Śmierć wspólnika a zgromadzenie w spółce z o.o.

Czy dwaj pozostali wspólnicy mogą podejmować uchwały?

Co do zasady tak. Sam fakt, że po śmierci jednego wspólnika nie jest reprezentowany cały kapitał zakładowy, nie blokuje podejmowania uchwał przez zgromadzenie wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Kluczowe jest jednak to, czy zgromadzenie zostało prawidłowo zwołane, czy umowa spółki nie przewiduje szczególnego kworum oraz czy dana uchwała nie wymaga kwalifikowanej większości albo zgody określonych wspólników.

Podstawową regułę dotyczącą podejmowania uchwał zawiera art. 227 § 1 k.s.h., zgodnie z którym uchwały wspólników są podejmowane na zgromadzeniu wspólników. Z kolei art. 241 k.s.h. stanowi, że jeżeli przepisy kodeksu albo umowa spółki nie stanowią inaczej, zgromadzenie wspólników jest ważne bez względu na liczbę reprezentowanych na nim udziałów.

W opisanej sytuacji dwóch żyjących wspólników może więc podejmować uchwały, jeżeli zgromadzenie zostało prawidłowo zwołane i nie narusza postanowień umowy spółki. Nie należy jednak utożsamiać ważności zgromadzenia z automatycznym podjęciem każdej uchwały. Dla każdej sprawy trzeba osobno sprawdzić wymaganą większość głosów.

Znaczenie umowy spółki i kworum

Najważniejszym dokumentem do sprawdzenia jest umowa spółki. Może ona przewidywać kworum, czyli minimalną liczbę udziałów lub głosów konieczną do ważnego odbycia zgromadzenia albo podjęcia określonych uchwał. Jeżeli umowa spółki wymaga obecności wspólników reprezentujących na przykład 75% kapitału zakładowego, a po śmierci jednego wspólnika obecnych jest tylko dwóch wspólników posiadających łącznie 2/3 udziałów, zgromadzenie może nie spełniać tego wymogu.

Umowa spółki może także wprowadzać surowsze większości niż ustawowe, wymagać zgody konkretnego wspólnika, przewidywać szczególne zasady dziedziczenia udziałów albo ograniczać wstąpienie spadkobierców do spółki. Dlatego przed głosowaniem nie wystarczy ocenić wyłącznie przepisów Kodeksu spółek handlowych. Trzeba porównać je z treścią umowy spółki.

Jak liczyć większość głosów?

Zgodnie z art. 245 k.s.h. uchwały wspólników zapadają bezwzględną większością głosów, chyba że przepisy kodeksu albo umowa spółki stanowią inaczej. Bezwzględna większość oznacza więcej głosów „za” niż łącznie głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”. Głosy wstrzymujące się utrudniają więc podjęcie uchwały, ponieważ są uwzględniane przy obliczaniu głosów oddanych.

Przy trzech wspólnikach posiadających równe udziały, jeżeli na zgromadzeniu są obecni dwaj wspólnicy i obaj głosują za uchwałą zwykłą, uchwała zasadniczo zostanie podjęta. Jeżeli jeden głosuje za, a drugi przeciw albo wstrzymuje się od głosu, uchwała zwykła nie uzyska bezwzględnej większości głosów oddanych.

Inaczej może być przy uchwałach szczególnych. Zmiana umowy spółki, rozwiązanie spółki albo zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części wymagają co do zasady większości dwóch trzecich głosów. Istotna zmiana przedmiotu działalności spółki wymaga zasadniczo większości trzech czwartych głosów. Jeżeli uchwała zwiększa świadczenia wspólników albo uszczupla prawa udziałowe lub prawa przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom, może być potrzebna zgoda wspólników, których dotyczy.

Co dzieje się z udziałami zmarłego wspólnika?

Udziały w spółce z o.o. co do zasady wchodzą do spadku. Spadkobierca nie powinien jednak zakładać, że sama śmierć wspólnika wystarczy do wykonywania praw wobec spółki. Zainteresowani powinni zawiadomić spółkę o przejściu udziałów i przedstawić dowód następstwa prawnego, na przykład prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Dla spółki istotna jest także księga udziałów. Dopóki spadkobiercy nie wykażą swoich praw, spółka w praktyce opiera się na posiadanych dokumentach i danych ujawnionych w dokumentacji korporacyjnej. Jeżeli kilku spadkobierców jest współuprawnionych z udziałów, powinni oni wykonywać prawa w spółce przez wspólnego przedstawiciela, o ile sytuacja tego wymaga. Bez uporządkowania tej kwestii udział zmarłego wspólnika może pozostać faktycznie niereprezentowany na zgromadzeniu.

Trzeba również zbadać, czy umowa spółki nie ogranicza albo nie wyłącza wstąpienia spadkobierców do spółki. Takie postanowienia są dopuszczalne, ale muszą określać warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki. Umowa może także przewidywać prawo pierwszeństwa lub inne mechanizmy nabycia udziałów po zmarłym wspólniku.

Śmierć członka zarządu a zwołanie zgromadzenia

W opisanym stanie faktycznym zmarły wspólnik był jednocześnie członkiem dwuosobowego zarządu. To osobny problem, niezależny od samego braku reprezentacji jego udziałów. Zgromadzenie wspólników zwołuje zasadniczo zarząd, dlatego trzeba sprawdzić, czy po śmierci jednego członka zarządu pozostały prezes mógł samodzielnie działać w imieniu spółki.

Jeżeli umowa spółki przewiduje zarząd jednoosobowy albo wieloosobowy, a po śmierci jednego członka zarządu nadal dopuszcza funkcjonowanie zarządu jednoosobowego, ryzyko jest mniejsze. Jeżeli jednak umowa spółki sztywno wskazuje zarząd dwuosobowy albo reprezentację łączną dwóch członków zarządu, samodzielne zwołanie zgromadzenia przez jednego członka zarządu może być kwestionowane.

W praktyce pierwszą uchwałą powinna być często uchwała porządkująca skład zarządu, zwłaszcza powołanie brakującego członka zarządu. Jeżeli istnieją wątpliwości co do skuteczności zwołania zgromadzenia, należy rozważyć tryb przewidziany w umowie spółki, udział wszystkich uprawnionych wspólników bez sprzeciwu co do odbycia zgromadzenia albo inne bezpieczne rozwiązanie dostosowane do konkretnego stanu faktycznego.

Kiedy uchwały mogą zostać zakwestionowane?

Uchwały podjęte przez dwóch pozostałych wspólników mogą być narażone na zaskarżenie zwłaszcza wtedy, gdy naruszono zasady zwołania zgromadzenia, pominięto uprawnionych spadkobierców, błędnie ustalono liczbę głosów, nie zachowano kworum przewidzianego w umowie spółki albo podjęto uchwałę wymagającą szczególnej zgody.

Nie każda nieprawidłowość automatycznie oznacza nieważność uchwały, ale w sprawach korporacyjnych formalności mają duże znaczenie. Im poważniejsza uchwała, tym większą wagę należy przywiązać do prawidłowego zawiadomienia, listy obecności, protokołu, sposobu liczenia głosów oraz podstawy działania zarządu.

Co zrobić praktycznie przed zgromadzeniem?

Przed podjęciem uchwał warto wykonać kilka czynności porządkujących. Po pierwsze, należy przejrzeć umowę spółki pod kątem kworum, większości, zasad dziedziczenia udziałów i zasad reprezentacji spółki. Po drugie, trzeba ustalić aktualny skład zarządu oraz sposób reprezentacji. Po trzecie, warto zweryfikować, czy do spółki wpłynęły dokumenty od spadkobierców zmarłego wspólnika.

Jeżeli dokumenty spadkowe nie zostały przedstawione, w protokole zgromadzenia można odnotować, że udział zmarłego wspólnika nie był reprezentowany z powodu braku wykazania następstwa prawnego wobec spółki. Nie zastępuje to analizy prawnej, ale porządkuje dokumentację i ułatwia późniejszą ocenę prawidłowości głosowania.

FAQ

Czy śmierć wspólnika automatycznie zawiesza działanie spółki z o.o.?

Nie. Spółka nadal istnieje i może działać. Trzeba jednak uporządkować kwestie udziałów zmarłego wspólnika, dokumentów spadkowych oraz ewentualnie składu zarządu, jeżeli zmarły był członkiem organu.

Czy zgromadzenie musi reprezentować 100% kapitału zakładowego?

Nie, chyba że taki wymóg wynika z przepisów szczególnych albo z umowy spółki. Zasadą jest ważność zgromadzenia bez względu na liczbę reprezentowanych udziałów.

Czy spadkobierca może głosować od razu po śmierci wspólnika?

Wobec spółki powinien najpierw wykazać przejście udziałów odpowiednim dokumentem. Jeżeli spadkobierców jest kilku, konieczne może być także ustalenie wspólnego sposobu wykonywania praw z udziałów.

Czy dwóch wspólników po 1/3 udziałów może zmienić umowę spółki?

Może to być możliwe tylko wtedy, gdy zostaną spełnione wymogi ustawowe i umowne. Zmiana umowy spółki wymaga co do zasady kwalifikowanej większości, a umowa spółki może dodatkowo przewidywać kworum lub surowszą większość.

Co jeśli prezes sam zwołał zgromadzenie po śmierci drugiego członka zarządu?

Trzeba sprawdzić umowę spółki i zasady reprezentacji. Jeżeli spółka mogła działać przez jednego członka zarządu, ryzyko jest mniejsze. Jeżeli wymagany był zarząd dwuosobowy albo reprezentacja łączna, zwołanie zgromadzenia może być sporne.

Podsumowanie

Śmierć jednego ze wspólników nie oznacza automatycznie, że pozostali wspólnicy nie mogą podejmować uchwał. Jeżeli umowa spółki nie wymaga kworum, zgromadzenie może być ważne mimo braku reprezentacji udziałów zmarłego wspólnika. Trzeba jednak prawidłowo policzyć głosy, uwzględnić ewentualne większości kwalifikowane i zbadać postanowienia umowy spółki.

W opisanej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera również fakt, że zmarły wspólnik był członkiem zarządu. Należy więc zweryfikować nie tylko prawa do udziałów po zmarłym, lecz także to, czy zgromadzenie zostało skutecznie zwołane przez uprawniony organ spółki.