Kategoria: Spółka cywilna

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem ze spółką cywilną? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Likwidacja spółki cywilnej a sprzedaż alkoholu

Monika Wycykał • Opublikowane: 2018-04-06

Z 3-osobowej spółki cywilnej chcą zrezygnować 2 osoby. Jedna chce dalej prowadzić firmę, czyli działalność w postaci sklepu z alkoholami. Wartość remanentu to ok. 150 tys. zł (alkohol), innych składników, takich jak środki trwałe, wyposażenie, brak. Jak najkorzystniej przejąć remanent przez 1-osobową firmę? Spółka cywilna nie może odsprzedać 1-osobowej firmie towaru, gdyż ma tylko koncesję na sprzedaż detaliczną alkoholu a nie hurtową.

Monika Wycykał

»Wybrane opinie klientów

Odpowiedzi na moje pytania wyczerpujące, pełen profesjonalizm. Jestem bardzo zadowolona. Polecam, prawnik godny zaufania.
Barbara, Nauczyciel
Dziękuję za udzielone porady. Za każdym razem odpowiedź na pytania bardzo szybka i rzeczowa, poparta artykułami kodeksów. Pani Marta Handzlik- Rosuł rozwiała moje wszelkie obawy. Polecam korzystanie z serwisu. Za niespełna 100 zł dowiedziałam się o przysługujących mi prawach, co zdecydowanie uspokoiło mnie. Mam również świadomość ,iż mogę w dalszym ciągu zadać pytanie dodatkowe w mojej sprawie, jeśli pojawi się ku temu potrzeba. Z pewnością w przyszłości jeszcze skorzystam z pomocy prawnej serwisu, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Anna
Dziękuję za poradę . Udzielono mi profesjonalnej odpowiedzi i ukierunkowało co do dalszego postępowania , jeżeli zajdzie potrzeba to skorzystam ponownie z usług prawnika tego biura . 
Janusz, 53 lata
Korzystałam już z "ePorady24" wcześniej, byłam bardzo zadowolona z rzetelnej, wnikliwej odpowiedzi na nurtujące mnie pytanie. Dodatkowym atutem jest możliwość zadawania dodatkowych pytań dotyczących pytania głównego.
Danuta, technik ekonomista
Bardzo dokładnie omówione przedstawione zagadnienie, nie zostało pominięte żadne moje pytanie, argumentacja poparta przepisami prawnymi. Jedynie wydaje mi się, że cena była dosyć wysoka (300zł), ale może to wynikało z faktu, że na tle przedstawionego problemu miałam kilka pytań. Na początku się wahałam gdy dowiedziałam się ile będzie mnie kosztować porada, ale po jej przeczytaniu jakoś ją przełknęłam, gdyż odpowiedź była bardzo wyczerpująca i konkretna.
Katarzyna

Na początku chciałabym uprzedzić, że likwidacja spółki cywilnej jest poważnym wyzwaniem prawnym i nie chodzi tutaj wyłącznie o sporządzenie remanentu i przekazanie towaru w sposób księgowy (to może prawidłowo przeprowadzić dobra księgowa). Znacznie więcej problemów powstaje na gruncie prawa cywilnego, gdzie likwidacja spółki cywilnej prowadzi do daleko idących przekształceń, zwłaszcza w zakresie struktury własnościowej. Z zapytania wnioskuję zatem, że chodzi Pani bardziej o sposób przekazania majątku jednemu ze wspólników niż o kwestie czysto księgowe, związane np. ze sporządzeniem spisu z natury.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Zanim jednak przejdę do problemów szczegółowych, muszę nadmienić o kwestii związanej z udzielonym zezwoleniem na sprzedaż alkoholu. Otóż – zarówno w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa, jak i zmiany składu osobowego spółki cywilnej – udzielone zezwolenie wygasa z mocy prawa, zgodnie z przepisami art. 18 ust. 12 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (j.t. Dz. U. 2016 r., poz. 487, z późn. zm. – dalej: „u.w.t.p.a.”):

„12. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wygasa w przypadku:

1) likwidacji punktu sprzedaży;

2) upływu terminu ważności zezwolenia;

3) zmiany rodzaju działalności punktu sprzedaży;

4) zmiany składu osobowego wspólników spółki cywilnej;

5) niedopełnienia w terminach obowiązku:

a) złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 111 ust. 4, lub

b) dokonania opłaty w wysokości określonej w art. 111 ust. 2 i 5”.

Ponadto należy pamiętać, że jakakolwiek zmiana faktyczna lub prawna związana z prowadzoną działalnością w zakresie sprzedaży alkoholu musi być zgłoszona właściwemu organowi najpóźniej w terminie 14 dni od dnia jej zaistnienia: „Warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest zgłaszanie organowi zezwalającemu zmian stanu faktycznego i prawnego, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, w terminie 14 dni od dnia powstania zmiany” (art. 18 ust. 7 pkt 7 u.w.t.p.a.).

W Państwa przypadku niewątpliwie nastąpi zmiana stanu faktycznego i prawnego, a zatem trzeba będzie dopilnować powyższego terminu. Ponadto były wspólnik, zamierzający kontynuować działalność, będzie musiał ubiegać się o wydanie nowego zezwolenia na sprzedaż alkoholu.

Rozumiem, że Państwa największy niepokój budzi kwestia „sprzedaży” alkoholu jednemu ze wspólników, ponieważ nie posiadają Państwo zezwolenia na obrót hurtowy alkoholami. Rzecz w tym, że przy likwidacji spółki cywilnej nie musi dojść do żadnej umowy sprzedaży, a mimo to własność przejdzie na jedną osobą. To jednak wymaga szerszego tłumaczenia, aby pokazać, jak to działa.

Spółka cywilna jest jedyną formą spółki przewidzianą przepisami Kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. (j.t. Dz. U. 2017 r., poz. 459, z późn. zm. – dalej: „K.c.”) i niewystępującą w Kodeksie spółek handlowych z dnia 15 września 2000 r. (j.t. Dz. U. 2016 r., poz. 1578, z późn. zm.). Zgodnie z art. 860 § 1 K.c. – przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Umowa taka powinna być stwierdzona pismem.

Spółka cywilna, wbrew temu, co się potocznie wydaje, nie jest osobą prawną ani nawet odrębną jednostką organizacyjną wyposażoną w zdolność prawną. Spółka cywilna nie może zatem być stroną w postępowaniach, nie może zaciągać zobowiązań, nie może wreszcie nabywać żadnych składników majątkowych we własnym imieniu. Mienie wykorzystywane w działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę de facto cały czas jest mieniem należącym bezpośrednio do wspólników, nie zaś do spółki. W dodatku ustawodawca postanowił, że w trakcie trwania spółki cywilnej wszystkie przedmioty majątkowe będą obejmowane specyficzną formą współwłasności łącznej (bezudziałowej). Konsekwencją istnienia takich stosunków własnościowych jest to, że wspólnik nie jest uprawniony do rozporządzania swoim udziałem. Ograniczenia te wynikają bezpośrednio z art. 863 K.c.:

„Art. 863. § 1. Wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku.

§ 2. W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku wspólników.

§ 3. W czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku”.

Współwłasność łączna obejmuje:

  1. wkłady wniesione przez wspólników;
  2. majątek wypracowany w trakcie istnienia spółki cywilnej.

„Wkłady” przy spółce cywilnej są kategorią bardzo, bardzo szeroką – to nie tylko pieniądze, nieruchomości, ruchomości, ale również np. świadczenie pracy czy usług. Wniesienie wkładu do spółki cywilnej powoduje przekształcenie indywidualnych praw we współwłasność łączną, przysługującą obu wspólnikom w trakcie trwania spółki cywilnej.

Przedsiębiorstwo wykorzystywane w działalności gospodarczej jest czymś zupełnie innym niż spółka cywilna, wspólnicy-przedsiębiorcy czy firma w rozumieniu cywilnoprawnym. Stanowi ono po prostu pewien zorganizowany kompleks majątkowy, który może być zbywany na podobnej zasadzie jak inne rzeczy. Definicję „przedsiębiorstwa” można znaleźć w art. 551 K.c., zgodnie z którym:

„Art. 551. Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej”.

A zatem spółka cywilna to umowa pomiędzy wspólnikami. Przedsiębiorstwo to zespół składników majątkowych i niemajątkowych wykorzystywanych w działalności gospodarczej.

Sposoby ustania bytu prawnego spółki cywilnej są różne. Można to zrobić poprzez:

  1. wypowiedzenie udziałów w spółce cywilnej i pozostanie w niej jednego wspólnika;
  2. zawarcie porozumienia o rozwiązaniu spółki cywilnej (rozwiązanie umowy spółki cywilnej za porozumieniem stron);
  3. rozwiązanie spółki cywilnej przez sąd.

Z racji tego, że spółka cywilna jest formą umowy cywilnoprawnej, do jej funkcjonowania potrzebnych jest co najmniej 2 wspólników. Jeżeli zostaje tylko 1 wspólnik, spółka cywilna znika, ponieważ nie ma minimalnej liczby wspólników. Jeżeli zatem dwóch wspólników wystąpi ze spółki cywilnej i pozostanie jeden – wówczas spółka się automatycznie zlikwiduje. Każdemu wspólnikowi w spółce cywilnej zawartej na czas nieoznaczony przysługuje bowiem prawo podjęcia jednostronnej decyzji o jej opuszczeniu, ale takie wystąpienie podlega restrykcjom przewidzianym w art. 869 K.c.:

„Art. 869. § 1. Jeżeli spółka została zawarta na czas nieoznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić wypowiadając swój udział na trzy miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego.

§ 2. Z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania terminów wypowiedzenia, chociażby spółka była zawarta na czas oznaczony. Zastrzeżenie przeciwne jest nieważne”.

A zatem co do zasady wspólnicy mogę złożyć wypowiedzenie z zachowaniem 3 miesięcy okresu wypowiedzenia i ze skutkiem na koniec roku kalendarzowego. W wyjątkowych przypadkach można wystąpić ze spółki cywilnej ze skutkiem natychmiastowym, jednak w takiej sytuacji musi wystąpić „ważny powód”. „Interpretacja pojęcia ważnych powodów zależy od okoliczności konkretnego przypadku. W każdym razie mogą to być zarówno powody subiektywne, jak i czysto przedmiotowe; mogą bezpośrednio dotyczyć zarówno wspólnika ustępującego ze spółki, jak i pozostałych wspólników (np. dłuższa choroba, utrata zdolności działania w zakresie istotnym dla interesów spółki, zmiana miejsca zamieszkania, niemożność pogodzenia uczestnictwa w spółce z obowiązkami państwowymi, brak wzajemnego zaufania między wspólnikami, sprzeniewierzenie się przez wspólników zasadom uczciwości; por. też nieaktualne co do realiów, ale mające pewien walor uniwersalny, orzeczenie SN z dnia 13 września 1946 r., C 409/46, OSN 1947, nr III, poz. 72). Do takich powodów można by zaliczyć niechęć spadkobierców zmarłego wspólnika do uczestnictwa w spółce mimo stosownego zastrzeżenia w umowie spółki lub osobnej uchwale (por. art. 872). Mówiąc ogólnie, „ważne powody" to zespół okoliczności, które sprawiają, że niepodobna zmuszać wspólnika do pozostawania w spółce wbrew jego woli” (J. Gudowski, Komentarz do art. 869 Kodeksu cywilnego, w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. 5: Zobowiązania. Część szczegółowa, red. J. Gudowski, WKP 2017).

Najkorzystniejszą opcją jest zakończenie bytu prawnego spółki cywilnej poprzez zawarcie porozumienia pomiędzy wszystkimi dotychczasowymi wspólnikami o rozwiązaniu spółki cywilnej. Można to zrobić w dowolnym momencie, wyznaczając określoną datę ustania bytu prawnego spółki. Warunkiem pozostaje jednak osiągnięcie konsensusu pomiędzy zainteresowanymi. W takim przypadku nie istnieje ryzyko sporu pomiędzy wspólnikami i można zakończyć stosunki prawne w najbardziej klarowny sposób.

Niezależnie od tego, czy zostaną złożone wypowiedzenia, czy zawarte porozumienie o rozwiązaniu spółki cywilnej, nastąpi diametralna zmiana w odniesieniu do przedsiębiorstwa, które zostało stworzone w ramach spółki cywilnej.

Przyniesie to ten skutek, że składniki majątkowe – a więc przede wszystkim przedsiębiorstwo – przestaną być objęte współwłasnością łączną, która jest kłopotliwa ze względu na zakazy, o jakich pisałam wcześniej, a staną się zwyczajną współwłasnością ułamkową, która jest znacznie elastyczniejsza. Wynika to z art. 875 K.c.:

„Art. 875. § 1. Od chwili rozwiązania spółki stosuje się odpowiednio do wspólnego majątku wspólników przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów poniższych.

§ 2. Z majątku pozostałego po zapłaceniu długów spółki zwraca się wspólnikom ich wkłady, stosując odpowiednio przepisy o zwrocie wkładów w razie wystąpienia wspólnika ze spółki.

§ 3. Pozostałą nadwyżkę wspólnego majątku dzieli się między wspólników w takim stosunku, w jakim uczestniczyli w zyskach spółki”.

„Art. 871. § 1. Wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia – wartość, którą wkład ten miał w chwili wniesienia. Nie ulega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika.

§ 2. Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki”.

Co to oznacza?

Po pierwsze, po likwidacji spółki cywilnej należy w pierwszej kolejności zapłacić wszystkie długi – nie wolno tego elementu pominąć, przechodząc do dalszych rozliczeń.

Po drugie, jeżeli wspólnicy wnieśli wkłady, np. w pieniądzu lub w naturze, należy im je zwrócić.

Po trzecie, należy rozliczyć zyski wypracowane przed likwidacją spółki cywilnej, jeżeli nie zostały wcześniej wypłacone zgodnie z przyjętymi zasadami.

W sytuacji, gdy po dokonaniu powyższych działań pozostanie jeszcze jakiś majątek, np. w postaci wspólnie stworzonego przedsiębiorstwa, to ten majątek staje się współwłasnością ułamkową wszystkich byłych wspólników. Współwłasność ułamkowa polega na tym, że mamy rzecz X, a każdy współwłaściciel posiada w niej określony udział, np. 20% – czegoś takiego nie ma w czasie trwania spółki cywilnej, gdy trwa współwłasność łączna (bezudziałowa).

Przepisy dotyczące współwłasności są zawarte w art. 195-221 Kodeksu cywilnego. W odniesieniu do współwłasności ułamkowej istnieje możliwość jej trwałego zniesienia i rozliczenia, co porządkuje raz na zawsze stosunki prawne związane z rzeczą i prowadzeniem działalności gospodarczej:

  1. w drodze porozumienia między współwłaścicielami;
  2. na drodze sądowej – przez wystąpienie przez współwłaściciela do sądu z odpowiednim wnioskiem.

Przepisy regulujące zniesienie współwłasności są następujące:

„Art. 210. § 1. Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może być wyłączone przez czynność prawną na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić.

§ 2. Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej oraz gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy, o której mowa w art. 166 § 3, następuje z uwzględnieniem przepisów tej ustawy.”

„Art. 211. Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.”

„Art. 212. § 1. Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

§ 2. Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

§ 3. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych”.

A zatem, zarówno w drodze umowy, jak i na drodze sądowej, są możliwe 3 opcje:

  1. można podzielić rzecz wspólną pomiędzy współwłaścicieli – każdy dostaje „kawałek”;
  2. można przyznać rzecz tylko jednemu współwłaścicielowi – on spłaca pozostałych;
  3. można sprzedać rzecz osobie trzeciej i uzyskaną cenę podzielić pomiędzy współwłaścicieli.

W związku z powyższym, jeżeli nie występuje między Państwem spór i potrafią się Państwo między sobą „dogadać”, najlepszą opcją będzie zawarcie umowy o zniesienie współwłasności przedsiębiorstwa w ten sposób, że:

  1. jeden ze wspólników dostaje przedsiębiorstwo na własność i staje się jego wyłącznym właścicielem;
  2. pozostali wspólnicy, którzy rezygnują z posiadania przedsiębiorstwa, otrzymują spłaty swojej części w wyznaczonym terminie.

„Zniesienie współwłasności” w drodze umowy a „sprzedaż” to dwa kompletnie różne stosunki prawne. Sprzedaż może nastąpić co do zasady między dwoma odrębnymi podmiotami, z których jeden (sprzedawca) jest dotychczasowym właścicielem rzeczy, a drugi (kupujący) będzie właścicielem rzeczy. Przy współwłasności jeden ze współwłaścicieli nie może kupić – nabyć własności – w odniesieniu do rzeczy, której już jest właścicielem. Dlatego też stosuje się zniesienie współwłasności.

W konsekwencji, aby jeden ze wspólników spółki cywilnej nabył przedsiębiorstwo, wystarczy, że zawrą Państwo umowę o zniesieniu współwłasności i przyznaniu własności rzeczy wspólnej wybranej osobie – to będzie tytuł nabycia własności całości. Natomiast co się tyczy spłat Państwa części, to już Państwa suwerenna decyzja, w jaki sposób się Państwo rozliczą. Oczywiście, w odniesieniu do ewentualnych spłat należy pamiętać o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Co się tyczy natomiast „księgowego” porządkowania spraw spółki cywilnej, będą Państwo musieli dopełnić wymogów określonych w przepisach podatkowych, w szczególności zaś sporządzić remanent likwidacyjny, sporządzić odpowiednie deklaracje (jeżeli spółka była podatnikiem VAT), wyrejestrować podatnika w urzędzie skarbowym itd.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem ze spółką cywilną? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »
{* .script("js/zaczekaj.js") *}