Podział spółki z o.o. przez wydzielenie

Na czym polega podział spółki z o.o. przez wydzielenie?

Zgodnie z art. 529 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółkę kapitałową można podzielić na kilka sposobów. Jednym z nich jest podział przez wydzielenie, czyli przeniesienie części majątku spółki dzielonej na spółkę istniejącą albo na spółkę nowo zawiązaną. Podział przez wydzielenie trzeba odróżnić od procedury, którą stanowi podział majątku spółki z o.o. po likwidacji; ta druga następuje dopiero przy kończeniu bytu spółki.

Wydzielenie różni się od klasycznego podziału przez przejęcie tym, że spółka dzielona nie przestaje istnieć. Po zakończeniu procedury działa dalej, ale bez tej części przedsiębiorstwa, która została przypisana w planie podziału innej spółce.

W praktyce wydzielenie stosuje się między innymi wtedy, gdy wspólnicy chcą oddzielić jedną linię biznesową, przenieść nieruchomości do osobnej spółki, rozdzielić ryzyka działalności, przygotować spółkę do sprzedaży albo uporządkować strukturę grupy kapitałowej.

Trzeba też odróżnić wydzielenie od podziału przez wyodrębnienie. Przy wydzieleniu udziały w spółce przejmującej albo nowo zawiązanej obejmują wspólnicy spółki dzielonej. Przy wyodrębnieniu udziały obejmuje sama spółka dzielona. To rozróżnienie ma znaczenie dla struktury właścicielskiej po restrukturyzacji.

Warianty wydzielenia majątku spółki

Przed sporządzeniem dokumentów trzeba wybrać wariant podziału. Od tego zależą uchwały, załączniki, sposób finansowania oraz terminy czynności rejestrowych.

Najczęściej analizuje się następujące elementy:

• czy majątek ma zostać przeniesiony do spółki już istniejącej, czy do spółki nowo zawiązanej,
• czy wydzielenie ma nastąpić z obniżeniem kapitału zakładowego spółki dzielonej, czy z innych kapitałów własnych,
• czy wspólnicy obejmą udziały w takich samych proporcjach jak w spółce dzielonej, czy struktura udziałowa ma się zmienić,
• czy można zastosować uproszczenia, na przykład zrezygnować z badania planu podziału przez biegłego,
• czy przenoszona część majątku jest wyraźnie wyodrębniona organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie.

Jeżeli wydzielenie ma nastąpić do spółki nowo zawiązanej, trzeba dodatkowo przygotować projekt umowy tej spółki, przewidzieć powołanie jej organów i zaplanować wpis do KRS. Jeżeli majątek przejmie spółka istniejąca, zwykle konieczna będzie także analiza jej umowy spółki i ewentualna zmiana kapitału zakładowego.

Obniżenie kapitału zakładowego a wydzielenie

Podział przez wydzielenie może zostać przeprowadzony z obniżeniem kapitału zakładowego spółki dzielonej albo bez takiego obniżenia, gdy wydzielenie jest finansowane z innych kapitałów własnych.

W zwykłej procedurze obniżenia kapitału zakładowego spółki z o.o. zarząd ogłasza obniżenie i wzywa wierzycieli do wniesienia sprzeciwu w terminie 3 miesięcy od ogłoszenia. Przy podziale przez wydzielenie ustawodawca przewiduje jednak szczególne regulacje, dlatego nie stosuje się wprost części przepisów o klasycznym obniżeniu kapitału, w tym art. 264 § 1 oraz art. 265 § 2 pkt 2 i 3 Kodeksu spółek handlowych.

Nie oznacza to, że ochrona wierzycieli jest wyłączona. Kodeks spółek handlowych przewiduje odrębne mechanizmy odpowiedzialności spółek uczestniczących w podziale oraz obowiązek rzetelnego przypisania aktywów i pasywów w planie podziału.

Plan podziału spółki z o.o.

Plan podziału jest centralnym dokumentem całej procedury. Przy podziale z udziałem spółki istniejącej powinien być uzgodniony między spółką dzieloną a spółką przejmującą. Przy podziale przez zawiązanie nowej spółki plan sporządza spółka dzielona, ponieważ spółka nowo zawiązana jeszcze nie istnieje.

