Utworzenie spółki z o.o. przez stowarzyszenie

Czy stowarzyszenie może założyć spółkę z o.o.?

Tak, stowarzyszenie rejestrowe, czyli stowarzyszenie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego, ma osobowość prawną i może być wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Może także objąć 100% udziałów w takiej spółce, jeżeli nie sprzeciwia się temu statut, cele stowarzyszenia ani szczególne przepisy dotyczące finansowania danej działalności.

Zgodnie z art. 151 § 1 Kodeksu spółek handlowych spółka z o.o. może być utworzona przez jedną albo więcej osób w każdym celu prawnie dopuszczalnym, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ograniczenie dotyczące utworzenia spółki wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z o.o. nie obejmuje stowarzyszenia.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: dopuszczalność założenia spółki na gruncie prawa spółek oraz wewnętrzną zgodę organów stowarzyszenia. To, że stowarzyszenie może być wspólnikiem spółki z o.o., nie oznacza jeszcze, że zarząd zawsze może samodzielnie podjąć taką decyzję.

Co musi wynikać ze statutu stowarzyszenia?

Podstawowe znaczenie ma statut. To on określa cele stowarzyszenia, jego władze, sposób reprezentacji, zasady gospodarowania majątkiem oraz kompetencje poszczególnych organów. Jeżeli stowarzyszenie chce prowadzić działalność gospodarczą albo wykonywać określone przedsięwzięcia przez spółkę zależną, statut powinien dawać do tego podstawę.

W praktyce należy sprawdzić zwłaszcza, czy statut:

• dopuszcza prowadzenie działalności gospodarczej przez stowarzyszenie albo osiąganie przychodów z określonych źródeł,
• pozwala tworzyć spółki, obejmować udziały lub przystępować do innych osób prawnych,
• wskazuje organ uprawniony do podejmowania decyzji majątkowych o większym znaczeniu,
• określa tryb podejmowania uchwał, w tym kworum i większość głosów,
• nie zawiera ograniczeń dotyczących przeznaczenia majątku, które utrudniałyby wniesienie wkładu do spółki.

Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia powinien służyć realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między członków. Dotyczy to także sytuacji, gdy przychody są uzyskiwane pośrednio, np. w formie dywidendy ze spółki z o.o.

Uchwała zarządu czy walnego zebrania członków?

Prawo o stowarzyszeniach przyjmuje zasadę, że najwyższą władzą stowarzyszenia jest walne zebranie członków. Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy, w sprawach, w których statut nie określa właściwości władz stowarzyszenia, podejmowanie uchwał należy do walnego zebrania członków.

Oznacza to, że odpowiedź zależy od treści statutu:

• jeżeli statut wprost przyznaje zarządowi kompetencję do tworzenia spółek, obejmowania udziałów albo podejmowania tego typu decyzji majątkowych, co do zasady wystarczy uchwała zarządu,
• jeżeli statut zastrzega takie decyzje dla walnego zebrania członków, uchwała zarządu nie wystarczy,
• jeżeli statut w ogóle nie reguluje tej kwestii, bezpiecznym i zgodnym z ustawową zasadą rozwiązaniem jest uchwała walnego zebrania członków,
• jeżeli statut zawiera tylko ogólne postanowienie o możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie rozdziela kompetencji między organy, należy ostrożnie przyjąć, że decyzję powinno zatwierdzić walne zebranie członków.

Ogólna kompetencja zarządu do reprezentowania stowarzyszenia nie zawsze oznacza prawo do podjęcia strategicznej decyzji o utworzeniu odrębnej osoby prawnej. Reprezentacja służy wykonywaniu uchwał i składaniu oświadczeń na zewnątrz, natomiast sama decyzja o założeniu spółki może należeć do innego organu.

Jak przygotować uchwałę o utworzeniu spółki?

Uchwała właściwego organu powinna być konkretna. Nie musi zastępować umowy spółki, ale powinna jasno wskazywać, na co organ wyraża zgodę i kogo upoważnia do dokonania dalszych czynności.

Przed podjęciem uchwały dobrze jest przygotować projekt umowy i sprawdzić, co powinna zawierać umowa spółki z o.o. i czego lepiej do niej nie wpisywać. Ułatwia to rozdzielenie decyzji stowarzyszenia od postanowień, które będą już regulowały funkcjonowanie nowej spółki.

W uchwale warto ująć w szczególności:

• zgodę na utworzenie spółki z o.o. albo objęcie udziałów w istniejącej spółce,
• proponowaną firmę, siedzibę i podstawowy zakres działalności spółki,
• wysokość kapitału zakładowego oraz liczbę i wartość nominalną udziałów obejmowanych przez stowarzyszenie,
• źródło finansowania wkładu, np. środki własne stowarzyszenia,
• upoważnienie konkretnych osób do podpisania umowy spółki i złożenia dokumentów rejestrowych,
• ewentualne wytyczne dotyczące składu organów spółki oraz zasad nadzoru właścicielskiego.

Spółka z o.o. powstaje w trybie przewidzianym w Kodeksie spółek handlowych. Umowa spółki wymaga co do zasady formy aktu notarialnego, chyba że spółka jest zakładana przy użyciu wzorca umowy w systemie teleinformatycznym. Do powstania spółki jako osoby prawnej potrzebny jest wpis do KRS.

Na co uważać przy spółce zależnej stowarzyszenia?

Założenie spółki przez stowarzyszenie bywa praktyczne, ale nie zwalnia organizacji z obowiązku działania zgodnie ze statutem i celami, dla których została powołana. Spółka nie powinna być sposobem na obejście ograniczeń dotyczących majątku stowarzyszenia ani na finansowanie działań niezwiązanych z celami statutowymi.

Po rejestracji trzeba uporządkować także praktyczne sprawy operacyjne, w tym konto bankowe spółki z o.o. po rejestracji. Rachunek powinien należeć do spółki i być obsługiwany zgodnie z jej zasadami reprezentacji, niezależnie od rachunków samego stowarzyszenia.

Warto również ustalić, kto będzie wykonywał prawa wspólnika w imieniu stowarzyszenia. W jednoosobowej spółce z o.o. wspólnik podejmuje uchwały samodzielnie, ale stowarzyszenie jako osoba prawna działa przez swoje właściwe organy i osoby uprawnione do reprezentacji.

Jeżeli członkowie zarządu stowarzyszenia mają jednocześnie pełnić funkcje w zarządzie spółki, należy ocenić ryzyko konfliktu interesów. W niektórych organizacjach statut, regulaminy wewnętrzne albo zasady finansowania projektów mogą wymagać dodatkowych zgód lub procedur.

FAQ

Czy stowarzyszenie może mieć 100% udziałów w spółce z o.o.?

Tak. Stowarzyszenie rejestrowe może być jedynym wspólnikiem spółki z o.o. Ograniczenie z Kodeksu spółek handlowych dotyczące zakładania spółki przez jednoosobową spółkę z o.o. nie dotyczy stowarzyszenia. W podobnych sprawach warto uwzględnić także stowarzyszenie zwykłe jako wspólnik spółki z o.o..

Czy zawsze potrzebna jest uchwała walnego zebrania członków?

Nie zawsze. Jeżeli statut wyraźnie przyznaje zarządowi kompetencję do tworzenia spółek lub obejmowania udziałów, uchwała zarządu może być wystarczająca. Gdy statut milczy albo jest niejasny, właściwe będzie walne zebranie członków.

Czy sam zapis o działalności gospodarczej wystarczy?

Zapis o możliwości prowadzenia działalności gospodarczej jest ważny, ale nie zawsze rozstrzyga, który organ ma podjąć decyzję o utworzeniu spółki. Trzeba osobno zbadać postanowienia o kompetencjach zarządu i walnego zebrania.

Czy stowarzyszenie zwykłe może założyć spółkę z o.o.?

Artykuł dotyczy stowarzyszenia rejestrowego. Stowarzyszenie zwykłe ma ograniczony zakres działania i co do zasady nie jest właściwą formą do prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę zależną. W takiej sytuacji trzeba szczególnie sprawdzić status organizacji i podstawę prawną działania.

Co grozi za podjęcie uchwały przez niewłaściwy organ?

Może powstać spór między członkami stowarzyszenia, zarzut działania niezgodnego ze statutem oraz problem z wykazaniem prawidłowego umocowania osób podpisujących dokumenty. Skutki zależą od treści statutu, rodzaju uchwały i dalszych czynności podjętych przez stowarzyszenie.

Podsumowanie

Stowarzyszenie może założyć spółkę z o.o. i być jej jedynym wspólnikiem, ale nie należy ograniczać analizy wyłącznie do Kodeksu spółek handlowych. Kluczowy jest statut stowarzyszenia. Jeżeli statut jasno wskazuje zarząd jako organ właściwy do tworzenia spółek, zarząd może podjąć stosowną uchwałę. Jeżeli statut przyznaje tę kompetencję walnemu zebraniu albo nie reguluje sprawy, decyzję powinno podjąć walne zebranie członków.

Przed rozpoczęciem procedury warto przygotować projekt uchwały, sprawdzić zasady reprezentacji i upewnić się, że założenie spółki służy celom statutowym stowarzyszenia. Pozwala to ograniczyć ryzyko sporów wewnętrznych oraz problemów przy rejestracji i późniejszym funkcjonowaniu spółki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, t.j. Dz.U. 2020 poz. 2261

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.