Odejście ze spółki komandytowej i rozliczenie

Najpierw sprawdź umowę spółki komandytowej

Spółka komandytowa jest spółką osobową. Co do zasady musi w niej występować co najmniej jeden komplementariusz i co najmniej jeden komandytariusz. Jeżeli po odejściu wspólnika ten warunek nadal będzie spełniony, samo wystąpienie jednej osoby nie musi prowadzić do zakończenia bytu spółki.

Pierwszym krokiem powinno być jednak sprawdzenie umowy spółki. To z niej może wynikać, czy dopuszczalne jest zbycie ogółu praw i obowiązków, jaka forma zgody wspólników jest wymagana, czy umowa przewiduje szczególne zasady rozliczenia oraz czy zmiana składu osobowego wymaga dodatkowych uchwał.

Jeżeli umowa spółki była zawarta w formie aktu notarialnego, zmiana umowy spółki również co do zasady wymaga zachowania właściwej formy. W praktyce przy spółce komandytowej bardzo często konieczna jest wizyta u notariusza, zwłaszcza gdy odejście wspólnika ma zostać ujęte jako zmiana umowy spółki. W przypadku umowy zawartej przez S24 należy sprawdzić możliwość dokonania konkretnej zmiany w tym systemie.

Porozumienie wspólników jako najszybsza ścieżka odejścia

Jeżeli wszyscy wspólnicy są zgodni, można przygotować porozumienie regulujące wystąpienie wspólnika ze spółki i rozliczenie z nim. Takie porozumienie powinno być powiązane z właściwą zmianą umowy spółki oraz z dokumentami potrzebnymi do zgłoszenia zmian w KRS.

W porozumieniu warto precyzyjnie ustalić:

• datę, od której wspólnik przestaje uczestniczyć w prowadzeniu spraw spółki i w jej bieżących decyzjach,
• czy odejście następuje przez zmianę umowy spółki, zbycie ogółu praw i obowiązków, czy inny dopuszczalny mechanizm,
• dzień bilansowy przyjmowany do rozliczenia,
• metodę wyceny udziału kapitałowego oraz sposób uwzględnienia należności i zobowiązań,
• termin i sposób zapłaty na rzecz odchodzącego wspólnika, w tym ewentualne raty, zabezpieczenia i odsetki za opóźnienie,
• zasady dostępu do dokumentów, systemów informatycznych, rachunków bankowych i danych spółki po wystąpieniu,
• poufność, zakaz konkurencji, zwrot dokumentów oraz rozliczenie zaliczek lub pożyczek, jeżeli występowały.

Jeżeli celem jest uniknięcie udziału w nowych zobowiązaniach inwestycyjnych, data wystąpienia i zakres decyzyjności muszą być opisane bardzo konkretnie. Warto też zadbać, aby po tej dacie odchodzący wspólnik nie podpisywał dokumentów spółki, nie udzielał zgód na nowe finansowanie i został wykreślony z uprawnień operacyjnych.

Zbycie ogółu praw i obowiązków zamiast klasycznego wystąpienia

Innym rozwiązaniem może być sprzedaż albo inne przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika na jednego z pozostałych wspólników albo na osobę trzecią. W spółkach osobowych nie zbywa się udziałów w takim znaczeniu jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Przedmiotem obrotu jest ogół praw i obowiązków wspólnika.

Takie rozwiązanie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy umowa spółki to przewiduje. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, do przeniesienia ogółu praw i obowiązków potrzebna jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników. Trzeba również pamiętać o odpowiedzialności zbywcy i nabywcy za zobowiązania związane z uczestnictwem w spółce, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 10 Kodeksu spółek handlowych.

Zbycie ogółu praw i obowiązków bywa szybsze organizacyjnie niż wypowiedzenie umowy spółki, ale wymaga starannie przygotowanej umowy zbycia, zgód wspólników oraz zgłoszenia zmian do rejestru przedsiębiorców KRS.

Przy sprzedaży ogółu praw i obowiązków cena jest ustalana między zbywcą a nabywcą. Nie należy utożsamiać jej automatycznie z wartością udziału kapitałowego ustalaną według art. 65 K.s.h. przy wystąpieniu wspólnika.

Ważne: Jeżeli spółka planuje zaciągnąć nowe kredyty, pożyczki lub zobowiązania inwestycyjne, dokumenty odejścia powinny jasno określać datę wystąpienia oraz zakres odpowiedzialności stron. Błędna forma albo niepełne postanowienia mogą utrudnić skuteczne rozstanie ze spółką.

Wypowiedzenie umowy spółki komandytowej

Jeżeli nie ma zgody wspólników na polubowne rozstanie, pozostaje wypowiedzenie umowy spółki, o ile przepisy i umowa spółki nie przewidują szczególnych rozwiązań. Do spółki komandytowej odpowiednio stosuje się wiele przepisów o spółce jawnej, w tym zasady dotyczące wypowiedzenia.

Przy umowie zawartej na czas nieoznaczony wspólnik może zasadniczo wypowiedzieć umowę na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, chyba że umowa spółki przewiduje inne dopuszczalne rozwiązania. Wypowiedzenia dokonuje się w formie pisemnego oświadczenia składanego pozostałym wspólnikom albo wspólnikowi uprawnionemu do reprezentowania spółki. Taka ścieżka zwykle nie jest najszybsza, dlatego przy zgodzie wspólników praktyczniejsze jest porozumienie albo zbycie ogółu praw i obowiązków.

Wypowiedzenie może też uruchomić ryzyko rozwiązania spółki, jeżeli umowa spółki albo późniejsze uzgodnienia wspólników nie przewidują dalszego trwania spółki mimo wystąpienia jednego ze wspólników. Dlatego przed złożeniem wypowiedzenia trzeba sprawdzić postanowienia umowy i skutki dla całej spółki.

Rozliczenie udziału kapitałowego odchodzącego wspólnika

Przy wystąpieniu wspólnika podstawowe znaczenie ma art. 65 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z nim wartość udziału kapitałowego wspólnika albo jego spadkobiercy oznacza się na podstawie osobnego bilansu uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki.

Nie należy więc sprowadzać rozliczenia wyłącznie do prostego „zwrotu części wkładu”. Wkład wniesiony do spółki jest tylko jednym z elementów. Rozliczenie może obejmować także wzrost albo spadek wartości majątku spółki, należności, zobowiązania, rozliczone lub nierozliczone zaliczki, pożyczki, pobrane kwoty oraz inne wzajemne roszczenia między wspólnikiem a spółką. Przy rozliczeniach pieniężnych trzeba uważać, aby prostego zwrotu wkładu w spółce komandytowej nie mylić z całym rozliczeniem udziału.

Jeżeli udział kapitałowy ma wartość dodatnią, powinien zostać wypłacony w pieniądzu, chyba że wspólnicy w dopuszczalnym zakresie uzgodnią inne rozwiązanie. Rzeczy wniesione do spółki tylko do używania zwraca się w naturze. Jeżeli udział kapitałowy ma wartość ujemną, może powstać obowiązek dopłaty po stronie występującego wspólnika.

Jak wycenić majątek spółki?

Osobny bilans powinien uwzględniać wartość zbywczą majątku spółki. W praktyce chodzi o realną wartość rynkową składników majątkowych, a nie wyłącznie o wartości historyczne widoczne w księgach rachunkowych.

Wycena powinna obejmować aktywa materialne i niematerialne, w tym środki pieniężne, nieruchomości, wyposażenie, zapasy, wierzytelności, prawa, know-how, a także zobowiązania spółki. W spółkach prowadzących większą działalność warto rozważyć udział księgowego, biegłego rewidenta, rzeczoznawcy albo doradcy podatkowego.

