Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem ze spółką z o.o.? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Umorzenie udziałów spadkobierców w spółce z o.o.

Bogusław Nowakowski • Opublikowane: 2014-12-12

Jestem jednym ze spadkobierców udziałów w spółce z o.o. Spółka nie zgodziła się na wejście w jej skład i chce umorzyć udziały spadkobierców, odkupując je po cenie nominalnej. Na to się nie zgadzam. Dlatego proszę o wyjaśnienie, jakie są możliwości korzystnego zbycia tych udziałów; oraz jak przy umorzeniu udziałów spadkobierców w spółce z o.o. może wyglądać ich wycena (rynkowa, godziwa). To jest nieduża spółka.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Ponieważ mamy do czynienia z nabyciem udziałów w spółce z o.o. w wyniku spadkobrania, to prawdopodobnie umowa spółki przewiduje, że spadkobiercy nie wchodzą w miejsce zmarłego wspólnika. Na zawarcie w umowie takiej regulacji pozwala Kodeks spółek handlowych (K.s.h.), stanowiąc:

Art.183. § 1. Umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika. W tym przypadku umowa spółki powinna określać warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki, pod rygorem bezskuteczności ograniczenia lub wyłączenia.

§ 2. Umowa spółki może wyłączyć lub w określony sposób ograniczyć podział udziałów między spadkobierców w przypadku, gdy zmarły wspólnik miał więcej niż jeden udział.

§ 3. Jeżeli według umowy spółki wspólnik mógł mieć tylko jeden udział, udział ten może być podzielony między spadkobierców, chyba że umowa spółki wyłącza lub ogranicza w określony sposób podział tego udziału między spadkobierców. Wskutek podziału nie mogą powstać udziały niższe niż 50 złotych.

Konieczne byłoby więc sprawdzenie treści umowy spółki.

  1. Jeżeli zawiera ona postanowienia w zakresie wyłączenia wstąpienia do spółki spadkobierców wspólnika oraz określa warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki – to jej postanowienia są wiążące dla spadkobierców oraz samej spółki. Zgoda spadkobierców nie ma w tej sytuacji większego znaczenia.
  2. Jeżeli zawiera tylko postanowienie o wyłączeniu wstąpienia do spółki spadkobierców wspólnika, ale nie ustala warunków spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki – to jej postanowienie o wyłączeniu nie jest wiążące i spadkobiercy wchodzą do spółki. Zgoda spółki na wstąpienie spadkobierców do spółki w tym przypadku jest zbędna. Spółka nie posiada prawa do podejmowania takiej decyzji i blokowania wstąpienia spadkobierców do spółki. Spółka może jednak zaproponować odkupienie udziałów od spadkobierców w celu ich umorzenia.
  3. Umowa spółki może także nie zawierać żadnych regulacji- dochodzi wtedy do wstąpienia spadkobierców do spółki. Zgoda spółki na wstąpienie spadkobierców do spółki w tym przypadku jest zbędna. Spółka nie posiada prawa do podejmowania takiej decyzji i blokowania wstąpienia spadkobierców do spółki. Spółka może jednak zaproponować odkupienie udziałów od spadkobierców w celu ich umorzenia.

W świetle przepisów oraz sytuacji faktycznej w danej sprawie możliwe jest:

  1. dokonanie spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki (gdy umowa przewiduje to oraz określa warunki spłaty) lub
  2. odkupienie udziałów przez spółkę od spadkobierców, którzy wstąpili do spółki w celu ich umorzenia (gdy umowa nie zakazuje wstąpienia spadkobierców do spółki po śmierci wspólnika),
  3. umorzenie przymusowe udziałów spadkobierców którzy wstąpili do spółki – z powodów wskazanych w umowie spółki,
  4. umorzenie dobrowolne udziałów spadkobierców, którzy wstąpili do spółki – spadkobiercy zgadzają się zarówno na umorzenie swoich udziałów jak i wynagrodzenie z tego tytułu.

Ad. 1 dokonanie spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki według treści umowy spółki.

Art. 183 K.s.h. mówi o wskazaniu w umowie spółki warunków spłaty. W tym pojęciu, co do zasady, nie mieści się arbitralne ustalenie w umowie spółki wartości udziałów po śmierci wspólnika na poziomie ich wartości nominalnej.

Udział w spółce z o.o. jest takim samym towarem (prawem) jak inne rzeczy i prawa. Ma swoją wartość, która zależna jest od sytuacji indywidualnej każdej spółki. Możliwa jest sytuacja, w jakiej wartość udziału jest równa jego wartości nominalnej, a nawet niższa niż wartość nominalna.

Dla celów ustalenia wartości udziałów stosuje się ogólne metody wyceny (o czym dalej).

