Wypłata zysku jednemu wspólnikowi spółki jawnej

Majątek spółki jawnej a pieniądze wspólników

Spółka jawna nie jest osobą prawną, ale może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Oznacza to, że posiada własny majątek odrębny od majątków osobistych wspólników.

Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych majątek spółki jawnej obejmuje mienie wniesione jako wkład oraz mienie nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia. Wspólnik nie jest więc współwłaścicielem pieniędzy znajdujących się na rachunku spółki w części odpowiadającej jego udziałowi w zysku.

Ma to duże znaczenie praktyczne. Nawet jeżeli zysk został wypracowany dzięki działalności wszystkich wspólników, a następnie pozostawiony w spółce, środki te nadal znajdują się w majątku spółki. Wypłata dla jednego wspólnika wymaga więc podstawy prawnej: postanowienia umowy spółki, uchwały wspólników, rozliczenia zatrzymanego zysku albo umowy pożyczki.

Wierzyciele spółki jawnej w pierwszej kolejności kierują egzekucję do majątku spółki. Dopiero gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, możliwe jest sięgnięcie do majątku wspólników. Dlatego wypłaty ze spółki nie powinny prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli ani do pozornego wyprowadzania majątku.

Udział w zysku w spółce jawnej

Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zysku i uczestniczy w stratach w takim samym stosunku. Ta zasada wynika z Kodeksu spółek handlowych i ma zastosowanie niezależnie od rodzaju oraz wartości wkładu wniesionego przez wspólnika, chyba że wspólnicy inaczej uregulowali tę kwestię w umowie spółki.

W praktyce wspólnicy mogą postanowić, że zysk za dany rok nie zostanie od razu wypłacony, lecz pozostanie w spółce, na przykład jako kapitał zapasowy, rezerwowy, fundusz inwestycyjny albo po prostu jako niepodzielony zysk z lat ubiegłych. Trzeba jednak odróżnić dwa przypadki:

• zysk został podzielony między wspólników, ale faktyczna wypłata została odroczona, więc spółka wykazuje zobowiązanie wobec wspólników,
• zysk nie został przeznaczony do wypłaty konkretnym wspólnikom, lecz pozostawiono go w majątku spółki bez indywidualnego roszczenia o wypłatę.

W pierwszej sytuacji wypłata jednemu wspólnikowi może być traktowana jako realizacja jego istniejącego roszczenia o wypłatę zysku, o ile kwota odpowiada temu, co rzeczywiście mu przysługuje. W drugiej sytuacji potrzebna jest nowa uchwała wspólników albo inna podstawa rozporządzenia majątkiem spółki.

Czy można wypłacić zatrzymany zysk tylko jednemu wspólnikowi?

Co do zasady jest to dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynika z prawidłowo podjętej decyzji wspólników i nie narusza umowy spółki, praw pozostałych wspólników ani interesu wierzycieli. Sama zgoda pozostałych wspólników ma znaczenie, ale nie zastępuje prawidłowego opisania operacji.

Jeżeli wszyscy wspólnicy mają równe udziały w zysku, a zysk z poprzednich lat został jedynie zatrzymany w spółce, wypłata wyłącznie jednemu wspólnikowi bez właściwego rozliczenia może zostać zakwestionowana. Może wyglądać jak uprzywilejowanie jednego wspólnika, nieodpłatne świadczenie, ukryta pożyczka albo wypłata bez podstawy w uchwale.

Najbezpieczniej, aby uchwała wspólników wprost wskazywała:

• z jakiego tytułu następuje wypłata,
• czy chodzi o zysk już podzielony i należny temu wspólnikowi,
• czy wypłata pomniejsza zobowiązanie spółki wobec wspólnika albo kapitał/fundusz wykazywany w księgach,
• czy wspólnik ma obowiązek zwrotu pieniędzy,
• czy pozostali wspólnicy otrzymają analogiczne wypłaty teraz lub w innym terminie.

Nie należy posługiwać się skrótem myślowym, że wspólnik wypłaca „swój kapitał rezerwowy”. Kapitał rezerwowy, jeżeli został utworzony w spółce, jest elementem kapitałów własnych spółki. Może być ewidencjonowany analitycznie według wspólników, ale pieniądze pozostają majątkiem spółki do czasu prawidłowej wypłaty.

Zaliczka na poczet zysku a wypłata zysku z lat ubiegłych

W spółce jawnej wspólnicy mogą w praktyce przyjmować mechanizm zaliczek na poczet zysku, jeżeli przewiduje to umowa spółki albo wynika to z uchwał wspólników i nie narusza zasad rozliczeń między nimi. Zaliczka dotyczy jednak zysku, który dopiero będzie ustalony, a więc wymaga późniejszego rozliczenia.

Wypłata zysku z lat ubiegłych dotyczy natomiast zysku już wypracowanego. Jeżeli został on wcześniej podzielony i przypisany wspólnikom, wypłata może być realizacją istniejącego zobowiązania spółki. Jeżeli nie został podzielony, potrzebna jest uchwała o jego przeznaczeniu.

Przy równych udziałach w zysku nie oznacza to automatycznie, że każdy wspólnik musi otrzymać przelew tego samego dnia. Wspólnicy mogą ustalić harmonogram wypłat, ale powinno być jasne, że rozliczenie jest zgodne z ich udziałami albo że wszyscy świadomie i prawidłowo zgodzili się na odmienne rozwiązanie.

Kiedy wypłatę trzeba traktować jako pożyczkę?

Jeżeli od początku wiadomo, że wspólnik ma zwrócić otrzymane środki, operację należy traktować jako zobowiązanie zwrotne, najczęściej jako pożyczkę. Nie powinno się najpierw opisywać przelewu jako wypłaty zysku, a dopiero później, w razie potrzeby, uznawać go za pożyczkę. Taka zmiana może być ryzykowna dowodowo, podatkowo i księgowo.

Pożyczka może zostać udzielona wspólnikowi przez spółkę, jeżeli pozwala na to umowa spółki i zgodzą się na to wspólnicy zgodnie z zasadami prowadzenia spraw spółki. Przy czynnościach przekraczających zwykłe czynności spółki konieczna jest zgoda wszystkich wspólników, chyba że umowa spółki przewiduje inne mechanizmy.

Umowa pożyczki powinna określać co najmniej kwotę, termin zwrotu, oprocentowanie albo informację o jego braku, sposób wypłaty i zasady wcześniejszej spłaty. Przy większych kwotach brak oprocentowania może rodzić dodatkowe pytania podatkowe, zwłaszcza gdy warunki odbiegają od rynkowych.

Innym rozwiązaniem może być wypłata zatrzymanego zysku wszystkim wspólnikom zgodnie z ich udziałami, a następnie udzielenie pożyczki potrzebującemu wspólnikowi przez pozostałych wspólników z ich prywatnych środków. Wtedy spółka nie finansuje jednego wspólnika kosztem majątku spółki, a relacja pożyczkowa powstaje między wspólnikami.

Skutki podatkowe i księgowe

Skutki podatkowe wypłaty zależą od statusu spółki jawnej oraz od tego, czy wypłata jest zyskiem, zaliczką, pożyczką czy świadczeniem nieodpłatnym. Spółka jawna może być podatkowo transparentna albo w określonych sytuacjach stać się podatnikiem CIT, dlatego nie należy automatycznie przenosić jednego schematu rozliczeń na każdą spółkę.

Jeżeli wspólnicy są osobami fizycznymi, a spółka jawna jest podatkowo transparentna, dochód z działalności spółki co do zasady jest opodatkowany u wspólników na bieżąco, według ich udziału w zysku. Sama późniejsza wypłata wcześniej opodatkowanego zysku zwykle ma inny charakter niż wypłata zysku ze spółki będącej podatnikiem CIT, ale wymaga sprawdzenia dokumentów i ksiąg.

Pożyczka dla wspólnika może powodować odrębne konsekwencje, w tym obowiązki dokumentacyjne oraz podatkowe związane z odsetkami albo podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Dlatego o kwalifikacji operacji warto zdecydować przed wykonaniem przelewu, a nie dopiero przy rocznym zamknięciu ksiąg.

Jak bezpiecznie udokumentować wypłatę

Przed wypłatą należy sprawdzić umowę spółki, poprzednie uchwały o podziale zysku, ewidencję księgową kapitałów i rozrachunków ze wspólnikami oraz aktualną sytuację płynnościową spółki. Dopiero na tej podstawie można ustalić, czy wspólnik ma roszczenie o wypłatę, czy potrzebna jest nowa uchwała.

W uchwale warto unikać ogólników. Powinna ona wskazywać konkretną kwotę, podstawę wypłaty, sposób księgowania, wpływ na kapitał lub rozrachunki wspólnika, termin rozliczenia oraz skutki dla pozostałych wspólników. Jeżeli wypłata ma być zwrotna, należy zawrzeć osobną umowę albo przynajmniej jednoznacznie opisać zobowiązanie zwrotne.

Jeżeli wspólnicy zakładają, że w przyszłości wspólnik może zwrócić pieniądze, trzeba już teraz zdecydować, czy zwrot jest obowiązkowy. Jeżeli jest obowiązkowy, mówimy o pożyczce albo podobnym zobowiązaniu zwrotnym. Jeżeli jest tylko możliwy, ale niewymagalny, trzeba ustalić, z jakiego tytułu spółka przyjmuje późniejszą wpłatę.

FAQ

Czy wspólnik może sam wypłacić sobie pieniądze ze spółki jawnej?

Nie. Nawet jeżeli wspólnik prowadzi sprawy spółki albo ma dostęp do rachunku bankowego, wypłata musi mieć podstawę w umowie spółki, uchwale, rozliczeniu zysku, umowie pożyczki albo innym stosunku prawnym.

Czy zgoda wszystkich wspólników wystarczy do wypłaty tylko jednemu z nich?

Zgoda wszystkich wspólników jest bardzo istotna, ale powinna być ujęta w prawidłowej uchwale albo umowie. Dokument musi wskazywać, dlaczego pieniądze otrzymuje tylko jeden wspólnik i jak operacja wpływa na prawa pozostałych.

Czy kapitał rezerwowy może być kapitałem konkretnego wspólnika?

Kapitał rezerwowy jest elementem majątku spółki. Można prowadzić ewidencję analityczną według wspólników, ale nie oznacza to, że wspólnik może swobodnie dysponować częścią środków spółki jak własnymi pieniędzmi.

Kiedy wypłata będzie pożyczką?

Wypłata powinna być traktowana jako pożyczka przede wszystkim wtedy, gdy wspólnik ma obowiązek zwrócić pieniądze. W takim przypadku należy określić kwotę, termin zwrotu, oprocentowanie i zgodę wspólników na udzielenie finansowania.

Czy wypłata zatrzymanego zysku jest opodatkowana drugi raz?

To zależy od statusu podatkowego spółki jawnej i wcześniejszego rozliczenia zysku. W spółce transparentnej podatkowo dochód jest zasadniczo opodatkowany u wspólników na bieżąco, ale każdą wypłatę trzeba sprawdzić w kontekście ksiąg, uchwał i statusu spółki.

Podsumowanie

Wypłata środków tylko jednemu wspólnikowi spółki jawnej nie jest z góry wykluczona, ale wymaga precyzyjnej podstawy prawnej i księgowej. Najważniejsze jest ustalenie, czy wspólnik odbiera należny mu, wcześniej podzielony zysk, czy otrzymuje zaliczkę, pożyczkę albo inne świadczenie ze spółki.

Jeżeli pieniądze mają zostać zwrócone, należy od początku traktować operację jako pożyczkę albo inne zobowiązanie zwrotne. Jeżeli nie mają być zwrócone, trzeba wykazać, że wypłata prawidłowo rozlicza udział wspólnika w zysku i nie narusza praw pozostałych wspólników.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.