Renta a zysk z likwidacji spółdzielni rolniczej

Status członka spółdzielni po przejściu na rentę

Rolnicze spółdzielnie produkcyjne działają na podstawie ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze. Ich szczególne zasady dotyczące przedmiotu działalności, członkostwa i pracy członków wynikają przede wszystkim z przepisów o rolniczych spółdzielniach produkcyjnych, w tym z art. 138-172 tej ustawy.

Przedmiotem działalności rolniczej spółdzielni produkcyjnej jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa rolnego oraz działalność na rzecz indywidualnych gospodarstw rolnych członków. Spółdzielnia może także prowadzić inną działalność gospodarczą, jeżeli pozwala na to ustawa i statut.

Członkami takiej spółdzielni mogą być w szczególności rolnicy będący właścicielami, posiadaczami samoistnymi, dzierżawcami, użytkownikami lub innymi posiadaczami zależnymi gruntów rolnych. Członkami mogą być również inne osoby, jeżeli mają kwalifikacje przydatne do pracy w spółdzielni i spełniają warunki określone w statucie.

Istotne jest to, że przejście na rentę albo utrata zdolności do pracy nie pozbawia automatycznie członkostwa. Jeżeli spółdzielnia nie podjęła skutecznej uchwały o wykreśleniu lub wykluczeniu, a dana osoba nadal figuruje w rejestrze członków, należy przyjmować, że zachowuje prawa członkowskie wynikające z ustawy i statutu.

Czy rencista zachowuje prawa członkowskie?

Prawo spółdzielcze przewiduje, że zdolni do pracy członkowie rolniczej spółdzielni produkcyjnej mają prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że każdy członek, który zachorował lub przeszedł na rentę, automatycznie przestaje być członkiem.

W praktyce trzeba odróżnić dwie sprawy: wykonywanie pracy w spółdzielni oraz samo członkostwo. Członek może utracić zdolność do pracy albo przestać pracować z przyczyn zdrowotnych, ale nadal pozostawać członkiem, jeżeli nie doszło do skutecznego ustania członkostwa.

Zasady wykreślenia lub wykluczenia członka wynikają z Prawa spółdzielczego oraz statutu. Wykreślenie dotyczy co do zasady przyczyn niezawinionych przez członka, a wykluczenie - przyczyn zawinionych. Nie wystarczy więc samo przekonanie zarządu, że osoba pobierająca rentę nie powinna już korzystać z praw członkowskich. Potrzebna jest uchwała właściwego organu, uzasadnienie oraz zachowanie procedury przewidzianej w ustawie i statucie.

Jeżeli więc przez lata po przejściu na rentę dana osoba nadal była traktowana jako członek, była wpisana do rejestru członków, nie otrzymała uchwały o wykreśleniu lub wykluczeniu albo skutecznie nie zakończono wobec niej procedury członkowskiej, to zachowuje status członka.

Sprzedaż majątku a likwidacja spółdzielni

W języku potocznym często mówi się, że spółdzielnia zostanie „sprzedana”. Prawnie najczęściej chodzi jednak o sprzedaż majątku spółdzielni, sprzedaż przedsiębiorstwa albo sprzedaż poszczególnych nieruchomości i składników majątku. Sama spółdzielnia jako osoba prawna nie znika tylko dlatego, że sprzedała majątek.

Dopiero likwidacja spółdzielni prowadzi do zakończenia jej bytu prawnego. W toku likwidacji likwidatorzy powinni spieniężyć majątek, ściągnąć należności, zaspokoić wierzycieli, rozliczyć zobowiązania, a następnie rozliczyć się z członkami zgodnie z Prawem spółdzielczym, statutem i uchwałami walnego zgromadzenia.

Dlatego najważniejsze pytanie brzmi nie tylko, za ile zostanie sprzedany majątek, ale także: jakie spółdzielnia ma długi, jakie są udziały i wkłady członków, co przewiduje statut oraz jaką uchwałę podejmie walne zgromadzenie co do majątku pozostałego po likwidacji.

Kiedy członek ma prawo do wypłaty po likwidacji?

Jeżeli osoba nadal jest członkiem spółdzielni w chwili rozliczania likwidacji, powinna uczestniczyć w rozliczeniu na zasadach przewidzianych dla członków. Nie oznacza to jednak zawsze równego podziału całej ceny sprzedaży między wszystkich członków.

W pierwszej kolejności z majątku spółdzielni zaspokaja się koszty likwidacji i zobowiązania spółdzielni. Dopiero to, co pozostanie po uregulowaniu długów i innych należności, może być przeznaczone do rozliczenia z członkami zgodnie z ustawą, statutem i uchwałą właściwego organu.

W praktyce znaczenie mogą mieć między innymi:

• liczba i wartość udziałów posiadanych przez członka,
• wkłady pieniężne, rzeczowe lub gruntowe, jeżeli były wnoszone,
• postanowienia statutu dotyczące rozliczeń przy likwidacji,
• uchwała walnego zgromadzenia dotycząca majątku pozostałego po likwidacji,
• istniejące zadłużenie spółdzielni i koszty likwidacji.

