Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem ze spółką cywilną? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Wystąpienie ze spółki cywilnej mniejszościowego wspólnika a nowy wspólnik

Maciej Podgórski • Opublikowane: 2018-07-13

W jaki sposób dokonać zamiany wspólników w spółce cywilnej przy minimalnych kosztach? W skład obecnej spółki wchodzi mój ojciec, który ma 10% udziałów, i ja – mam 90% udziałów. Ojciec chce przejść na emeryturę, a jego miejsce zajęłaby moja żona, która jest pracownikiem spółki (księgową, kadrową – w skrócie prowadzi biuro). Jak w opisanej sytuacji zachować ciągłość spółki, mając na uwadze umowy z kontrahentami, bankiem itp.? Proszę o przedstawienie korzystnej procedury przy założeniu, że wkładem żony jest jej praca w biurze (jeśli jest taka możliwość), a udział ojca – po jego wystąpieniu ze spółki – będę spłacał w ratach miesięcznych. Jak będzie to wyglądać od strony podatków?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (K.c.) nie przewidują możliwości zbycia przez wspólnika swojego udziału. W konsekwencji nie jest możliwa sprzedaż udziałów spółki cywilnej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt V CSK 325/08, uznał umowę zbycia udziału w spółce cywilnej za nieważną. Do zmiany wspólnika w spółce cywilnej może zatem dojść w sposób opisany poniżej.

Należy w tym celu dokonać zmiany umowy spółki na podstawie aneksu zawartego pomiędzy dotychczasowymi wspólnikami a osobą przystępującą do spółki.

Z ogólnych zasad prawa cywilnego (art. 77 § 1 K.c.) wynika, iż uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, w jakiej umowa została zawarta (takiej formy, jaką ustawa lub same strony przewidziały w celu jej zawarcia). Jeśli więc umowa spółki została zawarta w formie pisemnej, to taka forma będzie, co do zasady, wystarczająca do wprowadzenia do niej zmian. Jeżeli jednak umowa została zawarta w formie szczególnej, np. w formie aktu notarialnego, to modyfikacja jej treści będzie wymagała dochowania takiej samej formy.

Po zawarciu aneksu spółka będzie liczyła o jednego wspólnika więcej.

Wspólnik spółki cywilnej może z niej wystąpić na zasadach określonych w art. 869 K.c. Jeżeli w spółce pozostanie co najmniej dwóch wspólników, wówczas może być ona kontynuowana. W takiej sytuacji skutkiem wystąpienia ze spółki jest utrata przez wspólnika członkostwa w spółce oraz statusu współwłaściciela majątku wspólników (por. uchwała 7 sędziów SN z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt III CZP 135/10).

Wspólnik, który chce wystąpić ze spółki, może np. następnego dnia po powiększeniu grona wspólników, wypowiedzieć swój udział w spółce cywilnej (stosownie do treści art. 869 K.c. bądź na zasadach umownych). Oświadczenie wspólnika dotyczące wystąpienia ze spółki może być sporządzone w zwykłej formie pisemnej. Jednakże gdy w skład wspólnego majątku wspólników wchodzi nieruchomość, wówczas ze względu na konieczność ujawnienia zmiany składu wspólników w księdze wieczystej należy zachować formę pisemną z podpisem notarialnie poświadczonym.

Zmiana umowy spółki w zakresie wkładu zwiększającego majątek spółki podlega PCC według stawki 0,5%. Zmiana umowy spółki cywilnej podlega opodatkowaniu PCC tylko wtedy, gdy powoduje ona podwyższenie podstawy opodatkowania. Wkład do spółki polegający na świadczeniu pracy nie powoduje podwyższenia podstawy opodatkowania w PCC.

Osobie występującej ze spółki przysługuje uprawnienie do rozliczenia. Jego zasady uregulowane są w art. 871 K.c. Nie jest to jednak regulacja bezwzględnie wiążąca (wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt I CSK 428/10). Jej zastosowanie zależy od woli wspólników. Mogą oni ułożyć kwestię rozliczenia się w związku z wystąpieniem jednego z nich tak, jak to uznają za stosowne, byleby tylko nie sprzeciwiało się to właściwości stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (wyrok SN z dnia 22 lipca 2004 r., sygn. akt IV CK 537/03). Jest więc możliwe ustalenie zasad rozliczenia z występującym wspólnikiem polegających na jego comiesięcznej spłacie. Powyższe powinno znaleźć się w aneksie do umowy spółki utworzonym w związku z przystąpieniem do spółki nowego wspólnika.

Ponadto należy pamiętać o tym, że:

  • Osoba fizyczna, która przystępuje do spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą, powinna mieć już wpis w CEIDG. Jeżeli takiego wpisu nie ma, musi go uzyskać. We wniosku o wpis do CEIDG może wskazać jako datę rozpoczęcia działalności planowany dzień przystąpienia do spółki cywilnej. Po uzyskaniu członkostwa w spółce cywilnej nowy wspólnik swój wpis w CEIDG musi uzupełnić o NIP i REGON spółki cywilnej.
  • Osoba fizyczna, która wystąpiła ze spółki cywilnej, musi złożyć wniosek o wykreślenie wpisu w CEIDG (gdy nie będzie już prowadzić działalności gospodarczej), bądź o zmianę wpisu (o ile będzie prowadzić działalność gospodarczą w innej formie czy też w innej spółce cywilnej).
  • Spółka cywilna zmiany składu osobowego musi zgłosić w urzędzie statystycznym i skarbowym.

Po wystąpieniu z trzyosobowej spółki jednego wspólnika w dalszym ciągu realizowany jest wspólny cel gospodarczy. Umowy podpisane zostały ze spółką cywilną, która posiada osobny od wspólników numer REGON oraz NIP. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 31.12.2003 r.) w Białymstoku z dnia 28 października 1998 r., sygn. akt SA/Bk 1347/97: „wystąpienie wspólnika z dwuosobowej spółki cywilnej powoduje jej rozwiązanie, to zaś skutkuje wykreśleniem spółki cywilnej z rejestru ze wszystkimi tego konsekwencjami dla podatku VAT”. Innymi słowy, wystąpienie wspólnika ze spółki trzyosobowej nie powoduje jej rozwiązania. Oczywiście nowi wspólnicy mają prawo zmienić umowę spółki, a w szczególności sposób jej reprezentowania, podział zysku itp., ale nie powoduje to w swych skutkach nieważności lub utraty mocy uprzednio zawieranych przez spółkę umów.

Ważne jest również, że:

„Wystąpienie wspólnika ze spółki nie powoduje ustania odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania powstałe w czasie jego obecności w spółce. Odpowiedzialność byłego wspólnika za zobowiązania z okresu jego uczestnictwa w spółce cywilnej nie ustaje przez wystąpienie ze spółki, i to bez względu na to, czy nastąpiło ono na podstawie osobnej umowy między wspólnikami, czy na podstawie wypowiedzenia swego udziału przez wspólnika. Chodzi tu przy tym o zobowiązania, które powstały w czasie trwania spółki, tj. powstały przed wystąpieniem wspólnika ze spółki” (sygn. akt I ACr 502/94).

Przykładowy plan działania:

  1. Ustalenie brzmienia umowy spółki w związku z wstąpieniem do niej nowego wspólnika.
  2. Ustalenie wkładu do spółki nowego wspólnika. Zgodnie z art. 861 § 1 Kodeksu cywilnego może to być świadczenie usług na rzecz spółki.
  3. Ustalenie udziałów występującego wspólnika w zyskach i stratach na poziomie np.: 1%,
    „Art. 867. § 1. K.c. – „Każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W umowie spółki można inaczej ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach i stratach. Można nawet zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach. Natomiast nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach.
    § 2. Ustalony w umowie stosunek udziału wspólnika w zyskach odnosi się w razie wątpliwości także do udziału w stratach.”
  4. Zmiana umowy spółki (wstąpienie nowego wspólnika).
  5. Spis z natury na dzień wejścia do spółki nowego wspólnika (rozliczenie spółki i wspólników do tego dnia).
  6. Zgłoszenie nowego wspólnika do ubezpieczenia oraz urzędu skarbowego.
  7. Wystąpienie wspólnika ze spółki.
  8. Spis z natury na dzień wyjścia wspólnika ze spółki (rozliczenie spółki i wspólników do tego dnia).
  9. Zmiana umowy spółki (związana z wystąpieniem wspólnika).
  10. Zgłoszenie zmian do GUS i US.
  11. Likwidacja działalności występującego wspólnika lub zmiana jej profilu.
  12. Rozliczenie podatkowe występującego wspólnika.

W przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej otrzymuje on, tytułem spłaty swojego udziału:

  • środki pieniężne lub
  • niepieniężne składniki majątku.

Forma, w jakiej występujący wspólnik otrzyma spłatę, będzie miała wpływ na konsekwencje podatkowe. Jeżeli występując ze spółki cywilnej wspólnik otrzyma pieniądze, to w momencie ich faktycznego przekazania powstanie u niego przychód z działalności gospodarczej (art. 14 ust. 2 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Jednak przychodem nie będzie pełna, otrzymana kwota. Bowiem w związku art. 14 ust. 3 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z przychodu tego należy wyłączyć taką wartość otrzymanych środków pieniężnych, która odpowiada uzyskanej przez tego wspólnika (przed wystąpieniem) nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, ustalonych proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku spółki cywilnej, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w tej spółce.

Podlegającym opodatkowaniu dochodem będzie zaś zgodnie z art. 24 ust.  3c różnica między wskazanym przychodem, ustalonym zgodnie z art. 14, a wydatkami na nabycie lub objęcie prawa do udziałów w spółce.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne materiały

Wybór opodatkowania dla spółki cywilnej

Jestem kierownikiem robót w firmie, w której mój kolega, z którym chcę założyć spółkę cywilną, pracował jeszcze dwa miesiące temu...

 

Likwidacja spółki cywilnej a sprzedaż alkoholu

Z 3-osobowej spółki cywilnej chcą zrezygnować 2 osoby. Jedna chce dalej prowadzić firmę, czyli działalność w postaci sklepu z alkoholami....

 

Zakup działek przez spółkę cywilną i późniejsza sprzedaż

Spółka cywilna nabyła trzy działki. Dwie od osób prywatnych bez podatku VAT, trzecią od urzędu miasta z podatkiem VAT. Ze względu na kształt tych...

 

Rozwiązanie spółki cywilnej i rozliczenie między wspólnikami

Noszę się z zamiarem wystąpienia ze spółki cywilnej, dwuosobowej, ponieważ otrzymałem emeryturę. Problem dotyczy jednak podziału środków trwałych,...

 

Zaprzestanie prowadzenia spółki cywilnej a wypowiedzenie pracy pracownikowi

Mam 59 lat i 6 miesięcy. W grudniu tego roku skończę 60 lat; 1 września tego roku uzyskam 40-letni staż pracy. 31 maja br. otrzymałam po 21...

 

Rozwiązanie spółki cywilnej i przekazanie nieruchomości na cele osobiste

Prowadzimy spółkę cywilną z mężem od 1998 r., w trakcie trwania spółki kupiliśmy nieruchomość na działalność gospodarczą, na którą...

 

Jak podzielić majątek w spółce cywilnej?

Od kilkunastu lat prowadzę działalność gospodarczą w formie dwuosobowej spółki cywilnej, w której ja i wspólnik mamy po 50% udziałów....

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »