Jak sprzedać majątek spółki z o.o. przed likwidacją

Sprzedaż majątku przed likwidacją może służyć uporządkowaniu działalności, zgromadzeniu środków na spłatę zobowiązań albo przygotowaniu spółki do późniejszego rozwiązania. Nie istnieje jednak jedna uniwersalna umowa obejmująca każdy przypadek. Inne zasady obowiązują przy sprzedaży samochodu lub maszyny, inne przy sprzedaży nieruchomości, a jeszcze inne przy zbyciu całego przedsiębiorstwa.

Na początku trzeba także odróżnić sprzedaż aktywów od sprzedaży samej spółki. Przy sprzedaży udziałów właściciel zmienia się na poziomie wspólników, lecz majątek nadal należy do spółki. Przy sprzedaży majątku stroną umowy jest spółka, a uzyskana cena staje się składnikiem jej majątku i nie może zostać automatycznie wypłacona wspólnikom.

Kiedy trzeba zastosować tę procedurę

Procedurę należy przeprowadzić zawsze wtedy, gdy spółka zamierza odpłatnie przenieść na inną osobę własność rzeczy albo prawa należącego do spółki. Dotyczy to zarówno pojedynczych składników, takich jak pojazdy, maszyny, zapasy, wyposażenie, wierzytelności, znaki towarowe czy nieruchomości, jak i zespołu składników tworzących przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część.

Pierwszym krokiem jest prawidłowe zakwalifikowanie przedmiotu sprzedaży. Przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli sprzedawany zespół może samodzielnie realizować określone zadania gospodarcze i jest wyodrębniony organizacyjnie, finansowo oraz funkcjonalnie, może stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Błędna kwalifikacja wpływa na uchwały, formę umowy, odpowiedzialność nabywcy i rozliczenia podatkowe.

W przypadku zbycia przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części uchwała wspólników jest wymagana przez ustawę. Uchwała dotycząca takiego zbycia powinna zostać podjęta większością dwóch trzecich głosów, chyba że umowa spółki przewiduje surowsze wymagania. Przy sprzedaży nieruchomości, użytkowania wieczystego albo udziału w nieruchomości uchwała wspólników jest co do zasady również potrzebna, chyba że umowa spółki wyłącza ten obowiązek.

Osobno należy sprawdzić art. 230 Kodeksu spółek handlowych. Rozporządzenie prawem o wartości ponad dwukrotnie przewyższającej kapitał zakładowy wymaga uchwały wspólników, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej. Brak takiej uchwały nie powoduje automatycznie nieważności umowy, ponieważ ustawa wyłącza w tym przypadku sankcję z art. 17 § 1 Kodeksu spółek handlowych, ale może prowadzić do odpowiedzialności członków zarządu wobec spółki.

Sprzedaż przed likwidacją nie jest podziałem majątku likwidacyjnego. Dopóki nie otwarto likwidacji, spółkę reprezentuje zarząd, a środki uzyskane ze sprzedaży należą do spółki. Wspólnicy mogą otrzymać wypłatę tylko wtedy, gdy istnieje do tego odrębna podstawa prawna, na przykład prawidłowo uchwalona dywidenda z zysku przeznaczonego do podziału. Nie wolno traktować ceny sprzedaży jako nieformalnego zwrotu majątku wspólnikom.

Jeżeli sprzedaż jest elementem przygotowania spółki do późniejszego rozwiązania, odrębną procedurę opisuje poradnik jak zlikwidować spółkę z o.o. przez s24?. Sama sprzedaż aktywów nie otwiera likwidacji i nie powoduje wykreślenia spółki z KRS.

Przed transakcją trzeba również zbadać wypłacalność. Jeżeli spółka utraciła zdolność wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych albo spełnia bilansową przesłankę niewypłacalności przewidzianą dla osób prawnych, zarząd powinien ocenić obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sprzedaż aktywów może być racjonalnym sposobem pozyskania środków, ale nie może służyć wyprowadzaniu majątku, uprzywilejowaniu wybranych osób ani opóźnianiu obowiązkowego wniosku.