W porozumieniu można określić własną metodę wyceny, termin sporządzenia bilansu, sposób zgłaszania zastrzeżeń oraz procedurę rozstrzygania sporu co do wartości. Dobrą praktyką jest także wskazanie, czy odchodzący wspólnik ma prawo wglądu do dokumentów potrzebnych do weryfikacji rozliczenia.

Odpowiedzialność za zobowiązania po odejściu

Odejście ze spółki nie powinno być traktowane wyłącznie jako sprawa wewnętrzna. Znaczenie ma także to, jak zmiana zostanie ujawniona wobec kontrahentów i w KRS. Dopóki dane w rejestrze nie zostaną zaktualizowane, może powstawać ryzyko sporów z osobami trzecimi, zwłaszcza gdy odchodzący wspólnik był komplementariuszem albo był ujawniony w rejestrze jako osoba uprawniona do reprezentacji.

Komandytariusz co do zasady odpowiada za zobowiązania spółki w granicach sumy komandytowej, z uwzględnieniem wartości wkładu wniesionego do spółki. Sytuacja może jednak wyglądać inaczej, jeżeli komandytariusz działał w imieniu spółki bez umocowania, przekroczył zakres pełnomocnictwa albo jego nazwisko lub firma zostały zamieszczone w firmie spółki.

Komplementariusz ponosi znacznie szerszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Jeżeli odchodzący wspólnik jest komplementariuszem, dokumenty rozstania powinny szczególnie dokładnie regulować datę zaprzestania reprezentacji, odwołanie pełnomocnictw, zmianę wpisów w KRS oraz zawiadomienie banków i kluczowych kontrahentów.

Wystąpienie ze spółki nie oznacza automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności za wcześniejsze zobowiązania. Zakres tej odpowiedzialności zależy od statusu wspólnika, rodzaju zobowiązania i podstawy odejścia. Samo porozumienie między wspólnikami nie musi być skuteczne wobec wierzycieli spółki.

Co zgłosić do KRS?

Po podpisaniu dokumentów odejścia należy przygotować zgłoszenie zmian do rejestru przedsiębiorców KRS. Zakres zgłoszenia zależy od tego, jaki mechanizm wybrano i jaką rolę pełnił odchodzący wspólnik. Zwykle chodzi o zmianę danych wspólników, sposobu reprezentacji, treści umowy spółki albo osób uprawnionych do działania w imieniu spółki.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty stanowiące podstawę zmiany, na przykład uchwałę, porozumienie, zmianę umowy spółki, zgodę wspólników albo umowę zbycia ogółu praw i obowiązków. Jeżeli dokument wymaga formy aktu notarialnego, brak tej formy może spowodować problemy z wpisem i skutecznością całej operacji.

Co do zasady wniosek o zmianę danych w KRS należy złożyć w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis, zgodnie z art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Wniosek składa się elektronicznie we właściwym systemie rejestrowym.

Dla bezpieczeństwa odchodzącego wspólnika warto w porozumieniu wskazać, kto odpowiada za złożenie wniosku do KRS, w jakim terminie ma to nastąpić i jakie dokumenty pozostali wspólnicy mają mu potwierdzić po dokonaniu wpisu.

Po zmianie składu wspólników: NIP-8 i CRBR

Zgłoszenie odejścia wspólnika do KRS nie zawsze zamyka wszystkie obowiązki ewidencyjne spółki komandytowej. Trzeba jeszcze sprawdzić aktualność danych uzupełniających przekazanych administracji skarbowej oraz informacji ujawnionych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych.

NIP-8 – aktualizacja danych wspólników w terminie 7 dni

Spółka komandytowa jest osobową spółką handlową. Zgodnie z art. 5 ust. 2b pkt 2 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników do jej danych uzupełniających należą między innymi dane dotyczące poszczególnych wspólników, w tym ich identyfikatory podatkowe.

Jeżeli odejście wspólnika powoduje zmianę tych danych, spółka powinna złożyć zgłoszenie aktualizacyjne NIP-8 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Art. 9 ust. 1 tej ustawy przewiduje co do zasady 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Termin ten dotyczy aktualizacji danych, a nie pierwotnego zgłoszenia identyfikacyjnego po utworzeniu spółki.

