Zajęcie rachunku bankowego spółki w toku procesu

Zabezpieczenie roszczenia przed prawomocnym zakończeniem sprawy

W sprawach o zapłatę zabezpieczenie roszczenia pieniężnego może zostać udzielone jeszcze przed prawomocnym rozstrzygnięciem. Jeżeli wierzyciel dysponuje tytułem zabezpieczenia, może skierować sprawę do komornika w celu wykonania zabezpieczenia, np. przez zajęcie rachunku bankowego spółki.

Szczególne znaczenie ma nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Zgodnie z art. 492 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego taki nakaz stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania klauzuli wykonalności. W praktyce oznacza to, że wierzyciel nie musi czekać na prawomocne zakończenie sprawy, aby zabezpieczyć dochodzoną kwotę.

W sprawach gospodarczych podobny skutek może mieć także wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenie pieniężne albo rzeczy zamienne. Wynika to z art. 458¹³ Kodeksu postępowania cywilnego, który odsyła odpowiednio do art. 492 § 1 i 2 k.p.c.

Czy można zająć rachunek z pieniędzmi na wynagrodzenia?

Co do zasady rachunek bankowy spółki z o.o. jest składnikiem jej majątku. Jeżeli na rachunku znajdują się pieniądze przeznaczone na pensje, czynsz, raty leasingowe albo zakup towaru, nie oznacza to automatycznie, że rachunek nie może zostać zajęty. Do chwili wypłaty wynagrodzenia środki pozostają środkami spółki, a pracownicy mają wobec pracodawcy roszczenie o zapłatę pensji.

Nie należy jednak przyjmować, że spółka jest całkowicie pozbawiona ochrony. Przy zajęciu rachunku bankowego przepisy o egzekucji z rachunku bankowego, stosowane odpowiednio w postępowaniu zabezpieczającym, przewidują wyjątki dotyczące m.in. bieżących wypłat na wynagrodzenia za pracę wraz z należnymi podatkami i składkami. W praktyce konieczne jest szybkie przedstawienie odpowiednich dokumentów komornikowi, a niekiedy także bankowi.

Warto odróżnić tę sytuację od kwoty wolnej na rachunku bankowym osoby fizycznej. Spółka z o.o. nie korzysta z typowej ochrony przewidzianej dla rachunków prywatnych konsumentów, dlatego sam argument, że konto służy do bieżącej działalności, zwykle nie wystarcza.

Co zrobić, aby umożliwić wypłatę pensji?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, na jakiej podstawie dokonano zajęcia: czy chodzi o nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, wyrok w sprawie gospodarczej, czy odrębne postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Od tego zależy dobór właściwych środków obrony.

W sprawie wynagrodzeń należy niezwłocznie przygotować dokumenty potwierdzające wysokość bieżących wypłat. Zwykle będą to lista płac, zestawienie pracowników, kwoty netto i brutto, dane dotyczące zaliczek na podatek, składek ZUS oraz termin wypłaty. Dokumenty powinny być spójne z księgowością i rzeczywistym obowiązkiem wypłaty wynagrodzeń.

Następnie spółka powinna wystąpić do komornika o umożliwienie wypłat objętych ustawowym wyjątkiem. Jeżeli bank odmawia wykonania wypłaty albo komornik zajmuje środki ponad zakres tytułu zabezpieczenia, trzeba rozważyć skargę na czynności komornika. Skarga nie zastępuje jednak wniosku do sądu o zmianę zabezpieczenia, gdy problem wynika z samego zakresu zabezpieczenia.

Wniosek o ograniczenie, zmianę albo uchylenie zabezpieczenia

Jeżeli zajęcie rachunku paraliżuje działalność spółki, można złożyć do sądu wniosek o ograniczenie, zmianę albo uchylenie zabezpieczenia. W przypadku nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym oraz wyroku gospodarczego szczególne znaczenie ma możliwość ograniczenia zabezpieczenia przez sąd na wniosek obowiązanego.

Wniosek powinien być konkretny. Nie wystarczy napisać, że spółka ma trudną sytuację finansową. Trzeba wykazać, jakie skutki powoduje zajęcie rachunku, np. brak możliwości wypłaty wynagrodzeń, ryzyko wstrzymania produkcji, utratę kluczowych kontraktów albo powstanie dalszych zobowiązań publicznoprawnych.

