Wynajem sal przez OPP a działalność gospodarcza

OPP może prowadzić różne rodzaje działalności

Stowarzyszenie posiadające status organizacji pożytku publicznego może prowadzić działalność nieodpłatną pożytku publicznego, działalność odpłatną pożytku publicznego oraz działalność gospodarczą. Te kategorie nie są jednak zamienne i każda z nich ma inne skutki prawne, księgowe oraz podatkowe.

Działalność odpłatna pożytku publicznego jest uregulowana w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zasadniczo chodzi o działalność prowadzoną w sferze zadań publicznych, za którą organizacja pobiera wynagrodzenie, albo o sprzedaż określonych towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby korzystające z działalności pożytku publicznego, a także sprzedaż przedmiotów darowizny.

W przypadku szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie szczególne znaczenie ma sfera zadań publicznych obejmująca naukę, edukację, oświatę i wychowanie. Nie oznacza to jednak, że każda odpłatna czynność wykonywana przy okazji prowadzenia szkoły automatycznie staje się działalnością odpłatną pożytku publicznego. W podobnym kontekście praktyczne znaczenie może mieć też: księgowość szkoły niepublicznej prowadzonej przez stowarzyszenie.

Kiedy odpłatna działalność pożytku publicznego staje się działalnością gospodarczą?

Odpłatna działalność pożytku publicznego nie może być prowadzona w sposób dowolny. Przychód z takiej działalności powinien służyć wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego, a organizacja musi ją rachunkowo wyodrębnić w stopniu umożliwiającym określenie przychodów, kosztów i wyniku.

Ustawa przewiduje również sytuacje, w których odpłatna działalność pożytku publicznego jest traktowana jak działalność gospodarcza. Dzieje się tak w szczególności wtedy, gdy pobierane wynagrodzenie jest wyższe niż koszty tej działalności danego rodzaju albo gdy przeciętne miesięczne wynagrodzenie osoby fizycznej zatrudnionej przy wykonywaniu statutowej działalności odpłatnej przekracza ustawowy limit odnoszony do przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

Istotny jest także zakaz pokrywania się tego samego zakresu działalności jako odpłatnej działalności pożytku publicznego i jako działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to, że organizacja powinna jasno rozdzielić w statucie, uchwałach i księgowości, które czynności są działalnością odpłatną pożytku publicznego, a które działalnością gospodarczą.

Wynajem hali, kiosku i sal lekcyjnych firmom zewnętrznym

Odpłatne wynajmowanie lub podnajmowanie majątku stowarzyszenia firmom zewnętrznym, takim jak hala sportowa, kiosk czy sale lekcyjne, co do zasady nie jest samo w sobie realizacją zadania publicznego w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego. Jest to udostępnianie majątku za wynagrodzeniem.

Jeżeli czynność ma charakter zorganizowany, powtarzalny i jest wykonywana w celu uzyskiwania przychodu, może spełniać cechy działalności gospodarczej w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. Nie przesądza o tym sama nazwa umowy ani to, że pieniądze są później przeznaczane na szkołę, sprzęt, remonty lub inne cele statutowe.

Inaczej można oceniać incydentalne, jednostkowe udostępnienie pomieszczenia bez cech stałej działalności zarobkowej, ale w opisanej sytuacji wystawianie faktur firmom za halę, kiosk i sale lekcyjne wskazuje na aktywność wymagającą szczegółowej analizy pod kątem działalności gospodarczej, podatków i VAT.

Co trzeba zrobić przed rozpoczęciem działalności gospodarczej?

Prawo o stowarzyszeniach pozwala stowarzyszeniu prowadzić działalność gospodarczą według zasad ogólnych. Zgodnie z art. 34 tej ustawy dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków.

Jeżeli wynajem hali, kiosku lub sal ma być prowadzony jako działalność gospodarcza, należy w szczególności:

• sprawdzić, czy statut dopuszcza prowadzenie działalności gospodarczej;
• w razie potrzeby zmienić statut zgodnie z procedurą przewidzianą dla stowarzyszenia;
• określić zakres działalności gospodarczej, najlepiej z użyciem właściwych kodów PKD;
• zgłosić działalność do rejestru przedsiębiorców KRS;
• zapewnić księgowe wyodrębnienie przychodów i kosztów;
• przeanalizować obowiązki w podatku dochodowym, VAT oraz obowiązki sprawozdawcze OPP.

Samo przeznaczanie zysku na cele statutowe nie zwalnia z obowiązku rejestracyjnego, jeżeli działalność ma cechy działalności gospodarczej. Ma natomiast znaczenie dla tego, na co stowarzyszenie może wykorzystać osiągnięty dochód oraz jak powinno go wykazać w księgach i sprawozdaniach.

Dotacje oświatowe a przychody z wynajmu

Jeżeli szkoła prowadzona przez stowarzyszenie otrzymuje środki publiczne na działalność oświatową, trzeba oddzielić je od przychodów z wynajmu. Dotacje oświatowe podlegają odrębnym zasadom wykorzystania i rozliczania, a ich wydatkowanie powinno odpowiadać celowi, na który zostały przyznane.

Przychód z wynajmu nie staje się dotacją oświatową tylko dlatego, że jest wykorzystywany na potrzeby szkoły. Powinien być ujęty zgodnie z jego rzeczywistym źródłem, czyli jako przychód z odpłatnego udostępniania majątku, a przy prowadzeniu działalności gospodarczej jako przychód tej działalności.

Czy dochód trzeba wydać w tym samym roku?

Co do zasady nie ma ogólnego obowiązku, aby dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia został wydany w tym samym roku kalendarzowym, w którym został uzyskany. Może zostać przeznaczony na cele statutowe w kolejnym roku, o ile statut, uchwały organów, zasady podatkowe i ewentualne warunki finansowania publicznego nie stanowią inaczej.

Nie należy jednak mylić momentu wydatkowania środków z obowiązkiem ich prawidłowego ujęcia w księgach i rozliczenia podatkowego. Przychody i koszty powinny zostać przypisane do właściwego okresu sprawozdawczego zgodnie z przepisami o rachunkowości i podatkach.

W praktyce zarząd powinien zadbać o uchwały lub inne dokumenty potwierdzające przeznaczenie dochodu na cele statutowe, a także o spójność sprawozdania finansowego, sprawozdania OPP i ewidencji księgowej.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym odpłatne podnajmowanie hali sportowej, kiosku i sal lekcyjnych firmom zewnętrznym najczęściej należy traktować jako działalność gospodarczą, a nie jako odpłatną działalność pożytku publicznego. Wynika to z tego, że samo udostępnianie majątku za wynagrodzeniem nie jest jeszcze realizacją zadania publicznego, nawet jeśli uzyskany dochód trafia na cele statutowe.

Stowarzyszenie powinno więc sprawdzić statut, dokonać ewentualnych zmian, zgłosić działalność do rejestru przedsiębiorców KRS i uporządkować rozliczenia księgowe oraz podatkowe. Dochód może być wykorzystany w kolejnym roku, ale musi pozostać przeznaczony na realizację celów statutowych i zostać prawidłowo rozliczony.

FAQ

Czy status OPP zwalnia z rejestracji działalności gospodarczej?

Nie. Status OPP nie zastępuje wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS. Jeżeli organizacja prowadzi działalność spełniającą cechy działalności gospodarczej, powinna mieć odpowiednie zapisy w statucie i właściwy wpis w KRS.

Czy przeznaczenie całego dochodu na cele statutowe zmienia kwalifikację wynajmu?

Nie. Przeznaczenie dochodu na cele statutowe jest obowiązkiem stowarzyszenia, ale nie powoduje automatycznie, że wynajem staje się odpłatną działalnością pożytku publicznego. O kwalifikacji decyduje charakter samej czynności.

Czy jednorazowe udostępnienie sali zawsze jest działalnością gospodarczą?

Nie zawsze. Jednorazowe, incydentalne udostępnienie sali może nie mieć cech działalności gospodarczej. Ryzyko rośnie, gdy wynajem jest stały, powtarzalny, odpłatny, zorganizowany i dokumentowany fakturami.

Czy dochód z wynajmu można zostawić na następny rok?

Co do zasady tak, jeżeli zostanie prawidłowo ujęty księgowo i podatkowo oraz przeznaczony na cele statutowe. Trzeba jednak uwzględnić ewentualne szczególne zasady dotyczące dotacji, rachunkowości i zwolnień podatkowych.

Czy wynajem sal może być działalnością odpłatną pożytku publicznego?

Sam komercyjny wynajem sal firmom zewnętrznym zwykle nie jest taką działalnością. Inaczej można oceniać odpłatne zajęcia prowadzone przez samo stowarzyszenie w ramach zadań publicznych, jeżeli spełniają warunki ustawowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie - Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873

2. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach, w szczególności art. 34

3. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.