Jakie dokumenty i dane przygotować

Komplet dokumentów powinien pozwalać jednocześnie potwierdzić prawo spółki do sprzedawanego majątku, prawidłowo ustalić cenę, uzyskać wymagane zgody i podpisać umowę przez właściwe osoby. Zakres dokumentacji zależy od rodzaju aktywa, ale zazwyczaj trzeba przygotować:

• aktualny odpis KRS oraz umowę spółki ze wszystkimi zmianami,
• informację o aktualnym składzie zarządu, sposobie reprezentacji i ewentualnej prokurze,
• uchwałę zarządu, jeżeli transakcja przekracza zakres zwykłych czynności spółki,
• projekt uchwały wspólników wraz z opisem przedmiotu sprzedaży, ceną albo sposobem jej ustalenia i upoważnieniem do zawarcia umowy,
• dokumenty potwierdzające własność lub inne prawo spółki do składnika majątku,
• wykaz obciążeń, zabezpieczeń, leasingów, zastawów, hipotek, praw osób trzecich i ograniczeń w rozporządzaniu,
• wycenę, oferty porównawcze albo inne materiały pokazujące rynkowy charakter ceny,
• projekt umowy, protokół wydania i harmonogram płatności,
• analizę skutków podatkowych i księgowych,
• zestawienie zobowiązań spółki, terminów płatności i planu wykorzystania ceny sprzedaży.

Przy sprzedaży przedsiębiorstwa należy sporządzić szczegółowy wykaz składników objętych transakcją oraz składników wyłączonych. Umowa powinna regulować między innymi przejście umów, wierzytelności, dokumentacji, praw własności intelektualnej, oznaczeń, domen, baz danych, zapasów, środków trwałych i praw do korzystania z nieruchomości. Trzeba także ustalić, które zgody kontrahentów lub organów są niezbędne, ponieważ nie każda koncesja, licencja, decyzja administracyjna albo umowa przechodzi automatycznie na nabywcę.

Nabywca przedsiębiorstwa może odpowiadać solidarnie ze spółką za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa w granicach określonych w Kodeksie cywilnym. Dlatego dokumentacja zadłużenia, zabezpieczeń i sporów jest ważna nie tylko dla sprzedającego, ale również dla kupującego.

Procedura krok po kroku

1. Określ przedmiot sprzedaży. Sporządź dokładny wykaz rzeczy i praw. Przy zbyciu większego zespołu składników oceń, czy tworzy on przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa.
2. Zbadaj sytuację finansową spółki. Ustal wysokość wymagalnych zobowiązań, dostępne środki, przewidywane wpływy i termin, w którym spółka może utracić płynność. Dokumentuj, w jaki sposób cena ma zostać wykorzystana.
3. Ustal wartość rynkową. Zleć wycenę albo zbierz porównywalne oferty. Przy transakcji z podmiotem powiązanym przygotuj szczególnie mocne uzasadnienie ceny i warunków płatności.
4. Sprawdź wymagane uchwały. Przeanalizuj ustawę, umowę spółki, regulamin zarządu i wcześniejsze uchwały wspólników. Przy sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części potrzebna jest ustawowa uchwała wspólników. Przy nieruchomości uchwała jest zasadą, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.
5. Ustal prawidłową reprezentację. Umowę podpisuje zarząd zgodnie z zasadami reprezentacji ujawnionymi w KRS albo należycie umocowany pełnomocnik. Zwykła prokura nie wystarcza do zbycia przedsiębiorstwa ani do zbycia lub obciążenia nieruchomości bez pełnomocnictwa do konkretnej czynności.
6. Przygotuj umowę i warunki zamknięcia. Umowa powinna precyzyjnie opisywać przedmiot, cenę, terminy, warunki płatności, dzień przejścia własności lub praw, sposób wydania, oświadczenia stron, odpowiedzialność i dokumenty przekazywane nabywcy.
7. Podpisz umowę we właściwej formie. Forma zależy od przedmiotu transakcji. Nieruchomość wymaga aktu notarialnego, a zbycie przedsiębiorstwa co najmniej formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, przy czym obecność nieruchomości w przedsiębiorstwie podwyższa wymagania formalne.
8. Odbierz cenę i wydaj przedmiot. Przy większej transakcji rozważ rachunek powierniczy, depozyt notarialny, płatność etapową, gwarancję bankową albo inne zabezpieczenie. Sporządź protokół wydania i zachowaj dowody płatności.
9. Wykonaj obowiązki po sprzedaży. Wprowadź operację do ksiąg, wystaw właściwy dokument sprzedaży, rozlicz podatki, zgłoś wymagane zmiany w rejestrach i zaktualizuj umowy, ubezpieczenia oraz ewidencje majątku.