Przy planowaniu podziału trzeba równolegle zweryfikować postanowienia umowy spółki, zwłaszcza jeśli operacja wymaga zmian kapitałowych lub organizacyjnych. W praktyce warto sprawdzić, co powinna zawierać umowa spółki z o.o. i czego lepiej do niej nie wpisywać.

Plan podziału powinien określać co najmniej:

1. typ, firmę i siedzibę każdej spółki uczestniczącej w podziale,
2. stosunek wymiany udziałów spółki dzielonej na udziały spółki przejmującej albo nowo zawiązanej oraz wysokość ewentualnych dopłat,
3. zasady przyznania udziałów w spółce przejmującej albo nowo zawiązanej,
4. dzień, od którego przyznane udziały uprawniają do uczestnictwa w zysku,
5. prawa przyznane wspólnikom oraz osobom szczególnie uprawnionym w spółce dzielonej,
6. szczególne korzyści dla członków organów albo innych osób uczestniczących w podziale, jeżeli są przewidziane,
7. dokładny opis i podział składników majątku, czyli aktywów i pasywów, przypadających poszczególnym spółkom,
8. opis zezwoleń, koncesji lub ulg, które mają przypaść spółce przejmującej albo nowo zawiązanej, jeżeli mogą przejść zgodnie z prawem,
9. podział udziałów między wspólników spółki dzielonej oraz zasady tego podziału.

Największe znaczenie praktyczne ma dokładny opis przenoszonych składników majątku. W planie warto unikać ogólników. Należy wskazać umowy, pracowników, środki trwałe, należności, zobowiązania, prawa własności intelektualnej, rachunki bankowe, licencje, nieruchomości oraz inne składniki, które mają zostać przypisane do wydzielanej części działalności.

Załączniki do planu podziału

Do planu podziału należy dołączyć w szczególności:

1. projekt uchwały o podziale,
2. projekt zmian umowy spółki przejmującej albo projekt umowy spółki nowo zawiązanej,
3. ustalenie wartości majątku spółki dzielonej na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie albo udostępnienie planu podziału,
4. oświadczenie zawierające informację o stanie księgowym spółki sporządzone dla celów podziału, jeżeli nie zachodzi ustawowe uproszczenie.

Informacja o stanie księgowym powinna być sporządzona przy zastosowaniu tych samych metod i w takim samym układzie jak ostatni bilans roczny. Nie zawsze trzeba sporządzać pełną nową inwentaryzację, ale należy uwzględnić istotne zmiany wartości i zapisów księgowych.

W wielu sprawach potrzebne będą także dokumenty dodatkowe, na przykład zgody banków, kontrahentów, organów administracji albo wspólników. Samo przejście praw i obowiązków na podstawie Kodeksu spółek handlowych nie zawsze zastąpi wymogi wynikające z umów, decyzji administracyjnych lub przepisów branżowych.

Sprawozdanie zarządu i badanie planu przez biegłego

Co do zasady zarząd spółki dzielonej oraz zarząd każdej spółki przejmującej sporządzają pisemne sprawozdanie uzasadniające podział, jego podstawy prawne i ekonomiczne, stosunek wymiany udziałów oraz kryteria ich przyznania. Jeżeli pojawiły się szczególne trudności z wyceną udziałów, sprawozdanie powinno je opisywać.

Plan podziału zasadniczo podlega badaniu przez biegłego wyznaczonego przez sąd rejestrowy. Biegły ocenia poprawność i rzetelność planu oraz sporządza opinię. W praktyce etap ten może istotnie wydłużyć harmonogram, dlatego trzeba uwzględnić go już na początku.

Kodeks spółek handlowych dopuszcza jednak uproszczenia. Jeżeli wszyscy wspólnicy każdej ze spółek uczestniczących w podziale wyrażą zgodę, nie jest wymagane między innymi sporządzenie informacji o stanie księgowym, udzielanie niektórych informacji o zmianach majątkowych oraz badanie planu przez biegłego i jego opinia.

Uproszczenie jest możliwe także przy podziale przez zawiązanie nowych spółek, jeżeli plan podziału przewiduje zachowanie przez wspólników spółki dzielonej takiego samego udziału w kapitałach zakładowych wszystkich nowo zawiązanych spółek, jaki posiadali w spółce dzielonej.

