Działalność konkurencyjna członka zarządu sp. z o.o.

Kiedy członek zarządu spółki z o.o. narusza zakaz konkurencji?

W opisanej sytuacji występują dwa różne statusy: jest Pan większościowym wspólnikiem spółki z o.o. oraz członkiem jej zarządu. Dla zakazu konkurencji kluczowe znaczenie ma przede wszystkim pełnienie funkcji członka zarządu. To właśnie z tej funkcji wynika ustawowy obowiązek powstrzymania się od działalności konkurencyjnej bez zgody spółki.

Zgodnie z art. 211 Kodeksu spółek handlowych członek zarządu spółki z o.o. nie może bez zgody spółki:

• zajmować się interesami konkurencyjnymi,
• uczestniczyć w konkurencyjnej spółce cywilnej albo osobowej jako wspólnik,
• uczestniczyć w konkurencyjnej spółce kapitałowej jako członek jej organu,
• uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu,
• posiadać w konkurencyjnej spółce kapitałowej co najmniej 10% udziałów albo akcji,
• mieć prawo do powołania co najmniej jednego członka zarządu konkurencyjnej spółki.

Jeżeli planowana spółka ma mieć identyczny albo bardzo zbliżony profil produkcyjno-handlowy, będzie co do zasady spółką konkurencyjną. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, w której ma Pan być jej większościowym lub jedynym wspólnikiem oraz prezesem zarządu.

Zobacz również: wynagrodzenie członka zarządu spółki z o.o. a zwolnienie lekarskie

Czy wystarczy uchwała zgromadzenia wspólników?

Co do zasady tak, ale tylko wtedy, gdy zgromadzenie wspólników jest organem uprawnionym do powołania zarządu albo gdy umowa spółki właśnie temu organowi przyznaje kompetencję do wyrażenia zgody na działalność konkurencyjną. Art. 211 K.s.h. stanowi, że jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zgody udziela organ uprawniony do powołania zarządu.

Najpierw trzeba więc sprawdzić umowę spółki. Może ona przewidywać, że zarząd powołuje zgromadzenie wspólników, rada nadzorcza, określony wspólnik albo inny organ. To ma znaczenie, ponieważ zgodę powinien wyrazić właściwy podmiot. Uchwała podjęta przez organ niewłaściwy może nie zabezpieczać członka zarządu przed zarzutem naruszenia zakazu konkurencji.

Nadzwyczajne zgromadzenie wspólników jest odpowiednią formą, jeżeli zostanie prawidłowo zwołane, a sprawa udzielenia zgody znajdzie się w porządku obrad. Możliwe jest również odbycie zgromadzenia bez formalnego zwołania, ale tylko przy spełnieniu warunków z K.s.h., w szczególności gdy reprezentowany jest cały kapitał zakładowy i nikt z obecnych nie sprzeciwia się odbyciu zgromadzenia ani wniesieniu danej sprawy do porządku obrad.

Jak powinna wyglądać zgoda na działalność konkurencyjną?

Zgoda nie powinna być ogólna i blankietowa. Najbezpieczniej, aby uchwała dokładnie opisywała, na co spółka się zgadza. W szczególności warto wskazać:

• dane planowanej albo istniejącej konkurencyjnej spółki, a jeżeli nie została jeszcze wpisana do rejestru, co najmniej jej planowaną firmę i przedmiot działalności,
• zakres działalności konkurencyjnej, której zgoda dotyczy,
• funkcję, jaką członek zarządu ma pełnić w nowej spółce,
• poziom udziałów, które ma posiadać w konkurencyjnej spółce,
• czas obowiązywania zgody, jeżeli spółka chce ją ograniczyć czasowo,
• warunki ochronne, np. zakaz wykorzystywania informacji poufnych, dokumentacji, kontaktów handlowych, pracowników, kanałów sprzedaży lub majątku dotychczasowej spółki bez jej zgody.

W interesie wszystkich wspólników leży także odnotowanie w protokole, że pozostali wspólnicy znają istotne okoliczności planowanej działalności: jej profil, możliwy obszar konkurencji, powiązania osobowe i kapitałowe oraz przewidywany wpływ na dotychczasową spółkę.

Czy zgoda musi być jednomyślna?

Kodeks spółek handlowych nie wymaga jednomyślności dla uchwały wyrażającej zgodę na działalność konkurencyjną członka zarządu. Decydujące znaczenie ma więc umowa spółki oraz ogólne reguły podejmowania uchwał.

Jeżeli umowa spółki przewiduje dla uchwał większość 2/3 głosów, należy ustalić, jak ta większość jest liczona. Najczęściej chodzi o 2/3 ważnie oddanych głosów, ale umowa spółki może wymagać większości liczonej od wszystkich głosów, od kapitału zakładowego albo przy określonym kworum. To trzeba sprawdzić w konkretnym brzmieniu umowy spółki.

Jeżeli większość 2/3 liczona jest od głosów oddanych, a Pan nie bierze udziału w głosowaniu, znaczenie mają głosy pozostałych wspólników. Przy udziałach 14% i 8% razem dysponują oni 22% głosów. Jeżeli obaj zagłosują za uchwałą, wszystkie oddane głosy będą głosami za, więc wymóg 2/3 głosów oddanych będzie spełniony. Jeżeli jeden z nich zagłosuje przeciw albo wstrzyma się od głosu, wynik może być niewystarczający, zależnie od zasad liczenia głosów przyjętych w spółce.

Czy większościowy wspólnik może głosować nad zgodą dla siebie?

To najbardziej ryzykowny element sprawy. Art. 244 K.s.h. stanowi, że wspólnik nie może głosować ani osobiście, ani przez pełnomocnika, ani jako pełnomocnik innej osoby przy uchwałach dotyczących jego odpowiedzialności wobec spółki, w tym udzielenia absolutorium, zwolnienia z zobowiązania wobec spółki oraz sporu między nim a spółką.

Zgoda na działalność konkurencyjną może być traktowana jako zwolnienie członka zarządu z obowiązku wobec spółki, ponieważ bez tej zgody obowiązuje ustawowy zakaz konkurencji. Z tego względu najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest nieuczestniczenie przez zainteresowanego wspólnika w głosowaniu nad uchwałą, która dotyczy jego własnej zgody na działalność konkurencyjną.

Nie chodzi wyłącznie o oddanie głosu przeciw albo wstrzymanie się. Dla ograniczenia ryzyka najlepiej wyłączyć się od głosowania w tej konkretnej sprawie i zadbać, aby protokół jasno wskazywał, że zainteresowany wspólnik nie głosował z powodu art. 244 K.s.h.

Jakie są skutki naruszenia zakazu konkurencji?

Art. 211 K.s.h. nie przewiduje automatycznej nieważności czynności podjętych przez członka zarządu w konkurencyjnej spółce. Nie oznacza to jednak, że naruszenie jest obojętne. Członek zarządu może ponosić odpowiedzialność wobec spółki, jeżeli przez sprzeczne z prawem lub nielojalne działanie wyrządzi jej szkodę.

Ryzyka praktyczne obejmują w szczególności:

• roszczenie odszkodowawcze spółki, jeżeli działalność konkurencyjna spowodowała szkodę,
• odwołanie z funkcji członka zarządu, jeżeli wspólnicy albo właściwy organ utracą zaufanie do członka zarządu,
• zarzuty naruszenia obowiązku lojalności wobec spółki,
• spory o wykorzystanie informacji poufnych, dokumentacji, kontaktów handlowych, dostawców, pracowników albo kontraktów spółki,
• kwestionowanie uchwały, jeżeli została podjęta z naruszeniem zasad głosowania albo przez niewłaściwy organ.

Nawet po uzyskaniu zgody członek zarządu powinien zachowywać rozdział interesów obu spółek. Zgoda na konkurencję nie jest zgodą na działanie na szkodę spółki, wykorzystywanie jej tajemnic przedsiębiorstwa ani przejmowanie kontraktów w sposób sprzeczny z obowiązkiem lojalności.

Co warto zrobić przed założeniem konkurencyjnej spółki?

Najbezpieczniejsza kolejność działań jest następująca:

1. sprawdzić umowę spółki, zwłaszcza regulacje dotyczące powoływania zarządu, większości głosów, kworum i zakazu konkurencji,
2. ustalić organ właściwy do udzielenia zgody na podstawie art. 211 K.s.h.,
3. przygotować projekt uchwały szczegółowo opisujący zakres zgody,
4. prawidłowo zwołać nadzwyczajne zgromadzenie wspólników albo przeprowadzić je w trybie dopuszczalnym przez K.s.h.,
5. wyłączyć zainteresowanego wspólnika od głosowania, jeżeli uchwała dotyczy jego własnego zwolnienia z obowiązku wobec spółki,
6. zadbać o rzetelny protokół i listę obecności,
7. oddzielić działalność obu spółek organizacyjnie, finansowo, handlowo i informacyjnie.

W uchwale można także zastrzec, że zgoda nie obejmuje działań sprzecznych z interesem dotychczasowej spółki, wykorzystania jej informacji poufnych ani przejmowania jej kontraktów w sposób naruszający prawo lub dobre obyczaje kupieckie.

FAQ

Czy brak zakazu konkurencji w umowie spółki oznacza, że mogę działać swobodnie?

Nie. Zakaz konkurencji członka zarządu spółki z o.o. wynika bezpośrednio z art. 211 K.s.h. Umowa spółki może mieć znaczenie dla ustalenia, kto udziela zgody i czy obowiązują dodatkowe ograniczenia, ale brak zapisów w umowie nie uchyla zakazu ustawowego.

Czy mogę założyć konkurencyjną spółkę przed uzyskaniem zgody?

To ryzykowne. Zgoda powinna zostać uzyskana przed rozpoczęciem działalności konkurencyjnej, objęciem udziałów albo wejściem do organu konkurencyjnej spółki. Późniejsza zgoda może nie usunąć wszystkich skutków wcześniejszego naruszenia, zwłaszcza jeżeli spółka poniosła szkodę.

Czy zgoda może być ogólna, na każdą działalność konkurencyjną?

Najbezpieczniejsza jest zgoda konkretna. Powinna wskazywać, jakiej spółki, funkcji, udziałów i rodzaju działalności dotyczy. Zbyt ogólna uchwała może prowadzić do sporu, czy rzeczywiście obejmowała dane działania.

Czy jako wspólnik posiadający 78% udziałów mogę przegłosować zgodę dla siebie?

Nie powinien Pan tego robić. Jeżeli uchwała dotyczy zwolnienia Pana z obowiązku wobec spółki, zastosowanie może mieć art. 244 K.s.h., który zakazuje wspólnikowi głosowania w takich sprawach. Bezpieczniej jest wyłączyć się od głosowania i pozostawić decyzję pozostałym wspólnikom.

Czy zgoda wspólników wyłącza każdą odpowiedzialność?

Nie. Zgoda na działalność konkurencyjną nie pozwala działać na szkodę spółki. Nadal obowiązuje lojalność wobec spółki, zakaz nadużywania informacji poufnych oraz obowiązek starannego wykonywania funkcji członka zarządu.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 18 z późn. zm., w szczególności art. 4 § 1 pkt 10, art. 211, art. 240, art. 244 oraz art. 293.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.