Ad. 2 Propozycja odkupienia udziałów od spadkobierców, którzy wstąpili do spółki – oparta jest na zasadzie swobody zawierania umów. Nie ma tutaj sztywnych zasad ustalania ceny. Cena jest taka, jaką zaakceptuje spółka i zbywający.

W praktyce spotykałem ustalanie wartości udziałów, a tym samym ceny w oparciu o zasady dla umorzenia przymusowego (jak niżej w pkt 3).

Ad. 3 Umorzenie udziałów w spółce z o.o. może nastąpić, tylko gdy przewiduje to wprost umowa spółki. Podstawą umorzenia przymusowego jest uchwała zgromadzenia wspólników, podjęta w oparciu o postanowienia umowy spółki. Przy umorzeniu przymusowym (a z takim mamy do czynienia w Pana przypadku) umowa spółki powinna wskazywać przesłanki (przyczyny) oraz tryb umorzenia przymusowego. Bez tych elementów (przesłanki i trybu umorzenia wskazanego w umowie spółki) umorzenie przymusowe jest niemożliwe. Wynika to z K.s.h.:

Art. 199. § 1. Udział może być umorzony jedynie po wpisie spółki do rejestru i tylko w przypadku, gdy umowa spółki tak stanowi. Udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę (umorzenie dobrowolne) albo bez zgody wspólnika (umorzenie przymusowe). Przesłanki i tryb przymusowego umorzenia określa umowa spółki.

§ 2. Umorzenie udziału wymaga uchwały zgromadzenia wspólników, która powinna określać w szczególności podstawę prawną umorzenia i wysokość wynagrodzenia przysługującego wspólnikowi za umorzony udział. Wynagrodzenie to, w przypadku umorzenia przymusowego, nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników. W przypadku umorzenia przymusowego uchwała powinna zawierać również uzasadnienie.

§ 3. Za zgodą wspólnika umorzenie udziału może nastąpić bez wynagrodzenia.

§ 4. Umowa spółki może stanowić, że udział ulega umorzeniu w razie ziszczenia się określonego zdarzenia bez powzięcia uchwały zgromadzenia wspólników. Stosuje się wówczas przepisy o umorzeniu przymusowym.

§ 5. W przypadku ziszczenia się określonego w umowie spółki zdarzenia, o którym mowa w § 4, zarząd powinien powziąć niezwłocznie uchwałę o obniżeniu kapitału zakładowego, chyba że umorzenie udziału następuje z czystego zysku.

§ 6. Umorzenie udziału z czystego zysku nie wymaga obniżenia kapitału zakładowego.

§ 7. W razie umorzenia wymagającego obniżenia kapitału zakładowego, umorzenie następuje z chwilą obniżenia kapitału zakładowego.

W tym przypadku – wynagrodzenie wspólnika, którego udziały są umarzane przymusowo, nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników.

Ad.4 Tutaj spadkobiercy zgodzą się na umorzenie dobrowolne (będą jako ci, którzy wstąpili do spółki głosować za takim umorzeniem) oraz na swoje wynagrodzenie z tytułu umorzenia dobrowolnego.

Nie jest potrzebna żadna wycena, skoro obie strony będą zgodne co do wysokości wynagrodzenia.

Wycena wartości udziału

Cena udziału jest odzwierciedleniem wartości majątku spółki, jaki na niego przypada. Bez wiedzy o majątku spółki, o jej aktywach i pasywach nie można określić rynkowej wartości udziału. W tym przypadku rzeczowe składniki majątkowe są tylko jednym z elementów mających wpływ na wartość udziałów.

Cenę można ustalić w oparciu o wartość księgową spółki. Wartość księgowa często nie oddaje w pełni wartości rynkowej udziałów. Stanowi jednak dobry punkt wyjścia dla przeprowadzenia analizy tej wartości.

Analizy takiej dokonuje się poprzez odpowiednie skorygowanie wartości majątku spółki w celu możliwie jak najbliższego przybliżenia go do wartości rynkowej. Dlatego stosuje się między innymi metodę skorygowanych aktywów netto.

Od wyceny metodą wartości księgowej różni się ona tym, że zamiast księgowej wartości aktywów uwzględnia się wartość godziwą aktywów, czyli właśnie wartość skorygowaną. Dotyczy to nie tylko wartości rzeczowych aktywów trwałych, takich jak nieruchomości, ale także zapasów, należności i zobowiązań.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2011 r., syng. akt II FSK 1900/09 uznał, że metoda wyceny wartości udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością według wartości skorygowanych aktywów netto pozwala na ustalenie „wartości rynkowej” tych udziałów (dla celów podatku od spadków i darowizn). Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by zastosować tę metodę do ustalenia ceny przy ofercie zakupu przez spółkę udziałów spadkobierców wstępujących do spółki – w celu umorzenia tych udziałów.