Ogłoszenie albo udostępnienie planu podziału

Plan podziału należy ogłosić nie później niż 6 tygodni przed dniem powzięcia pierwszej uchwały w sprawie podziału. Ogłoszenia dokonuje się zasadniczo w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Spółka może uniknąć ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, jeżeli w wymaganym terminie bezpłatnie i nieprzerwanie udostępni plan podziału do publicznej wiadomości na swojej stronie internetowej. Udostępnienie powinno trwać co najmniej od 6 tygodni przed dniem rozpoczęcia zgromadzenia, na którym ma być podjęta pierwsza uchwała o podziale, aż do zakończenia tego zgromadzenia.

Niezależnie od ogłoszenia albo publikacji planu trzeba zapewnić wspólnikom dostęp do dokumentów. Wspólnicy powinni mieć realną możliwość zapoznania się z planem, załącznikami, sprawozdaniami i opinią biegłego, jeżeli była wymagana.

Zawiadomienie wspólników

Zarządy spółek uczestniczących w podziale powinny dwukrotnie zawiadomić wspólników o zamiarze podziału. Zawiadomienia dokonuje się w sposób przewidziany dla zwoływania zgromadzeń wspólników. Odstęp między zawiadomieniami nie może być krótszy niż 2 tygodnie.

Pierwsze zawiadomienie powinno nastąpić nie później niż 6 tygodni przed planowanym dniem podjęcia uchwały o podziale. Zawiadomienie powinno wskazywać między innymi miejsce i termin, w którym wspólnicy mogą zapoznać się z dokumentami. Termin udostępnienia dokumentów nie może być krótszy niż miesiąc przed planowanym dniem uchwały.

Bezpośrednio przed podjęciem uchwały o podziale wspólnikom należy przedstawić istotne elementy planu podziału, sprawozdania zarządu, opinii biegłego oraz ważne zmiany w zakresie aktywów i pasywów, które nastąpiły po sporządzeniu planu.

Uchwała o podziale spółki

Podział wymaga uchwały zgromadzenia wspólników spółki dzielonej oraz uchwały zgromadzenia wspólników każdej spółki przejmującej. Przy spółce nowo zawiązanej potrzebna jest uchwała wspólników tej spółki w organizacji.

Uchwała powinna być powzięta większością trzech czwartych głosów reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego, chyba że umowa spółki przewiduje surowsze warunki. Uchwała o podziale wymaga zaprotokołowania przez notariusza.

W uchwale trzeba zaakceptować plan podziału, a także rozstrzygnąć kwestie związane ze zmianą umowy spółki, powstaniem spółki nowo zawiązanej, obniżeniem albo podwyższeniem kapitału oraz przyznaniem udziałów wspólnikom.

Zgłoszenie podziału do KRS

Po podjęciu uchwał zarządy spółek uczestniczących w podziale dokonują zgłoszeń do sądu rejestrowego. Wnioski do KRS składa się obecnie w systemie teleinformatycznym właściwym dla rejestru przedsiębiorców.

Zarząd każdej spółki uczestniczącej w podziale powinien zgłosić uchwałę o podziale w celu ujawnienia odpowiedniej wzmianki w rejestrze. Jeżeli powstaje nowa spółka, trzeba złożyć także wniosek o jej wpis do KRS wraz z aktami organizacyjnymi, umową spółki, danymi organów i dokumentami wymaganymi przy rejestracji spółki z o.o.

Skutek wydzielenia następuje z właściwym wpisem rejestrowym. Przy spółce nowo zawiązanej będzie to dzień jej wpisu do KRS. Przy przeniesieniu majątku do spółki istniejącej znaczenie ma wpis dotyczący podziału oraz ewentualnego podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej.

Skutki wydzielenia dla majątku, umów i odpowiedzialności

Z dniem wydzielenia spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje w prawa i obowiązki spółki dzielonej określone w planie podziału. Jest to sukcesja częściowa, ograniczona do składników przypisanych danej spółce.

W planie podziału trzeba więc precyzyjnie wskazać, które zobowiązania, wierzytelności, umowy, środki trwałe, pracownicy, zezwolenia i inne składniki mają przejść na spółkę przejmującą albo nowo zawiązaną. Nieprecyzyjny opis może prowadzić do sporów między spółkami, wspólnikami, kontrahentami albo wierzycielami.

W odniesieniu do zobowiązań Kodeks spółek handlowych przewiduje szczególne zasady ochrony wierzycieli, w tym odpowiedzialność spółek uczestniczących w podziale w granicach wynikających z ustawy. Niezależnie od tego należy przeanalizować postanowienia umów handlowych, bo kontrahenci mogą mieć uprawnienia do wypowiedzenia, żądania zabezpieczenia albo zgody na przeniesienie określonych praw.

Osobnej analizy wymagają podatki. Wydzielenie może być neutralne podatkowo tylko przy spełnieniu określonych warunków, zwłaszcza gdy przenoszona część majątku stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Ocena podatkowa powinna być przeprowadzona przed podpisaniem planu podziału, a nie dopiero na etapie wniosku do KRS.

Praktyczna kolejność działań

W typowej sprawie harmonogram podziału przez wydzielenie wygląda następująco:

1. analiza celu biznesowego, struktury udziałowej, umów, zobowiązań, koncesji i ryzyk podatkowych,
2. wybór wariantu wydzielenia oraz sposobu finansowania,
3. ustalenie składników majątku, które mają zostać przeniesione,
4. przygotowanie projektu planu podziału i załączników,
5. uzgodnienie planu ze spółką przejmującą albo przygotowanie dokumentów spółki nowo zawiązanej,
6. zgłoszenie planu do sądu rejestrowego i ewentualny wniosek o wyznaczenie biegłego,
7. ogłoszenie planu albo udostępnienie go na stronie internetowej,
8. dwukrotne zawiadomienie wspólników i udostępnienie dokumentów,
9. podjęcie uchwał o podziale w formie wymaganej przez Kodeks spółek handlowych,
10. złożenie wniosków do KRS i dokonanie wpisów rejestrowych,
11. wykonanie czynności po wydzieleniu, w tym aktualizacja umów, ksiąg, rejestrów, danych kontrahentów i dokumentacji pracowniczej.

W praktyce najwięcej problemów powodują zbyt ogólny opis majątku, nieuwzględnienie zgód kontraktowych, brak analizy podatkowej oraz niedoszacowanie czasu potrzebnego na badanie planu przez biegłego i procedurę KRS.

FAQ

Czy spółka dzielona przestaje istnieć po wydzieleniu?

Nie. Przy podziale przez wydzielenie spółka dzielona nadal istnieje. Traci tylko tę część majątku, która zgodnie z planem podziału przechodzi na spółkę przejmującą albo nowo zawiązaną.

Czy zawsze trzeba powołać biegłego do badania planu podziału?

Nie zawsze. Badanie planu przez biegłego jest zasadą, ale Kodeks spółek handlowych przewiduje uproszczenia, między innymi gdy wszyscy wspólnicy spółek uczestniczących w podziale wyrażą zgodę na rezygnację z tego etapu.

Czy plan podziału musi być ogłoszony w Monitorze Sądowym i Gospodarczym?

Nie w każdym przypadku. Ogłoszenie można zastąpić bezpłatnym i nieprzerwanym udostępnieniem planu podziału na stronie internetowej spółki w terminie wymaganym przez Kodeks spółek handlowych.

Kiedy następuje skutek wydzielenia?

Skutek wydzielenia następuje z właściwym wpisem do KRS. Przy spółce nowo zawiązanej jest to wpis tej spółki do rejestru, a przy spółce istniejącej właściwy wpis dotyczący podziału i ewentualnych zmian kapitałowych.

Czy można wydzielić tylko część działalności, a nie cały dział?

Można, ale plan podziału musi bardzo precyzyjnie opisywać przenoszone składniki. Jeżeli celem jest neutralność podatkowa, trzeba dodatkowo zbadać, czy przenoszona masa majątkowa spełnia warunki zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Podsumowanie

Podział spółki z o.o. przez wydzielenie jest skutecznym sposobem uporządkowania struktury biznesu, oddzielenia ryzyk i przygotowania majątku do dalszego rozwoju. Wymaga jednak starannego planu podziału, prawidłowych załączników, zachowania terminów, właściwych uchwał oraz wpisów do KRS.

Najbezpieczniej zacząć od analizy majątku, umów, zobowiązań i skutków podatkowych. Dopiero później warto przygotować plan podziału i harmonogram czynności korporacyjnych. Błędy na etapie opisu majątku albo pominięcie zgód kontraktowych mogą powodować spory już po rejestracji wydzielenia.