Świadczenie rehabilitacyjne a działalność gospodarcza

Świadczenie rehabilitacyjne a art. 17 ustawy zasiłkowej od 13 kwietnia 2026 r.

Świadczenie rehabilitacyjne reguluje ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, nazywana ustawą zasiłkową. Zgodnie z art. 18 ustawy świadczenie przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie może być przyznane na okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej niż na 12 miesięcy.

Jeżeli dana osoba jest zatrudniona na umowę o pracę i równolegle prowadzi działalność gospodarczą jako dodatkowe źródło dochodu, przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego nie oznacza automatycznie obowiązku likwidacji ani zawieszenia firmy. Znaczenie ma jednak to, co przedsiębiorca faktycznie robi w okresie pobierania świadczenia.

Kluczowy jest art. 22 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się odpowiednio m.in. art. 17. Od 13 kwietnia 2026 r. przepis ten nie posługuje się już wyłącznie szerokim, wypracowanym wcześniej przez orzecznictwo pojęciem pracy zarobkowej, lecz zawiera własne ustawowe definicje. Dlatego przy ocenie aktywności przedsiębiorcy pierwszeństwo ma obecne brzmienie ustawy.

Osobno ustawa przewiduje inne sytuacje wyłączające prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, m.in. ustalone prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego albo urlopu dla poratowania zdrowia. W tym artykule chodzi jednak przede wszystkim o inny problem: aktywność przedsiębiorcy już w okresie pobierania świadczenia.

Co jest „pracą zarobkową” po zmianie przepisów?

Od 13 kwietnia 2026 r. art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej definiuje pracę zarobkową jako każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Wyjątkiem są czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności.

W działalności gospodarczej wysokie ryzyko stwarzają zwłaszcza czynności stanowiące normalne prowadzenie przedsiębiorstwa, takie jak:

• osobiste wykonywanie usług lub sprzedaż towarów,
• regularna obsługa klientów, konsultacji, szkoleń lub reklamacji,
• przyjmowanie nowych zamówień i organizowanie ich realizacji,
• bieżąca sprzedaż i obsługa sklepu internetowego,
• stałe prowadzenie korespondencji handlowej,
• wydawanie bieżących poleceń pracownikom i osobiste zarządzanie personelem,
• podejmowanie decyzji handlowych w ramach zwykłego funkcjonowania firmy,
• aktywne reklamowanie wolnych terminów lub pozyskiwanie nowych klientów,
• wystawianie dokumentów dotyczących usług osobiście wykonywanych w okresie świadczenia.

Nie ma przy tym decydującego znaczenia, czy praca jest ciężka fizycznie, trwa krótko albo przynosi niewielki dochód. Jeżeli czynność jest elementem zwykłej działalności prowadzonej w celu zarobkowym, może zostać zakwalifikowana jako praca zarobkowa.

Art. 17 obejmuje obecnie również drugą, odrębną przesłankę. „Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia” są działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia albo rekonwalescencji. Ustawa wyłącza z tego pojęcia zwykłe czynności dnia codziennego oraz wskazane w niej czynności incydentalne wymagane przez istotne okoliczności. Dla świadczenia rehabilitacyjnego te zasady mają znaczenie z uwagi na odpowiednie stosowanie art. 17 na podstawie art. 22.

Czynność incydentalna – kiedy wyjątek może mieć zastosowanie?

Nowa definicja jest ważna dla przedsiębiorców, ponieważ nie pozwala już automatycznie utożsamiać każdej pojedynczej czynności dotyczącej firmy z pracą zarobkową. Wyjątek jest jednak wąski. Czynność musi mieć charakter incydentalny, a jej podjęcia właśnie w tym czasie muszą wymagać istotne okoliczności.

Incydentalność oznacza przede wszystkim wyjątkowość i brak regularności. Jednorazowego podpisu nie można więc traktować tak samo jak codziennego zatwierdzania umów, zamówień, przelewów i decyzji handlowych. Im częściej przedsiębiorca wykonuje podobne czynności, tym trudniej wykazać, że chodziło o ustawowy wyjątek, a nie o normalne zarządzanie firmą.

Drugi warunek to rzeczywiście istotna okoliczność wymagająca podjęcia działania bez odłożenia go na później. Zwykła wygoda przedsiębiorcy, chęć zachowania dotychczasowego rytmu pracy firmy albo samo oczekiwanie kontrahenta nie przesądzają jeszcze o spełnieniu tego warunku. Ustawa wprost stanowi natomiast, że polecenie pracodawcy nie może być uznane za taką istotną okoliczność.

Przy pojedynczym podpisie lub innej wyjątkowej czynności warto ustalić, czy można było ją odroczyć, powierzyć pełnomocnikowi albo załatwić w inny sposób. Jeżeli nie było takiej możliwości, należy zachować dokumenty pokazujące termin, przyczynę konieczności działania i skutki, które mogłyby nastąpić w razie jego niewykonania.

Czy trzeba zawiesić działalność gospodarczą?

Zawieszenie działalności gospodarczej nie jest ustawowym warunkiem uzyskania ani zachowania świadczenia rehabilitacyjnego. Sam fakt, że wpis przedsiębiorcy w CEIDG pozostaje aktywny, nie jest jeszcze równoznaczny z osobistym wykonywaniem pracy zarobkowej. ZUS może jednak badać rzeczywistą aktywność ubezpieczonego, dlatego aktywna firma wymaga szczególnie jasnego rozdzielenia czynności wykonywanych przez przedsiębiorcę od czynności innych osób.

Z punktu widzenia organizacyjnego i dowodowego zawieszenie działalności jest często najbezpieczniejszym rozwiązaniem, zwłaszcza w jednoosobowej firmie bez pracowników. Pokazuje ono, że przedsiębiorca nie zamierza w okresie leczenia prowadzić bieżącego biznesu, choć samo zawieszenie również nie chroni przed konsekwencjami, jeżeli ubezpieczony mimo niego faktycznie wykonuje pracę.

Zasady zawieszania działalności wynikają obecnie z ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Co do zasady możliwość zawieszenia ma przedsiębiorca niezatrudniający pracowników. Ustawa przewiduje także wyjątki dla przedsiębiorców zatrudniających wyłącznie pracowników korzystających z określonych urlopów związanych z rodzicielstwem. Przedsiębiorca wpisany do CEIDG może zawiesić działalność na czas określony albo nieokreślony, zasadniczo nie krótszy niż 30 dni.

W okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej ani osiągać bieżących przychodów z takiej działalności. Może natomiast wykonywać czynności, na które wyraźnie pozwala Prawo przedsiębiorców, w tym czynności potrzebne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów.

Zawieszenie powinno więc być traktowane jako sposób ograniczenia ryzyka i uporządkowania dowodów, a nie jako automatyczny test prawa do świadczenia. Jeżeli firma pozostaje aktywna i jest prowadzona przez inne osoby, najważniejsze będzie wykazanie, że ubezpieczony sam nie wykonuje bieżącej pracy zarobkowej. Jeżeli po zakończeniu okresu świadczenia przedsiębiorca planuje ponownie rozwijać firmę z pomocą publiczną, trzeba osobno sprawdzić, jak na dofinansowanie z urzędu pracy wpływa wcześniejsza działalność.

Faktury, stare należności i płatności w czasie świadczenia

Prawo przedsiębiorców pozwala w okresie zawieszenia m.in. wykonywać czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, przyjmować należności powstałe przed datą zawieszenia oraz regulować zobowiązania powstałe przed tą datą. Możliwe jest również zbywanie własnych środków trwałych i wyposażenia, uczestniczenie w postępowaniach dotyczących działalności prowadzonej wcześniej oraz wykonywanie obowiązków nakazanych przepisami prawa.

To rozróżnienie jest ważne również przy świadczeniu rehabilitacyjnym. Zapłata wcześniej powstałego zobowiązania albo wpływ należności za usługę wykonaną przed okresem świadczenia nie są tym samym co przyjmowanie nowych zleceń lub osobiste wykonywanie nowych usług. Dopuszczalność danej czynności na gruncie Prawa przedsiębiorców nie oznacza jednak automatycznie, że jej charakter nie będzie oceniany również na tle art. 17 ustawy zasiłkowej.

Podobnie trzeba podejść do faktur. Sam moment wystawienia dokumentu nie zawsze przesądza, kiedy została wykonana usługa. Jeżeli przedsiębiorca wystawia dokument dotyczący świadczenia wykonanego wcześniej, powinien zachować zamówienie, umowę, korespondencję, protokół odbioru lub inne materiały pozwalające ustalić rzeczywistą datę wykonania usługi. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy faktura dotyczy pracy osobiście wykonanej podczas pobierania świadczenia rehabilitacyjnego.

Pełnomocnik prowadzący firmę zamiast przedsiębiorcy

Jeżeli działalność nie zostaje zawieszona, rozwiązaniem może być rzeczywiste przekazanie prowadzenia spraw firmy pełnomocnikowi albo innym osobom uprawnionym do wykonywania określonych czynności. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy przedsiębiorstwo musi nadal obsługiwać wcześniejsze zobowiązania, pracowników albo klientów.

Samo sporządzenie pełnomocnictwa nie wystarczy. Osoba pobierająca świadczenie nie może formalnie przekazać firmy pełnomocnikowi, a jednocześnie nadal osobiście kontaktować się z klientami, zatwierdzać bieżących zamówień, prowadzić stałej korespondencji handlowej, wydawać poleceń personelowi i podejmować zwykłych decyzji operacyjnych. Taka aktywność może nadal zostać oceniona jako praca zarobkowa.

Pełnomocnictwo powinno odpowiadać rzeczywistemu zakresowi przekazywanych zadań. Pomocne jest także faktyczne przekazanie dostępu do firmowej poczty, systemu zamówień, obsługi klienta i innych narzędzi potrzebnych do prowadzenia bieżących spraw. Dokumentacja powinna pozwalać ustalić, kto podejmował konkretne działania w okresie pobierania świadczenia.

Jeżeli firma pozostaje aktywna, warto także zadbać, aby automatyczne publikacje reklamowe, nowe terminy usług lub wiadomości wysyłane w imieniu firmy nie tworzyły fałszywego obrazu osobistej aktywności ubezpieczonego. Najważniejszy pozostaje stan faktyczny, ale czytelna organizacja przedsiębiorstwa ułatwia jego późniejsze wykazanie.

Kontrola ZUS i dokumentowanie braku pracy

W razie sporu ZUS może oceniać, czy przedsiębiorca rzeczywiście wykonywał pracę zarobkową albo podejmował aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Znaczenie mogą mieć m.in. faktury, umowy, korespondencja elektroniczna, dane z systemów sprzedażowych, ogłoszenia i reklamy, potwierdzenia płatności, dokumenty sporządzone przez pełnomocnika oraz zeznania osób, które faktycznie prowadziły sprawy firmy.

Jeżeli działalność została zawieszona, warto zachować potwierdzenie zawieszenia oraz dokumenty pokazujące, że czynności wykonane w tym czasie należały do katalogu dopuszczalnego podczas zawieszenia i dotyczyły wcześniejszych zdarzeń. Przy płatnościach i fakturach szczególnie ważne są daty powstania zobowiązania, wykonania usługi i powstania należności.

Jeżeli przedsiębiorca powołuje się na nowy wyjątek dotyczący czynności incydentalnej, dokumentacja powinna pozwalać wykazać co najmniej:

• że czynność była pojedyncza i wyjątkowa, a nie elementem regularnego zarządzania firmą,
• jakie istotne okoliczności wymagały jej wykonania właśnie w tym czasie,
• dlaczego czynności nie można było rozsądnie odroczyć lub powierzyć innej osobie,
• że po jej wykonaniu przedsiębiorca nie kontynuował normalnej aktywności zarobkowej.

Starsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące pracy zarobkowej może nadal pomagać w ocenie konkretnych stanów faktycznych, ale od 13 kwietnia 2026 r. nie powinno zastępować ustawowych definicji z art. 17 ust. 1a i 1b. Każdą sprawę należy najpierw ocenić według aktualnego brzmienia ustawy.

Jeżeli ZUS uzna, że przesłanki z art. 17 zostały spełnione, może zakwestionować prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres objęty zastosowaniem tego przepisu, a świadczenie uznane za nienależnie pobrane może podlegać zwrotowi na zasadach przewidzianych w przepisach ubezpieczeniowych. W razie wydania niekorzystnej decyzji można skorzystać z drogi odwoławczej wskazanej w pouczeniu decyzji.

FAQ

Czy muszę zawiesić firmę, aby zachować świadczenie rehabilitacyjne?

Nie. Zawieszenie działalności nie jest ustawowym warunkiem świadczenia rehabilitacyjnego. Jest jednak często najbezpieczniejszym rozwiązaniem organizacyjnym i dowodowym, ponieważ ogranicza ryzyko, że zwykłe czynności przedsiębiorcy zostaną uznane za wykonywanie pracy zarobkowej.

Czy mogę jednokrotnie podpisać dokument firmowy?

Nie każdy pojedynczy podpis automatycznie powoduje utratę świadczenia. Od 13 kwietnia 2026 r. ustawa wyłącza z pojęcia pracy zarobkowej czynności incydentalne, których wykonania wymagają istotne okoliczności. Trzeba jednak wykazać wyjątkowość i konieczność działania. Jeżeli przedsiębiorca regularnie podpisuje dokumenty i zarządza firmą, wyjątek nie powinien być traktowany jako sposób na kontynuowanie normalnej działalności.

Czy mogę zapłacić starą fakturę albo odebrać wcześniejszą należność?

Prawo przedsiębiorców pozwala podczas zawieszenia regulować zobowiązania powstałe przed zawieszeniem i przyjmować wcześniej powstałe należności. Nie jest to tożsame z bieżącym wykonywaniem usług. Przy świadczeniu rehabilitacyjnym nadal warto ograniczyć własną aktywność do niezbędnego minimum i zachować dowody pokazujące, czego dotyczyła płatność.

Czy mogę wystawić fakturę za usługę wykonaną przed świadczeniem?

Samo wystawienie dokumentu dotyczącego wcześniej wykonanej usługi należy odróżnić od osobistego świadczenia usługi w okresie rehabilitacji. Warto zachować umowę, zamówienie, protokół odbioru lub korespondencję potwierdzającą, kiedy praca została rzeczywiście wykonana. Jeżeli faktura dotyczy pracy wykonanej podczas pobierania świadczenia, ryzyko zakwestionowania świadczenia jest znacznie większe.

Czy pełnomocnik może prowadzić firmę, gdy pobieram świadczenie?

Tak, jeżeli rzeczywiście to pełnomocnik wykonuje przekazane mu czynności. Sam dokument pełnomocnictwa nie wystarczy, gdy ubezpieczony nadal osobiście obsługuje klientów, zarządza sprzedażą, przyjmuje zamówienia lub kieruje personelem. W razie kontroli liczy się rzeczywisty sposób funkcjonowania firmy.

Czy aktywny wpis w CEIDG oznacza dla ZUS, że przedsiębiorca pracuje?

Nie przesądza tego automatycznie. Aktywny wpis jest jedynie elementem stanu faktycznego. Z punktu widzenia art. 17 decydujące znaczenie ma przede wszystkim rzeczywista aktywność ubezpieczonego i to, czy wykonuje on czynności o charakterze zarobkowym albo działania niezgodne z celem zwolnienia.