Pojawia się jeszcze pojęcie „wartości godziwej”, która może być odpowiednikiem ceny zbycia udziału w spółce przez spadkobierców, którzy do spółki wstąpili – w celu ich umorzenia przez spółkę.

Za wartość godziwą przyjmuje się zgodnie z art. 28 ust. 6 ustawy o rachunkowości kwotę, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami. Wartość godziwą instrumentów finansowych znajdujących się w obrocie na aktywnym rynku stanowi cena rynkowa pomniejszona o koszty związane z przeprowadzeniem transakcji, gdyby ich wysokość była znacząca. Cenę rynkową aktywów finansowych posiadanych przez jednostkę oraz zobowiązań finansowych, które jednostka zamierza zaciągnąć, stanowi zgłoszona na rynku bieżąca oferta kupna, natomiast cenę rynkową aktywów finansowych, które jednostka zamierza nabyć, oraz zaciągniętych zobowiązań finansowych stanowi zgłoszona na rynek bieżąca oferta sprzedaży.

To pojęcie, jak i wynikające z niego zasady, nie są stosowane obowiązkowo przy ustalaniu ceny udziałów w sytuacji ich nabycia przez spółkę (w celu ich umorzenia) od spadkobierców, którzy wstąpili do spółki. Można jednak na tym oprzeć – za obopólną zgodą (spółki i spadkobierców) – ustalenie ceny za udział.

Metoda wyceny wartości udziałów według wartości skorygowanych aktywów netto jest powszechnie stosowaną przy analizie ich rynkowej wartości. Jest ona uznawana za miarodajne narzędzie dla szacowania realnej wartości przedsiębiorstw lub spółek, a tym samym ustalania ceny zbycia udziałów.

Metoda ta (wyceny wartości udziałów według wartości skorygowanych aktywów netto) powinna uwzględniać nie tylko wartość rzeczowych aktywów trwałych, ale także zapasów, należności i zobowiązań. Oczywiście mogą wystąpić przypadki, gdy dla prawidłowego określenia wartości rynkowej poszczególnych składników majątkowych zajdzie potrzeba powołania biegłego.

Zasada ustalania wartości udziałów dla celów umorzenia przymusowego może być zastosowana jako metoda ustalenia wartości, gdy udziały od spadkobierców, którzy wstąpili do spółki, nabyć ma spółka w celu ich umorzenia:

  • od wartości aktywów netto wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy – odejmuje się zysk przeznaczony do podziału między wspólników (na dywidendę),
  • wynik powyższy dzieli się przez wszystkie udziały,
  • mamy ustaloną wartość majątku spółki przypadającą na jeden udział,
  • teraz wystarczy pomnożyć to przez liczbę udziałów umarzanych i jest wynagrodzenie spadkobierców.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Podobne materiały

Wypłata dywidendy wspólników spółki z o.o.

Czy wspólnicy spółki z o.o. mogą wypłacić sobie dywidendę w maju 2014 jednorazowo lub kilka razy dodatkowo, np. w październiku i grudniu...

 

Złożenie oświadczenia o rezygnacji z funkcji prokurenta spółki z o.o.

Proszę mi wskazać, gdzie mogę złożyć oświadczenie o rezygnacji z funkcji prokurenta spółki z o.o. (nie jestem członkiem zarządu). Zarząd...

 

Zaciąganie zobowiązań przez spółkę z o.o. z jedynym udziałowcem

Jestem 100% udziałowcem spółki z o.o., ale nie pełnię w niej żadnych funkcji, ani nie jestem w niej zatrudniony. Nowy kontrahent przy...

 

Darowizna udziałów w spółce z o.o.

Ponad dwa lata temu mąż założył jednoosobową spółkę z o.o., gdzie jednocześnie jest prezesem zarządu jednoosobowego. Ja natomiast jestem...

 

Czy wspólnik spółki z o.o może jej wystawiać rachunki ze swojej działalności?

Wspólnik spółki z o.o. (bez wynagrodzenia) prowadzi swoją działalność o takim profilu jak spółka. Czy może z tej działalności wystawiać...

 

Celowe podwyższenie kapitału w spółce z o.o.

Posiadam mniejszościowe udziały w spółce z o.o. (mniej niż 10%). Obecnie negocjuję sprzedaż udziałów pozostałym wspólnikom. Zaproponowana przez...

 

Uchwała zgromadzenia wspólników spółki z o.o. sprzeczna z interesem udziałowca

Umowa spółki z o.o. przewiduje zgodę zgromadzenia na jej sprzedaż. Jestem 50% udziałowcem tej spółki. Spółka sprzedała należącą do niej...

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »