Czy były udziałowiec ma prawo do dywidendy?

Umorzenie udziałów w spółce z o.o.

Umorzenie udziałów polega na ich prawnym unicestwieniu. W praktyce oznacza to, że udziały przestają istnieć, a wraz z nimi wygasają prawa i obowiązki związane z tymi udziałami, w tym prawa korporacyjne oraz majątkowe.

W spółce z o.o. umorzenie może mieć różne podstawy, ale w opisanej sytuacji chodzi najczęściej o dobrowolne umorzenie udziałów. W takim wariancie wspólnik zbywa udziały na rzecz samej spółki, a spółka nabywa je w celu umorzenia. Nie jest to zwykła sprzedaż udziałów na rzecz nowego wspólnika.

Różnica ma zasadnicze znaczenie. Przy zwykłej sprzedaży udziałów prawa udziałowe przechodzą na nabywcę. Przy nabyciu udziałów przez spółkę w celu umorzenia nie pojawia się nowy wspólnik, który kontynuowałby prawa z tych udziałów. Po przeprowadzeniu umorzenia udziały tracą byt prawny.

Spółka z o.o. co do zasady nie może nabywać własnych udziałów. Jednym z wyjątków jest właśnie nabycie udziałów w celu ich umorzenia. Dlatego dokumenty dotyczące takiej transakcji trzeba czytać łącznie: uchwałę o umorzeniu, umowę zbycia udziałów na rzecz spółki, umowę spółki oraz ewentualne porozumienia rozliczeniowe.

Kiedy powstaje prawo do dywidendy?

Sam fakt osiągnięcia zysku przez spółkę nie daje jeszcze wspólnikowi roszczenia o wypłatę pieniędzy. Zysk musi wynikać z rocznego sprawozdania finansowego i zostać przeznaczony do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Dopiero taka uchwała, o ile spełnione są pozostałe warunki, tworzy podstawę do żądania wypłaty dywidendy.

Zgodnie z art. 191 Kodeksu spółek handlowych wspólnik ma prawo do udziału w zysku wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, zysk przypadający wspólnikom dzieli się w stosunku do udziałów.

Kluczowe znaczenie ma także art. 193 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tym przepisem uprawnionymi do dywidendy za dany rok obrotowy są wspólnicy, którym udziały przysługiwały w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku. Umowa spółki może jednak upoważniać zgromadzenie wspólników do określenia dnia, według którego ustala się listę uprawnionych do dywidendy, czyli dnia dywidendy.

Dzień dywidendy, jeżeli został przewidziany i wyznaczony, musi mieścić się w terminie określonym przez Kodeks spółek handlowych. Wypłata następuje w dniu wskazanym w uchwale wspólników, a jeżeli uchwała go nie określa, w dniu określonym przez zarząd.

Zysk z lat poprzednich a były udziałowiec

Wątpliwości często pojawiają się wtedy, gdy spółka dzieli zysk wypracowany kilka lat wcześniej. Były wspólnik argumentuje wówczas, że skoro w tamtym roku posiadał udziały, powinien otrzymać część zysku. Taki argument co do zasady nie wystarcza.

Decydujący nie jest rok, w którym spółka osiągnęła zysk, lecz moment, w którym powstało roszczenie o dywidendę. Jeżeli uchwała o podziale zysku została podjęta dopiero po umorzeniu udziałów, były wspólnik nie jest już osobą, której przysługują udziały. Nie spełnia więc ustawowej przesłanki uczestniczenia w dywidendzie.

Dotyczy to również zysku z lat ubiegłych, który wcześniej pozostawał w spółce jako zysk niepodzielony, kapitał zapasowy albo inna pozycja kapitałów własnych. Jeżeli wspólnicy dopiero później zdecydują o jego wypłacie, lista uprawnionych jest ustalana według aktualnych zasad wynikających z Kodeksu spółek handlowych i umowy spółki.

Wyjątek: dywidenda uchwalona przed umorzeniem

Inaczej należy ocenić sytuację, w której uchwała o podziale zysku została podjęta jeszcze wtedy, gdy dana osoba była wspólnikiem i spełniała warunki do otrzymania dywidendy. W takim przypadku mogło powstać roszczenie pieniężne o wypłatę dywidendy.

Takie roszczenie ma charakter majątkowy i co do zasady nie znika tylko dlatego, że później doszło do sprzedaży albo umorzenia udziałów. Trzeba jednak sprawdzić, czy uchwała rzeczywiście przeznaczała zysk do podziału, kto był uprawniony w dniu uchwały albo w dniu dywidendy oraz czy dywidenda nie została już rozliczona w inny sposób.

W praktyce istotne są więc daty i dokumenty. Należy ustalić kolejność zdarzeń: kiedy powstał zysk, kiedy zatwierdzono sprawozdanie finansowe, kiedy podjęto uchwałę o podziale zysku, czy wyznaczono dzień dywidendy, kiedy zbyto udziały na rzecz spółki i kiedy doszło do ich umorzenia.

Rozliczenia w umowie sprzedaży albo umorzenia udziałów

Prawo do dywidendy wynika z udziału i uchwały wspólników, ale strony mogą wprowadzić odrębne postanowienia rozliczeniowe. Przy zwykłej sprzedaży udziałów często spotyka się zapis, że cena udziałów uwzględnia zysk zatrzymany w spółce albo że strony rozliczą między sobą dywidendę, jeżeli zostanie ona później wypłacona.

Przy zbyciu udziałów na rzecz spółki w celu umorzenia znaczenie ma przede wszystkim wynagrodzenie za umarzane udziały oraz treść uchwały umorzeniowej. Jeżeli wspólnik zgodził się na określone wynagrodzenie, późniejsze żądanie udziału w zysku będzie trudne, o ile nie wynika z dokumentów odrębne zobowiązanie spółki albo pozostałych wspólników.

Nie należy jednak automatycznie zakładać, że każdy były wspólnik jest pozbawiony wszelkich roszczeń. Możliwe są spory o ważność uchwał, prawidłowość procedury umorzenia, wysokość wynagrodzenia, naruszenie umowy spółki lub niewykonanie dodatkowego porozumienia. To są jednak inne roszczenia niż klasyczne prawo do dywidendy.

Co powinien sprawdzić były wspólnik?

Osoba, która zbyła udziały spółce w celu ich umorzenia i chce ustalić, czy może domagać się pieniędzy z później podzielonego zysku, powinna zacząć od dokumentów. Najważniejsze są: umowa spółki, uchwała o umorzeniu udziałów, umowa zbycia udziałów na rzecz spółki, uchwały o zatwierdzeniu sprawozdań finansowych oraz uchwały o podziale zysku.

Warto sprawdzić zwłaszcza, czy przed umorzeniem udziałów podjęto uchwałę o przeznaczeniu zysku do wypłaty. Jeżeli tak, trzeba ustalić, kto był uprawniony do dywidendy. Jeżeli nie, a zysk został podzielony dopiero później, były wspólnik najczęściej nie będzie miał roszczenia o dywidendę.

Znaczenie może mieć także to, czy umowa spółki przewidywała szczególne zasady podziału zysku albo wyznaczania dnia dywidendy. Niektóre umowy spółek wprowadzają odmienne uprzywilejowanie udziałów, ograniczenia albo szczególne mechanizmy rozliczeń. Bez analizy umowy spółki nie da się bezpiecznie ocenić wszystkich wyjątków.

FAQ

Czy były wspólnik dostanie dywidendę za rok, w którym miał udziały?

Nie zawsze. Jeżeli uchwała o podziale zysku została podjęta dopiero po zbyciu i umorzeniu udziałów, były wspólnik zasadniczo nie jest uprawniony do dywidendy, nawet jeśli zysk pochodzi z okresu, gdy posiadał udziały.

Czy umorzenie udziałów usuwa prawo do zysku?

Umorzenie powoduje, że udziały przestają istnieć, a wraz z nimi wygasają prawa związane z tymi udziałami. Nie usuwa jednak roszczenia o dywidendę, które powstało wcześniej na podstawie skutecznej uchwały o podziale zysku.

Czy spółka może wypłacić zysk byłemu udziałowcowi dobrowolnie?

Dywidenda powinna być wypłacana osobom uprawnionym zgodnie z Kodeksem spółek handlowych i umową spółki. Jeżeli były wspólnik ma otrzymać dodatkowe środki, powinno to wynikać z odrębnej podstawy, na przykład umowy, uchwały umorzeniowej albo rozliczenia ceny udziałów.

Czy zapis w umowie sprzedaży udziałów może zabezpieczyć zysk z lat poprzednich?

Tak, przy odpowiednim sformułowaniu może przewidywać rozliczenie między stronami. Trzeba jednak odróżnić takie rozliczenie od prawa do dywidendy wobec spółki. Spółka wypłaca dywidendę osobom uprawnionym według przepisów i uchwał, a nie zawsze osobie wskazanej w prywatnym porozumieniu stron.

Co jest ważniejsze: rok wypracowania zysku czy dzień uchwały?

Dla prawa do dywidendy kluczowy jest dzień uchwały o podziale zysku albo dzień dywidendy, jeżeli został prawidłowo wyznaczony. Rok, w którym spółka wypracowała zysk, ma znaczenie księgowe i ekonomiczne, ale sam nie przesądza o osobie uprawnionej do wypłaty.

Podsumowanie

Były udziałowiec, którego udziały zostały nabyte przez spółkę w celu umorzenia i następnie umorzone, co do zasady nie uczestniczy w późniejszym podziale zysku. Dotyczy to także zysków wypracowanych w czasie, gdy był jeszcze wspólnikiem, jeżeli uchwała o ich wypłacie została podjęta już po umorzeniu udziałów.

Najważniejsze jest ustalenie, czy przed umorzeniem powstało roszczenie o dywidendę. Jeżeli tak, może ono być dochodzone jako odrębna wierzytelność. Jeżeli nie, były wspólnik może ewentualnie analizować inne podstawy roszczeń, zwłaszcza treść uchwały umorzeniowej, umowy zbycia udziałów oraz sposób ustalenia wynagrodzenia za umarzane udziały.

Źródła:

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 z późn. zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.