Jeżeli statut przewiduje szczególne zasady dla członków będących emerytami lub rencistami, trzeba je przeanalizować. Nie mogą one jednak dowolnie pozbawiać osoby praw członkowskich, jeżeli nadal pozostaje członkiem i nie doszło do skutecznego zakończenia członkostwa.

Co sprawdzić przed podziałem majątku?

Osoba w opisanej sytuacji powinna w pierwszej kolejności zażądać od spółdzielni informacji i dokumentów pozwalających potwierdzić jej status. Najważniejszy jest aktualny wpis w rejestrze członków oraz informacja, czy kiedykolwiek podjęto wobec niej uchwałę o wykreśleniu albo wykluczeniu.

Warto także sprawdzić:

• statut spółdzielni w aktualnym brzmieniu,
• uchwałę o postawieniu spółdzielni w stan likwidacji,
• uchwały walnego zgromadzenia dotyczące sprzedaży majątku i podziału środków,
• informację o liczbie udziałów i wkładach członka,
• sprawozdania likwidacyjne oraz plan zaspokojenia wierzycieli,
• czy w Krajowym Rejestrze Sądowym ujawniono otwarcie likwidacji i dane likwidatorów.

Jeżeli spółdzielnia odmawia wypłaty tylko dlatego, że członek pobiera rentę, należy żądać wskazania konkretnej podstawy prawnej i statutowej. Sama okoliczność pobierania renty nie jest wystarczającym argumentem do pominięcia członka przy rozliczeniu likwidacji.

Podatek od wypłaty z likwidowanej spółdzielni

Wypłata otrzymana przez członka w związku z podziałem majątku likwidowanej spółdzielni może stanowić przychód podatkowy. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych takie przysporzenia są co do zasady kwalifikowane jako przychody z udziału w zyskach osób prawnych albo przychody z kapitałów pieniężnych, zależnie od rodzaju wypłaty i podstawy jej dokonania.

W starszej interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 23 października 2009 r., IBPBII/2/415-808/09/NG, wskazano, że w wyniku podziału majątku pozostałego po likwidacji spółdzielni członkowie uzyskują przychód z kapitałów pieniężnych, a podatek może wynosić 19% od wartości majątku otrzymanego w wyniku podziału, z uwzględnieniem wydatków na nabycie wkładów.

Interpretacja indywidualna chroni jednak co do zasady tylko podmiot, dla którego została wydana, a przepisy podatkowe i praktyka mogą wymagać analizy konkretnej wypłaty. Przed przyjęciem rozliczenia warto więc ustalić, czy wypłata obejmuje zwrot udziałów, zwrot wkładów, udział w majątku pozostałym po likwidacji, czy kilka różnych elementów.

Odpowiedź na pytanie

Jeżeli nadal jest Pan członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej i nie został Pan skutecznie wykreślony ani wykluczony, to co do zasady powinien Pan uczestniczyć w rozliczeniu likwidacji na takich zasadach, jakie wynikają z Prawa spółdzielczego, statutu i uchwał dotyczących likwidacji. Sam fakt przejścia na rentę nie pozbawia Pana automatycznie prawa do rozliczenia.

Nie można jednak zagwarantować konkretnej kwoty bez analizy statutu, liczby udziałów, wkładów, uchwał likwidacyjnych i stanu zobowiązań spółdzielni. Wypłata dla członków następuje dopiero po przeprowadzeniu likwidacji i zaspokojeniu należności, które mają pierwszeństwo.

FAQ

Czy renta automatycznie odbiera prawo do udziału w majątku spółdzielni?

Nie. Renta sama w sobie nie powoduje utraty członkostwa. Decydujące jest to, czy członkostwo nadal trwa i czy nie doszło do skutecznego wykreślenia lub wykluczenia zgodnie z ustawą i statutem.

Czy członek, który nie pracuje już w spółdzielni, może dostać wypłatę po likwidacji?

Tak, jeżeli nadal jest członkiem i statut nie przewiduje zgodnych z prawem ograniczeń. Trzeba odróżnić obowiązek pracy od samego statusu członka spółdzielni.

Czy wszyscy członkowie dostają po tyle samo?

Niekoniecznie. Podział może zależeć od udziałów, wkładów, statutu, uchwał walnego zgromadzenia i wysokości majątku pozostałego po spłacie zobowiązań.

Co zrobić, gdy spółdzielnia twierdzi, że rencista nie ma prawa do wypłaty?

Należy zażądać pisemnego wskazania podstawy prawnej i statutowej oraz dokumentu potwierdzającego ustanie członkostwa. Jeżeli nie ma skutecznej uchwały o wykreśleniu lub wykluczeniu, stanowisko spółdzielni może być kwestionowane.

Czy wypłata z likwidacji spółdzielni podlega podatkowi?

Może podlegać opodatkowaniu, najczęściej jako przychód związany z udziałem w zyskach osoby prawnej lub kapitałami pieniężnymi. Sposób rozliczenia zależy od rodzaju wypłaty i dokumentów likwidacyjnych.

Źródła

• Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze, t.j. Dz.U. 2024 poz. 593
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 23 października 2009 r., IBPBII/2/415-808/09/NG

Potrzebujesz indywidualnej odpowiedzi? Opisz swoją sytuację w formularzu poniżej. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.