeczywistości odpowiadające umowie o świadczenie usług. Im bardziej świadczenie przypomina codzienną pracę na rzecz spółki, tym większe ryzyko zakwestionowania.

Praktycznie najbezpieczniejsze jest przygotowanie precyzyjnej zmiany umowy spółki, w której każde świadczenie zostanie opisane osobno: co wspólnik robi, jak często, w jakim maksymalnym wymiarze, jak spółka potwierdza wykonanie oraz jak ustala rynkowe wynagrodzenie. Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy dana usługa rzeczywiście mieści się w art. 176 K.s.h.

Podsumowanie

Art. 176 K.s.h. może obejmować usługi wspólnika na rzecz spółki z o.o., w tym niektóre usługi transportowe, montażowe, techniczne albo okresowe czynności związane z działalnością budowlaną. Warunkiem jest jednak to, aby były to świadczenia niepieniężne, powtarzające się, szczegółowo opisane w umowie spółki i wynagradzane według stawek rynkowych.

W przypadku spółki budującej domy należy szczególnie uważać na wpisywanie do umowy spółki ogólnych usług budowlanych wykonywanych stale przez wspólnika. Takie rozwiązanie może zostać ocenione jako świadczenie ciągłe albo próba zastąpienia innej podstawy zatrudnienia lub współpracy.

Najbezpieczniej przed zmianą umowy spółki przygotować projekt konkretnych postanowień, zweryfikować ich zgodność z art. 176 i art. 159 K.s.h., a następnie zadbać o dokumentowanie rzeczywistego wykonania świadczeń.

FAQ

Czy usługi budowlane mogą być świadczeniem z art. 176 K.s.h.?

Tak, ale tylko wtedy, gdy są opisane jako konkretne, powtarzające się czynności. Stałe wykonywanie robót budowlanych na rzecz spółki albo prowadzenie całej inwestycji zwykle będzie ryzykowne jako świadczenie ciągłe.

Czy świadczenia trzeba wpisać do umowy spółki?

Tak. Rodzaj i zakres świadczeń muszą wynikać z umowy spółki. Sama uchwała wspólników, faktura, harmonogram albo osobne porozumienie nie zastąpi prawidłowego postanowienia umowy spółki.

Czy wynagrodzenie zależy od zysku spółki?

Nie. Wynagrodzenie za powtarzające się świadczenia niepieniężne jest wypłacane także wtedy, gdy spółka nie wykazuje zysku. Nie może jednak przekraczać cen lub stawek rynkowych.

Czy prezes zarządu może otrzymywać wynagrodzenie z art. 176 K.s.h.?

Może, jeżeli jako wspólnik wykonuje realne świadczenia odrębne od zarządzania spółką. Nie należy jednak traktować art. 176 K.s.h. jako podstawy do wypłaty wynagrodzenia za samo pełnienie funkcji prezesa.

Czy świadczenia z art. 176 K.s.h. zawsze są bezpieczne podatkowo i składkowo?

Nie zawsze. Rozliczenie zależy od rzeczywistego charakteru świadczeń, dokumentacji i sposobu ich wykonywania. Jeżeli konstrukcja ma jedynie zastępować umowę o pracę albo umowę o świadczenie usług, może zostać zakwestionowana.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 159, art. 176, art. 182 i art. 210 - ISAP Sejm RP.

2. Art. 176 Kodeksu spółek handlowych - LEX.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.