Wariant elektroniczny / S24 / PRS, jeżeli dotyczy

Sama umowa sprzedaży majątku nie jest standardowo zawierana w systemie S24 ani w Portalu Rejestrów Sądowych. S24 i PRS służą przede wszystkim do podejmowania niektórych uchwał dostępnych we wzorcach oraz do składania wniosków rejestrowych. Jeżeli spółka została utworzona przy wykorzystaniu wzorca umowy i system udostępnia odpowiedni wzorzec uchwały, uchwała może zostać podjęta elektronicznie na zasadach przewidzianych dla S24. Brak odpowiedniego wzorca oznacza konieczność podjęcia uchwały poza tym systemem.

Jeżeli transakcja powoduje zmianę danych podlegających wpisowi do KRS, wniosek składa się elektronicznie. Dla spółek posługujących się aktem notarialnym właściwy jest co do zasady PRS, natomiast S24 może być używany przez spółki spełniające warunki tego systemu. Sprzedaż pojedynczej maszyny, samochodu lub zwykłego wyposażenia nie jest sama w sobie odrębną zmianą ujawnianą w KRS. Zbycie przedsiębiorstwa należącego do podmiotu wpisanego do rejestru powinno natomiast zostać ujawnione w rejestrze.

Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest nieruchomość, notariusz sporządza akt i składa elektronicznie wniosek wieczystoksięgowy. Dodatkowe zgłoszenia mogą być konieczne w rejestrze zastawów, ewidencji pojazdów, rejestrach praw własności przemysłowej albo rejestrach branżowych.

Wariant papierowy albo notarialny, jeżeli dotyczy

Sprzedaż zwykłych ruchomości może być dokonana bez aktu notarialnego, ale przy majątku spółki umowa pisemna jest praktycznie niezbędna dla celów dowodowych, księgowych i podatkowych. Powinna zawierać pełne dane stron, umocowanie osób podpisujących, dokładne oznaczenie przedmiotu, cenę, VAT, termin i sposób płatności, zasady wydania oraz odpowiedzialność za wady.

Zbycie przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość i ma dojść do przeniesienia jej własności, konieczny jest akt notarialny. Sprzedaż samej nieruchomości, użytkowania wieczystego albo udziału w nieruchomości również wymaga aktu notarialnego.

Jeżeli kupującym jest członek zarządu, spółki nie może reprezentować wobec niego zwykły zarząd. Spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Gdy jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność prawna między nim a spółką wymaga aktu notarialnego, z wyjątkiem czynności, dla których ustawa dopuszcza wykorzystanie właściwego wzorca teleinformatycznego.

Terminy, opłaty i ryzyka odrzucenia wniosku

W zwykłej sprzedaży pojedynczego składnika majątku nie składa się wniosku o zgodę sądu rejestrowego, dlatego nie występuje opłata sądowa za samą transakcję. Koszty mogą jednak obejmować wycenę, obsługę prawną i podatkową, poświadczenie podpisów, taksę notarialną, opłaty wieczystoksięgowe, opłatę za wpis do KRS lub innych rejestrów oraz podatki związane z transakcją.

Jeżeli ustawa wymaga uchwały wspólników, najlepiej podjąć ją przed zawarciem umowy. Czynność dokonana bez uchwały wymaganej przez ustawę jest co do zasady nieważna, ale zgoda może zostać wyrażona także po dokonaniu czynności, nie później niż w terminie dwóch miesięcy. Potwierdzenie ma wówczas moc wsteczną. Nie należy jednak planować transakcji z założeniem późniejszego naprawiania braków, ponieważ do czasu potwierdzenia istnieje istotna niepewność prawna.

Inaczej działa uchwała wymagana wyłącznie przez umowę spółki. Brak takiej zgody nie powoduje co do zasady nieważności czynności wobec kontrahenta, lecz może uzasadniać odpowiedzialność członków zarządu wobec spółki. Szczególny wyjątek dotyczy również uchwały z art. 230 Kodeksu spółek handlowych, przy której brak uchwały nie skutkuje nieważnością na podstawie art. 17 § 1.

Jeżeli sprzedaż przedsiębiorstwa albo inna czynność wymaga wpisu do KRS, wniosek powinien być złożony co do zasady w terminie siedmiu dni od zdarzenia uzasadniającego wpis. Wniosek może zostać zwrócony, pozostawiony bez rozpoznania albo objęty wezwaniem do uzupełnienia, gdy użyto niewłaściwego systemu, nie podpisano formularza prawidłowo, nie dołączono wymaganej uchwały lub umowy, dokument ma niewłaściwą formę, opłata nie została uiszczona albo dane są sprzeczne z KRS i załącznikami.

Najpoważniejsze ryzyka nie wynikają jednak z samego wniosku rejestrowego. Sprzedaż po cenie rażąco zaniżonej, bez realnej zapłaty albo na rzecz osoby powiązanej może zostać zakwestionowana jako działanie na szkodę spółki lub wierzycieli. W razie późniejszej upadłości nieodpłatne lub rażąco nieekwiwalentne rozporządzenia dokonane w ustawowym okresie mogą być bezskuteczne wobec masy upadłości. Wierzyciel może także korzystać z ochrony przewidzianej w przepisach o skardze pauliańskiej.

Jeżeli wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, dłużnik powinien złożyć wniosek nie później niż w terminie trzydziestu dni. Członkowie zarządu nie powinni zakładać, że sprzedaż majątku lub planowana likwidacja automatycznie odsuwa ten obowiązek. Szerzej problem zadłużonej spółki omawia artykuł likwidacja zawieszonej spółki z o.o. z długami.

Podatkowo trzeba rozróżnić sprzedaż pojedynczych składników od zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Sprzedaż poszczególnych aktywów jest rozliczana według zasad właściwych dla danego składnika, natomiast transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części jest wyłączona spod ustawy o VAT. Nie oznacza to braku innych podatków ani obowiązków sprawozdawczych, dlatego klasyfikację transakcji należy ustalić przed podpisaniem umowy.

Co zrobić po zakończeniu procedury

Po podpisaniu umowy i zapłacie ceny zarząd powinien dopilnować wykonania wszystkich czynności zamykających. Należy sporządzić protokół wydania, przekazać dokumentację i klucze, wykreślić albo przenieść zabezpieczenia, zawiadomić kontrahentów, ubezpieczycieli i właściwe organy oraz potwierdzić, że warunki zawieszające zostały spełnione.

Transakcję trzeba prawidłowo ująć w księgach rachunkowych, rozliczyć podatek dochodowy i ewentualny VAT albo PCC, usunąć sprzedane składniki z ewidencji środków trwałych, rozliczyć niezamortyzowaną wartość oraz zachować dokumenty uzasadniające cenę. Przy podmiotach powiązanych trzeba także ocenić obowiązki z zakresu cen transferowych.

Cena sprzedaży powinna wpłynąć do spółki i zostać wykorzystana zgodnie z jej interesem, umowami oraz obowiązkami wobec wierzycieli. Jeżeli celem transakcji było zakończenie działalności, zarząd powinien po sprzedaży ponownie ocenić: pozostałe aktywa, zobowiązania, spory, umowy, należności, podatki, pracowników i koszty zamknięcia. Dopiero na tej podstawie można zdecydować o otwarciu likwidacji, restrukturyzacji albo złożeniu wniosku o upadłość.

Sprzedaż całego majątku nie powoduje automatycznego wykreślenia spółki z KRS. Spółka nadal istnieje, musi mieć prawidłowy organ reprezentacji, prowadzić księgi, składać sprawozdania i wykonywać zobowiązania aż do skutecznego rozwiązania. Jeżeli podmiot pozostaje bez działalności, organów i realnego majątku, pomocny może być poradnik o tym, jak przebiega wykreślenie martwej spółki z o.o. z krs.

FAQ

Czy spółka z o.o. może sprzedać cały majątek przed likwidacją?

Tak, ale musi zachować wymagane uchwały, zasady reprezentacji, właściwą formę umów i ochronę wierzycieli. Sprzedaż całego majątku nie rozwiązuje spółki i nie zwalnia jej z dalszych obowiązków prawnych, podatkowych i księgowych.

Czy każda sprzedaż majątku wymaga uchwały wspólników?

Nie. Uchwała jest wymagana w przypadkach wskazanych w ustawie lub umowie spółki, między innymi przy zbyciu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, a co do zasady także przy zbyciu nieruchomości. Dodatkowy próg może wynikać z art. 230 Kodeksu spółek handlowych albo z samej umowy spółki.

Kto podpisuje umowę sprzedaży majątku spółki?

Zwykle zarząd zgodnie ze sposobem reprezentacji ujawnionym w KRS. Jeżeli stroną umowy jest członek zarządu, spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą wspólników. Przy jedynym wspólniku będącym jedynym członkiem zarządu stosuje się szczególną formę przewidzianą w art. 210 § 2 Kodeksu spółek handlowych.

Czy prokurent może sprzedać nieruchomość lub całe przedsiębiorstwo?

Nie na podstawie samej prokury. Do zbycia przedsiębiorstwa oraz do zbycia lub obciążenia nieruchomości potrzebne jest pełnomocnictwo do konkretnej czynności, udzielone w formie wymaganej dla tej czynności.

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa wymaga aktu notarialnego?

Co najmniej wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość i umowa przenosi jej własność, konieczny jest akt notarialny.

Czy cena ze sprzedaży może zostać wypłacona wspólnikom?

Nie automatycznie. Cena jest majątkiem spółki. Wypłata wspólnikom wymaga odrębnej podstawy prawnej i nie może naruszać przepisów o ochronie kapitału, wierzycieli, dywidendzie ani późniejszej likwidacji.

Czy sprzedaż majątku pozwala uniknąć upadłości?

Tylko wtedy, gdy realnie przywraca zdolność spółki do wykonywania zobowiązań i jest przeprowadzona na warunkach rynkowych. Jeżeli przesłanki niewypłacalności już wystąpiły, zarząd musi niezależnie ocenić obowiązek złożenia wniosku o upadłość w terminie trzydziestu dni.

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa podlega VAT?

Transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest wyłączona spod ustawy o VAT. Konieczna jest jednak prawidłowa kwalifikacja przedmiotu transakcji, ponieważ sprzedaż zwykłego zbioru aktywów może być rozliczana inaczej.

Podsumowanie

Bezpieczna sprzedaż majątku spółki z o.o. przed likwidacją wymaga ustalenia, co dokładnie jest sprzedawane, jakie uchwały są potrzebne, kto może podpisać umowę i jaką formę trzeba zachować. Zarząd powinien udokumentować rynkową cenę, sposób wykorzystania środków oraz wpływ transakcji na wierzycieli i wypłacalność spółki. Po sprzedaży trzeba wykonać obowiązki księgowe, podatkowe i rejestrowe, a następnie osobno przeprowadzić likwidację, restrukturyzację albo upadłość, jeżeli wymaga tego sytuacja spółki.

Źródła

• Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 17, art. 189, art. 204–210, art. 228, art. 230, art. 240¹, art. 245–246 i art. 299.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 55¹–55⁴, art. 75¹, art. 109³, art. 158 i art. 527.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, w szczególności art. 11, art. 21 oraz art. 127–128.
• Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, w szczególności art. 22.
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 6 pkt 1.
• Portal Rejestrów Sądowych Ministerstwa Sprawiedliwości oraz system S24.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.