Sprzedaż spółki z o.o. a wykreślenie z KRS

Sprzedaż udziałów, sprzedaż przedsiębiorstwa czy wykreślenie spółki?

W praktyce często używa się skrótu „sprzedaż spółki”, ale prawnie może on oznaczać różne czynności. Najczęściej chodzi o sprzedaż udziałów w spółce z o.o. przez dotychczasowych wspólników albo o sprzedaż przedsiębiorstwa należącego do spółki. Skutki tych transakcji są zasadniczo odmienne. Szerszy kontekst pokazuje też omówienie zagadnienia: sprzedaż zajętych udziałów w spółce z o.o..

Sprzedaż udziałów oznacza, że wspólnik przenosi swoje udziały na nabywcę. Jeżeli sprzedane zostanie 100% udziałów, zmienia się właścicielska kontrola nad spółką, ale sama spółka nadal jest tym samym podmiotem: ma ten sam numer KRS, NIP, REGON, umowy, prawa i zobowiązania.

Sprzedaż przedsiębiorstwa oznacza natomiast, że spółka jako osoba prawna sprzedaje zorganizowany zespół składników majątkowych i niemajątkowych służących prowadzeniu działalności. Wspólnicy spółki nie sprzedają wtedy swoich udziałów, a kupujący nie staje się automatycznie wspólnikiem spółki zbywającej.

Dlatego na pytanie, jakie formularze złożyć, aby wykreślić spółkę po sprzedaży, odpowiedź brzmi: sama sprzedaż udziałów albo przedsiębiorstwa nie jest podstawą wykreślenia spółki z KRS. Do wykreślenia potrzebna jest odrębna procedura, np. likwidacja spółki albo połączenie przez przejęcie.

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o.

Udziały w spółce z o.o. są co do zasady zbywalne. Wynika to z ogólnej zasady, że nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne (art. 57 § 1 Kodeksu cywilnego). Kodeks spółek handlowych dopuszcza jednak ograniczenia w umowie spółki.

Zgodnie z art. 180 Kodeksu spółek handlowych zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Niezachowanie tej formy powoduje nieważność umowy.

Jeżeli umowa spółki przewiduje, że wspólnik może mieć tylko jeden udział, zbycie części takiego udziału wymaga wyraźnego dopuszczenia w umowie spółki. Po podziale nie mogą powstać udziały o wartości nominalnej niższej niż 50 zł.

Warto także sprawdzić, czy umowa spółki nie przewiduje prawa pierwszeństwa, prawa pierwokupu, wymogu zgody spółki, zgody zgromadzenia wspólników albo innych warunków sprzedaży udziałów. Naruszenie takich postanowień może doprowadzić do sporu, a w części przypadków do bezskuteczności transakcji wobec spółki.

Zobacz również: umowa darowizny akcji

Zgoda spółki na sprzedaż udziałów

Najczęstszym ograniczeniem zbycia udziałów jest wymóg uzyskania zgody spółki. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zgody udziela zarząd w formie pisemnej. Umowa spółki może jednak przekazać tę kompetencję innemu organowi albo określić szczególną procedurę.

Jeżeli zarząd odmówi zgody, wspólnik może wystąpić do sądu rejestrowego o zezwolenie na zbycie udziałów, jeżeli istnieją ważne powody. Spółka może wówczas, w terminie wyznaczonym przez sąd, wskazać innego nabywcę. Gdy strony nie uzgodnią ceny albo terminu zapłaty, sąd może je ustalić po zasięgnięciu, w razie potrzeby, opinii biegłego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że umowa zbycia udziałów zawarta bez wymaganej zgody spółki może być bezskuteczna zarówno wobec spółki, jak i między stronami. Takie stanowisko wynika m.in. z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1993 r., sygn. akt II CRN 60/93.

Zawiadomienie spółki i księga udziałów

Po zawarciu umowy sprzedaży udziałów trzeba zawiadomić spółkę o transakcji i przekazać jej dowód dokonania czynności, czyli najczęściej umowę sprzedaży udziałów z podpisami notarialnie poświadczonymi. Zgodnie z art. 187 § 1 Kodeksu spółek handlowych zbycie udziału jest skuteczne wobec spółki dopiero od chwili otrzymania przez nią takiego zawiadomienia wraz z dowodem dokonania czynności.

Do czasu prawidłowego zawiadomienia spółki za wspólnika wobec spółki nadal może być uważany zbywca. Ma to znaczenie m.in. dla udziału w zgromadzeniu wspólników, prawa do dywidendy, obowiązków z tytułu dopłat oraz doręczeń kierowanych przez spółkę.

Po otrzymaniu zawiadomienia zarząd powinien zaktualizować księgę udziałów oraz przygotować nową listę wspólników. Lista wspólników powinna wskazywać liczbę i wartość nominalną udziałów każdego wspólnika i być podpisana przez wszystkich członków zarządu, zgodnie z art. 188 § 3 Kodeksu spółek handlowych.

Zgłoszenie zmiany wspólników do KRS

Zmianę danych ujawnianych w KRS należy zgłosić do sądu rejestrowego zasadniczo w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis. W przypadku sprzedaży udziałów istotne jest zwłaszcza to, czy zmieniły się dane wspólnika podlegającego ujawnieniu w rejestrze.

W dziale pierwszym rejestru przedsiębiorców ujawnia się wspólników spółki z o.o. posiadających samodzielnie albo łącznie z innymi co najmniej 10% kapitału zakładowego oraz liczbę i łączną wartość ich udziałów. Jeżeli po transakcji nabywca osiągnął taki próg albo dotychczasowy wspólnik przestał go spełniać, zarząd powinien dokonać odpowiedniego zgłoszenia.

Aktualnie dla spółek z o.o. wpisanych do rejestru przedsiębiorców wnioski do KRS składa się co do zasady elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych. Dawne papierowe formularze, takie jak KRS-Z3 czy KRS-ZE, nie są typowym trybem składania wniosku dla spółki z o.o.; ich funkcję przejęły elektroniczne pola wniosku i załączniki w systemie.

Do zgłoszenia zmiany najczęściej dołącza się zaktualizowaną listę wspólników. Umowa sprzedaży udziałów nie zawsze jest konieczna do samego ujawnienia zmiany w rejestrze, ale sąd rejestrowy może wezwać do dodatkowych dokumentów, jeżeli poweźmie wątpliwości co do podstawy wpisu albo zakresu zgłoszenia.

Zobacz również: zgłoszenie połączenia spółek do KRS

CRBR po zmianie właściciela spółki

Sprzedaż 100% udziałów w spółce z o.o. co do zasady powoduje zmianę osoby lub osób będących jej beneficjentami rzeczywistymi. Sama spółka pozostaje tym samym podmiotem, ale powinna po transakcji ustalić nową strukturę własności i kontroli oraz zaktualizować informacje w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych, jeżeli dane ujawnione w CRBR uległy zmianie.

Zgodnie z art. 60 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu informacje zgłoszone do CRBR aktualizuje się w terminie 14 dni. Jeżeli skuteczność danej zmiany nie wymaga wpisu do KRS, termin liczy się od dnia dokonania zmiany. Do biegu tego terminu nie wlicza się sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy. Nie należy więc posługiwać się dawnym 7-dniowym terminem na aktualizację CRBR.

Jeżeli nabywcą udziałów jest osoba prawna albo udziały przejmuje podmiot należący do wielopoziomowej struktury właścicielskiej, nie wpisuje się automatycznie nabywcy jako beneficjenta rzeczywistego. Beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna sprawująca bezpośrednio lub pośrednio własność lub kontrolę według kryteriów określonych w ustawie AML. Trzeba więc przeanalizować strukturę aż do ustalenia właściwej osoby lub osób fizycznych. Zgłoszenia do CRBR dokonuje osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji spółki.

Podatki przy sprzedaży udziałów

Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. co do zasady podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC przy sprzedaży praw majątkowych, do których należą udziały, wynosi 1% podstawy opodatkowania. Podstawą jest co do zasady wartość rynkowa sprzedawanych udziałów, a obowiązek podatkowy obciąża kupującego.

Kupujący powinien pamiętać o złożeniu deklaracji PCC-3 i zapłacie podatku w ustawowym terminie, o ile w danym przypadku nie zachodzi wyłączenie lub zwolnienie wpływające na sposób rozliczenia. Sprzedający powinien natomiast rozliczyć przychód ze sprzedaży udziałów w podatku dochodowym, według zasad właściwych dla swojego statusu podatkowego.

W przypadku zbycia udziału nabywca odpowiada wobec spółki solidarnie ze zbywcą za niespełnione świadczenia należne spółce ze zbytego udziału lub zbytej części udziału. Może to dotyczyć np. zaległych dopłat albo obowiązków związanych z wkładem, jeżeli takie zobowiązania istnieją.

Sprzedaż przedsiębiorstwa spółki z o.o.

Sprzedaż przedsiębiorstwa nie jest sprzedażą udziałów. Stroną zbywającą jest spółka, reprezentowana przez zarząd, a nie wspólnicy jako właściciele udziałów. Kupujący nabywa składniki przedsiębiorstwa, ale nie staje się przez to wspólnikiem spółki zbywającej.

Zgodnie z art. 55¹ Kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Może obejmować m.in. nazwę przedsiębiorstwa, własność nieruchomości i ruchomości, prawa z umów najmu i dzierżawy, wierzytelności, koncesje, licencje, zezwolenia, prawa własności przemysłowej, majątkowe prawa autorskie, tajemnice przedsiębiorstwa oraz księgi i dokumenty związane z działalnością.

W umowie sprzedaży przedsiębiorstwa trzeba bardzo precyzyjnie opisać, co jest przedmiotem transakcji. W praktyce przygotowuje się załączniki obejmujące wykazy środków trwałych, zapasów, umów, praw własności intelektualnej, pracowników, należności, zobowiązań, koncesji i dokumentacji.

Co do zasady zbycie przedsiębiorstwa wymaga uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o., ponieważ art. 228 pkt 3 Kodeksu spółek handlowych przewiduje uchwałę wspólników dla zbycia i wydzierżawienia przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części oraz ustanowienia na nich ograniczonego prawa rzeczowego. Umowa spółki może przewidywać dodatkowe wymogi.

Forma umowy sprzedaży przedsiębiorstwa

Zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli jednak w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość, konieczna będzie forma aktu notarialnego. Niezachowanie wymaganej formy może prowadzić do nieważności czynności.

Przed podpisaniem umowy należy sprawdzić, czy poszczególne składniki przedsiębiorstwa mogą być przeniesione bez dodatkowych zgód. Dotyczy to zwłaszcza umów z kontrahentami, kredytów, leasingów, licencji, zezwoleń, koncesji, znaków towarowych, domen internetowych, praw autorskich i dokumentacji zawierającej dane osobowe.

Jeżeli kupujący nabywa tylko część majątku, trzeba ustalić, czy jest to zwykła sprzedaż wybranych aktywów, czy zorganizowana część przedsiębiorstwa. Ma to istotne znaczenie podatkowe i praktyczne, ponieważ zorganizowana część przedsiębiorstwa musi być wyodrębniona organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie w taki sposób, aby mogła samodzielnie realizować określone zadania gospodarcze.

Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa za zobowiązania

Zgodnie z art. 55⁴ Kodeksu cywilnego nabywca przedsiębiorstwa odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy jest ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu z chwili nabycia i cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.

Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć. Dlatego kupujący powinien przeprowadzić badanie prawne i finansowe przedsiębiorstwa, obejmujące m.in. umowy, zobowiązania podatkowe, zaległości wobec ZUS, spory sądowe, zabezpieczenia, gwarancje, rękojmie i zobowiązania pracownicze.

W praktyce nabywca powinien rozważyć uzyskanie zaświadczeń o zaległościach podatkowych oraz innych dokumentów potwierdzających stan rozliczeń zbywcy. Nie zastępuje to pełnej analizy transakcji, ale ogranicza część ryzyk.

VAT i PCC przy sprzedaży przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług przepisów tej ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Oznacza to, że taka transakcja jest poza zakresem VAT, jeżeli rzeczywiście obejmuje przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa.

Brak VAT nie oznacza jednak braku wszystkich podatków. Sprzedaż przedsiębiorstwa może podlegać PCC. Stawka zależy od rodzaju sprzedawanych składników, np. rzeczy, praw majątkowych albo nieruchomości. Jeżeli wartości poszczególnych składników nie zostaną wyodrębnione, może powstać ryzyko zastosowania najwyższej właściwej stawki do całej wartości transakcji.

Ze względu na konsekwencje podatkowe opis przedmiotu sprzedaży, wycena składników i kwalifikacja transakcji powinny być przygotowane przed podpisaniem umowy, a nie dopiero na etapie rozliczeń.

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa pozwala wykreślić spółkę z KRS?

Nie. Sprzedaż przedsiębiorstwa nie powoduje automatycznego wykreślenia spółki z KRS. Spółka z o.o. po sprzedaży przedsiębiorstwa nadal istnieje, nawet jeżeli nie prowadzi już dotychczasowej działalności operacyjnej. Może posiadać środki pieniężne, wierzytelności, zobowiązania, dokumentację, prawa lub obowiązki wynikające z wcześniejszej działalności.

Jeżeli wspólnicy chcą zakończyć byt spółki, powinni przeprowadzić procedurę likwidacji, chyba że w danym stanie faktycznym właściwa jest inna droga, np. połączenie przez przejęcie. Sam wniosek o wykreślenie spółki z KRS bez przeprowadzenia wymaganej procedury nie będzie prawidłowy.

Likwidacja spółki z o.o. i wykreślenie z KRS

Najczęstszą drogą zakończenia działalności spółki z o.o. jest likwidacja. W uproszczeniu obejmuje ona podjęcie uchwały o rozwiązaniu spółki, otwarcie likwidacji, zgłoszenie otwarcia likwidacji do KRS, ogłoszenie o rozwiązaniu spółki i otwarciu likwidacji wraz z wezwaniem wierzycieli, zakończenie bieżących interesów, ściągnięcie wierzytelności, spłatę zobowiązań, upłynnienie majątku, sporządzenie sprawozdań i złożenie wniosku o wykreślenie spółki.

Wierzycieli wzywa się do zgłaszania wierzytelności w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Podział majątku między wspólników nie może nastąpić przed upływem 6 miesięcy od ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli oraz przed zaspokojeniem lub zabezpieczeniem wierzycieli.

Wnioski do KRS w toku likwidacji składa się elektronicznie przez właściwy system. Ostatni etap to wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców wraz z wymaganymi uchwałami, sprawozdaniami i oświadczeniami. Zakres dokumentów zależy od przebiegu likwidacji, stanu majątku i historii spółki.

Połączenie spółek jako alternatywa dla sprzedaży przedsiębiorstwa

Jeżeli celem jest przejęcie całego majątku jednej spółki przez drugą, można rozważyć połączenie spółek. Nie jest to sprzedaż, lecz szczególna procedura przewidziana w Kodeksie spółek handlowych. Przepisy dotyczące łączenia spółek kapitałowych znajdują się w art. 491 i nast. Kodeksu spółek handlowych.

Połączenie może nastąpić m.in. przez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą. W takim przypadku spółka przejmowana zostaje rozwiązana bez przeprowadzania likwidacji, a jej wykreślenie z rejestru następuje w związku z wpisem połączenia.

Spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z ustaw, decyzji administracyjnych, zezwoleń, koncesji oraz treści konkretnych stosunków prawnych. Dlatego połączenie wymaga starannego przygotowania planu połączenia, dokumentów korporacyjnych i zgłoszeń rejestrowych.

Co powinien zrobić kupujący i spółka po transakcji?

Zakres czynności zależy od tego, co dokładnie jest przedmiotem transakcji.

• Przy zakupie udziałów kupujący powinien sprawdzić umowę spółki, ograniczenia zbycia udziałów, księgę udziałów, listę wspólników, stan zobowiązań spółki, sprawozdania finansowe i ryzyka podatkowe oraz rozliczyć PCC, jeżeli podatek jest należny. Spółka powinna po transakcji zaktualizować księgę udziałów i listę wspólników, dokonać wymaganych zgłoszeń do KRS oraz ustalić aktualnych beneficjentów rzeczywistych i zaktualizować CRBR w ustawowym terminie.
• Przy zakupie przedsiębiorstwa kupujący powinien przeprowadzić badanie przedsiębiorstwa, ustalić listę przejmowanych składników, uzyskać wymagane zgody kontrahentów i organów, ocenić przejście pracowników, sprawdzić zobowiązania publicznoprawne oraz przygotować właściwą umowę. Konieczne może być także ujawnienie przejścia praw w księgach wieczystych, rejestrach praw własności przemysłowej albo innych ewidencjach.
• Przy połączeniu spółek nie dochodzi do klasycznej sprzedaży przedsiębiorstwa. Kluczowe są plan połączenia, wymagane uchwały, dokumenty finansowe, zgłoszenia do KRS oraz ochrona wierzycieli i wspólników.

FAQ

Czy sprzedaż 100% udziałów wykreśla spółkę z KRS?

Nie. Sprzedaż 100% udziałów powoduje zmianę wspólnika albo wspólników, ale spółka nadal istnieje. Do KRS zgłasza się zmianę danych wspólników ujawnianych w rejestrze, a nie wykreślenie spółki.

Czy po sprzedaży 100% udziałów trzeba zaktualizować CRBR?

Co do zasady sprzedaż wszystkich udziałów wymaga ponownego ustalenia beneficjentów rzeczywistych spółki, a jeżeli dane ujawnione w CRBR się zmieniły – ich aktualizacji. Termin wynosi 14 dni, przy czym do jego biegu nie wlicza się sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy. Jeżeli nabywcą jest osoba prawna lub element wielopoziomowej struktury, należy ustalić osobę lub osoby fizyczne sprawujące własność lub kontrolę, a nie wpisywać automatycznie samego nabywcy.

Czy po sprzedaży przedsiębiorstwa spółka może zostać od razu wykreślona?

Nie. Sprzedaż przedsiębiorstwa nie kończy bytu prawnego spółki. Jeżeli wspólnicy chcą zakończyć spółkę, powinni przeprowadzić likwidację albo zastosować inną właściwą procedurę, np. połączenie przez przejęcie.

Czy nadal składa się papierowe formularze KRS-Z3 i KRS-ZE?

W przypadku spółek z o.o. wpisanych do rejestru przedsiębiorców wnioski do KRS składa się co do zasady elektronicznie. Dawne formularze papierowe zostały w praktyce zastąpione elektronicznymi formularzami i załącznikami w systemie rejestrowym.

Kto płaci PCC przy sprzedaży udziałów?

Jeżeli sprzedaż udziałów podlega PCC, obowiązek podatkowy ciąży na kupującym. Stawka dla sprzedaży praw majątkowych wynosi 1% podstawy opodatkowania, którą co do zasady jest wartość rynkowa udziałów.

Czy kupujący przedsiębiorstwo odpowiada za długi zbywcy?

Tak, może odpowiadać solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, z ograniczeniem do wartości nabytego przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność ta zależy od okoliczności, w tym od zachowania należytej staranności przez nabywcę.

Kiedy lepsze jest połączenie spółek niż sprzedaż przedsiębiorstwa?

Połączenie może być właściwe, gdy celem jest przejęcie całego majątku, praw i obowiązków jednej spółki przez drugą oraz zakończenie bytu spółki przejmowanej bez likwidacji. Wymaga jednak pełnej procedury połączeniowej z Kodeksu spółek handlowych.

Podsumowanie

Przed podjęciem decyzji trzeba rozróżnić trzy sytuacje: sprzedaż udziałów, sprzedaż przedsiębiorstwa i połączenie spółek. Sprzedaż udziałów zmienia wspólników, lecz nie wykreśla spółki; po zmianie właścicielskiej trzeba uporządkować dokumentację korporacyjną, wymagane dane w KRS oraz informacje o beneficjentach rzeczywistych w CRBR. Sprzedaż przedsiębiorstwa przenosi majątek operacyjny, ale spółka zbywająca nadal istnieje. Połączenie przez przejęcie może natomiast prowadzić do wykreślenia spółki przejmowanej bez likwidacji.

Jeżeli celem jest rzeczywiste zakończenie bytu spółki z o.o., najczęściej konieczna będzie likwidacja zakończona wnioskiem o wykreślenie z KRS. Jeżeli celem jest jedynie przejęcie biznesu, trzeba dobrać konstrukcję transakcji do ryzyk podatkowych, odpowiedzialności za długi, umów z kontrahentami oraz wymogów rejestrowych.