Dobrym rozwiązaniem bywa zaproponowanie zabezpieczenia zastępczego, np. złożenia odpowiedniej kwoty na rachunek depozytowy Ministra Finansów, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej albo innego realnego zabezpieczenia akceptowalnego w danej sprawie. Im bardziej konkretna i wiarygodna propozycja, tym większa szansa na przekonanie sądu, że pełne zajęcie rachunku nie jest konieczne.

Jakie argumenty są najważniejsze dla sądu?

Sąd ocenia nie tylko interes wierzyciela, ale również to, czy sposób zabezpieczenia nie obciąża obowiązanego ponad potrzebę. W praktyce znaczenie mają dokumenty finansowe, historia rachunku, wykaz bieżących zobowiązań, umowy z kontrahentami, lista płac oraz dowody potwierdzające, że bez dostępu do części środków spółka nie będzie mogła normalnie działać.

Trzeba też wyjaśnić, czy spółka ma inne rachunki, inne źródła finansowania albo możliwość zapłaty części należności. Jeżeli zajęty rachunek jest jedynym rachunkiem operacyjnym, należy to wyraźnie wykazać. Jeżeli spółka może zaproponować zabezpieczenie alternatywne, warto opisać je szczegółowo i załączyć dokumenty potwierdzające jego realność.

Jeżeli zabezpieczenie zostało udzielone odrębnym postanowieniem sądu, możliwe może być także wniesienie zażalenia w ustawowym terminie. Gdy termin już upłynął, pozostaje wniosek o zmianę lub uchylenie zabezpieczenia, o ile istnieją podstawy do wykazania zmiany okoliczności albo nadmiernej dolegliwości zastosowanego sposobu zabezpieczenia.

FAQ

Czy spółka może płacić wynagrodzenia z zajętego rachunku?

Może to być możliwe w zakresie bieżących wypłat pracowniczych wraz z należnymi podatkami i składkami, ale wymaga przedstawienia odpowiednich dokumentów. W praktyce trzeba szybko skontaktować się z komornikiem i bankiem oraz złożyć listę płac lub inne wiarygodne dowody.

Czy zajęcie rachunku spółki oznacza przegraną sprawę?

Nie. Zabezpieczenie nie przesądza jeszcze o ostatecznym wyniku procesu. Ma chronić możliwość wykonania przyszłego orzeczenia, ale spółka nadal może bronić się w sprawie głównej oraz kwestionować zakres zabezpieczenia.

Czy wniesienie zarzutów albo apelacji automatycznie odblokuje konto?

Co do zasady samo zaskarżenie orzeczenia nie powoduje automatycznego uchylenia zajęcia rachunku. Zwykle potrzebne jest odrębne działanie, np. wniosek o ograniczenie zabezpieczenia, wniosek o jego zmianę albo wykazanie podstaw do wypłaty określonych środków.

Czy można żądać odszkodowania za niesłuszne zabezpieczenie?

W określonych sytuacjach obowiązany może dochodzić naprawienia szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia, jeżeli później okaże się, że roszczenie nie istniało albo zabezpieczenie było nieuzasadnione. Taka ocena wymaga jednak analizy wyniku sprawy i dokumentów dotyczących szkody.

Co powinien zawierać wniosek o zmianę zabezpieczenia?

Wniosek powinien wskazywać konkretną propozycję zmiany, np. zwolnienie części środków, ograniczenie zajęcia do określonej kwoty albo ustanowienie zabezpieczenia zastępczego. Należy dołączyć dokumenty finansowe, listę płac, zestawienie zobowiązań oraz dowody potwierdzające skutki blokady rachunku.

Podsumowanie

Zajęcie rachunku bankowego spółki w toku procesu jest co do zasady dopuszczalne, jeżeli wierzyciel dysponuje tytułem zabezpieczenia. Nie oznacza to jednak, że spółka musi biernie czekać na zakończenie sprawy. W przypadku środków potrzebnych na wynagrodzenia należy działać równolegle wobec komornika, banku i sądu.

Najważniejsze jest szybkie zebranie dokumentów oraz wykazanie, że pełna blokada konta jest nadmierna albo zagraża normalnemu funkcjonowaniu przedsiębiorstwa. Im lepiej udokumentowany wniosek, tym większa szansa na zwolnienie części środków, ograniczenie zajęcia albo zastosowanie innej formy zabezpieczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.