Nie należy zakładać, że samo wykreślenie wspólnika z KRS zastępuje aktualizację NIP-8. Dane podstawowe z KRS są przekazywane automatycznie, natomiast dane uzupełniające wymagają odrębnego zgłoszenia.

CRBR – kiedy trzeba zgłosić zmianę i jak liczyć 14 dni?

Odejście wspólnika może wpływać na ustalenie beneficjenta rzeczywistego spółki komandytowej, zakres sprawowanej przez niego kontroli lub inne informacje podlegające zgłoszeniu do CRBR, w tym dane wspólników uprawnionych do reprezentowania spółki.

Nie każde odejście oznacza automatycznie zmianę osoby beneficjenta rzeczywistego. Należy jednak porównać stan po wystąpieniu wspólnika z informacjami wcześniej zgłoszonymi do CRBR. Jeżeli zmieniają się dane podlegające ujawnieniu, spółka musi dokonać aktualizacji rejestru.

Zgodnie z art. 60 ust. 1a ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu aktualizacji dokonuje się w terminie 14 dni. Przy zmianach wymagających dla skuteczności wpisu do KRS termin liczy się od dokonania wpisu. Jeżeli wpis do KRS nie jest warunkiem skuteczności zmiany, termin biegnie od dnia jej dokonania.

Na podstawie art. 60 ust. 2 tej ustawy do biegu 14-dniowego terminu nie wlicza się sobót ani dni ustawowo wolnych od pracy. Oznacza to, że sposobu obliczania terminu CRBR nie należy utożsamiać ze zwykłym terminem 14 dni kalendarzowych.

Uwaga na różnicę terminów: aktualizacja danych uzupełniających NIP-8 następuje co do zasady w ciągu 7 dni od ich zmiany, natomiast aktualizacja CRBR w ciągu 14 dni, liczonych na zasadach określonych w ustawie AML. Są to odrębne obowiązki, a złożenie wniosku do KRS nie zastępuje żadnego z wymaganych zgłoszeń.

Podatki i księgowość przy wystąpieniu wspólnika

Rozliczenie ze wspólnikiem może wywołać skutki podatkowe po stronie odchodzącego wspólnika, pozostałych wspólników i samej spółki. Znaczenie ma między innymi to, czy wypłacane są pieniądze, czy przekazywane są składniki majątku, czy dochodzi do sprzedaży ogółu praw i obowiązków oraz jaka była wcześniejsza wartość wkładu i rozliczeń podatkowych.

Przed podpisaniem porozumienia warto skonsultować projekt także z księgowym lub doradcą podatkowym. Błędne opisanie świadczenia jako prostego zwrotu wkładu może nie odpowiadać rzeczywistemu charakterowi rozliczenia i utrudnić prawidłowe ujęcie podatkowe.

FAQ

Czy wspólnik może po prostu otrzymać zwrot części wkładu i odejść?

Przy pełnym odejściu ze spółki trzeba rozliczyć udział kapitałowy, a nie tylko mechanicznie zwrócić część wkładu. Wkład jest elementem rozliczenia, ale znaczenie ma także wartość zbywcza majątku spółki, zobowiązania i wzajemne rozrachunki. Przy zbyciu ogółu praw i obowiązków zasady zapłaty wynikają natomiast z umowy z nabywcą.

Czy zgoda wszystkich wspólników jest konieczna?

W wielu przypadkach tak, zwłaszcza gdy dochodzi do zmiany umowy spółki. Przy zbyciu ogółu praw i obowiązków umowa spółki musi dopuszczać taką możliwość, a jeżeli nie stanowi inaczej, potrzebna jest pisemna zgoda wszystkich pozostałych wspólników.

Czy odejście jest skuteczne bez wpisu do KRS?

Między wspólnikami skutki mogą wynikać z podpisanych dokumentów, ale wpis w KRS ma istotne znaczenie wobec osób trzecich i dla bezpieczeństwa obrotu. Moment skuteczności zależy od rodzaju dokonanej czynności i tego, czy przepisy wymagają wpisu konstytutywnego. Dlatego zmianę należy zgłosić w ustawowym terminie.

Czy po odejściu wspólnika trzeba zmienić dane w CRBR i NIP-8?

Jeżeli zmieniły się dane wspólników należące do danych uzupełniających spółki komandytowej, należy zaktualizować NIP-8 co do zasady w terminie 7 dni od zmiany. Aktualizacja CRBR jest konieczna wtedy, gdy odejście wpływa na informacje podlegające zgłoszeniu do tego rejestru, na przykład dane beneficjenta rzeczywistego lub wspólnika uprawnionego do reprezentacji. Termin CRBR wynosi 14 dni, z wyłączeniem sobót i dni ustawowo wolnych od pracy przy jego obliczaniu. Początek terminu zależy od charakteru zmiany i skutku wpisu do KRS.

Czy odchodzący wspólnik odpowiada za nowe zobowiązania spółki?

To zależy od jego statusu, daty wystąpienia, ujawnienia zmian w KRS oraz tego, czy po tej dacie faktycznie działał w imieniu spółki. Największe ryzyko dotyczy komplementariusza oraz sytuacji, w których kontrahenci mogli opierać się na nieaktualnych danych rejestrowych. Wystąpienie nie usuwa również automatycznie odpowiedzialności za wcześniejsze zobowiązania.

Co zrobić, gdy spółka nie wypłaci ustalonego rozliczenia?

W pierwszej kolejności należy sprawdzić porozumienie, termin płatności, zabezpieczenia i osoby odpowiedzialne za zapłatę. Jeżeli spółka lub wspólnicy nie płacą, roszczenia można dochodzić na drodze sądowej, dlatego warto zadbać o precyzyjne postanowienia już na etapie podpisywania dokumentów.

Podsumowanie

Najszybsze odejście ze spółki komandytowej jest możliwe wtedy, gdy wspólnicy działają zgodnie i od razu przygotują komplet dokumentów: porozumienie, zmianę umowy spółki albo umowę zbycia ogółu praw i obowiązków, dokumenty rozliczeniowe oraz wniosek do KRS. Samo ustne uzgodnienie albo wypłata określonej kwoty nie wystarczą do bezpiecznego zakończenia udziału w spółce.

Najważniejsze jest precyzyjne ustalenie daty wystąpienia, sposobu wyceny udziału kapitałowego, odpowiedzialności za zobowiązania oraz obowiązków po stronie pozostałych wspólników. Im większe ryzyko nowych inwestycji lub kredytów, tym bardziej szczegółowe powinny być postanowienia porozumienia.

Praktyczna kolejność czynności po podjęciu decyzji o odejściu:

1. Dokument wyjścia i ewentualna zmiana umowy spółki – ustalenie właściwego mechanizmu, daty wystąpienia i wymaganej formy dokumentów.
2. Rozliczenie udziału kapitałowego – sporządzenie bilansu, ustalenie należnej kwoty i warunków zapłaty, jeżeli występuje rozliczenie według art. 65 K.s.h.
3. KRS – zgłoszenie zmiany składu wspólników i ewentualnych zmian reprezentacji.
4. NIP-8 – aktualizacja danych uzupełniających dotyczących wspólników w terminie 7 dni od zmiany.
5. CRBR – sprawdzenie, czy zmieniły się dane podlegające zgłoszeniu, i dokonanie ewentualnej aktualizacji w terminie 14 dni.
6. Banki, pełnomocnictwa i kontrahenci – odwołanie uprawnień operacyjnych, aktualizacja dostępu do rachunków i systemów oraz przekazanie informacji o zmianie reprezentacji.

Dopiero wykonanie odpowiednich czynności prawnych, rozliczeniowych i ewidencyjnych pozwala uporządkować sytuację odchodzącego wspólnika oraz dalsze funkcjonowanie spółki.