Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem ze spółką jawną? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Choroba umysłowa jako ważny powód wyłączenie wspólnika ze spółki jawnej

Agata Alberska • Opublikowane: 2016-02-01

W spółce jawnej jeden ze wspólników zaczął przejawiać zachowania nasuwające podejrzenie o demencję lub inną chorobę umysłową. W umowie spółki istnieje zapis o obowiązku aktywnego świadczenia pracy na rzecz spółki. Trudno jest już to wyegzekwować, przy czym ów wspólnik nie zdaje sobie w pełni sprawy ze swego stanu. Na pewno wie, że coś się z nim dzieje, bo zrobił już pewne badania, ale nie chce nic powiedzieć o wynikach. Co w świetle prawa można w takiej sytuacji zrobić?

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych* (K.s.h.) każdy wspólnik spółki jawnej ma obowiązek działania w jej interesie. Podejmowanie czynności, na które Pan wskazuje, mogą wypełniać znamiona działań przeciwnych.

Zgodnie z K.s.h.:

„Art. 56. § 1. Wspólnik obowiązany jest powstrzymać się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesami spółki.

§ 2. Wspólnik nie może, bez wyraźnej lub domniemanej zgody pozostałych wspólników, zajmować się interesami konkurencyjnymi, w szczególności uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki jawnej, partner, komplementariusz lub członek organu spółki.”

Podejmowane działania mogą mieć na celu osłabienie finansowe spółki, a co się z tym wiąże, osłabienie finansowe wspólników i zapewnienie sobie pozycji w spółce, a także ewentualnie przymuszenie wspólników do zbycia udziałów.

W sytuacji, w której uznają Państwo wspólnika za „winnego” takiej działalności, mogą Państwo wystąpić o wyłączenie go ze spółki:

„Art. 63. § 1. Każdy wspólnik może z ważnych powodów żądać rozwiązania spółki przez sąd.

§ 2. Jeżeli jednak ważny powód zachodzi po stronie jednego ze wspólników, sąd może na wniosek pozostałych wspólników orzec o wyłączeniu tego wspólnika ze spółki.

§ 3. Przeciwne postanowienia umowy są nieważne.”

Niestety wyłączenie nie może być dokonane samodzielnie przez pozostałych wspólników – nie wystarczy uchwała wspólników o wykluczeniu wspólnika ze spółki. Wyłączenie następuje wyrokiem sądowym – o wyłączeniu wspólnika sąd orzeka wyrokiem, który ma charakter konstytutywny i wywołuje skutek na przyszłość. Powództwo o wyłączenie wspólnika powinno zostać złożone przez wszystkich pozostałych wspólników, przyjmuje się, że jednorazowo można żądać wykluczenia tylko jednego wspólnika. Właściwy jest sąd gospodarczy. Wykluczenie (zmianę składu osobowego wspólników spółki) należy zgłosić sądowi rejestrowemu – złożyć wniosek o zmianę wpisu w KRS, powołując się na prawomocny wyrok o wyłączeniu wspólnika.

Należy w szczególności wyjaśnić, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki wyłączenia wspólnika ze spółki. Cytowany powyżej art. 63 K.s.h. wskazuje, że rozwiązanie spółki jak też wyłączenie wspólnika ze spółki może nastąpić jedynie z ważnego powodu. Ustawa nie określa, jakie zdarzenia lub okoliczności powinny lub mogą być uznane za „ważne powody” rozwiązania spółki jawnej, o których mowa w § 1 i 2 tegoż artykułu. Ich sprecyzowanie jest zadaniem orzecznictwa i piśmiennictwa. Jako zasadę należy przyjąć, że ważny powód zachodzi we wszelkich tych przypadkach, gdy nie można się spodziewać wobec położenia skarżącego, aby stosunek spółki mógł trwać dalej. Najogólniej o „ważnym powodzie” można mówić wówczas, gdy zajdą okoliczności, które albo uniemożliwiają, albo poważnie utrudniają dalszą działalność spółki, względnie czynią jej dalsze istnienie niecelowym lub bezprzedmiotowym.

Na podstawie judykatury i doktryny można wskazać, co może być przyczyną rozwiązania spółki, ale nie ma pełnej, wyczerpującej listy „ważnych powodów”.

Brak wzajemnego zaufania i zły stosunek wspólników uniemożliwiający współpracę stanowi ważną przyczynę rozwiązania spółki. Z istoty spółki jako związku opartego na zaufaniu i poczuciu solidarności wynika, że nie można zmuszać stron do pozostawania w spółce, jeżeli wspólnik utracił to zaufanie. Wśród powodów o charakterze przedmiotowym (obiektywnym) można wymienić np.: trwałą niemożność osiągnięcia celu gospodarczego spółki, zmniejszenie majątku spółki (np. wskutek nadzwyczajnych strat) powodujące, że dalsza jej działalność jest niemożliwa lub niecelowa, trwałą niezdolność do konkurowania na rynku wskutek strukturalnie zbyt wysokich kosztów własnych.

Do przyczyn podmiotowych (subiektywnych) zawinionych przez wspólnika zaliczyć należy np.: naruszenie zakazu konkurencji (zob. art. 56 i 57 § 3 K.s.h.), naruszenie przez wspólnika istotnych obowiązków wobec spółki rozmyślnie lub przez ciężkie niedbalstwo, nadużywanie firmy spółki celem przysporzenia sobie samemu korzyści (np. przez zaciąganie długów osobistych pod firmą spółki), nieuczciwe lub niedbałe prowadzenie spraw spółki albo dokonywanie w imieniu spółki transakcji prawnie zabronionych lub przestępczych, dokonanie czynów na szkodę innego wspólnika, a w szczególności popełnienie przestępstwa, np. zniesławienie, obrażenie lub pobicie wspólnika.

Przyczynami podmiotowymi (subiektywnymi) niezawinionymi przez wspólnika są np. choroba wspólnika, utrata zdolności do pracy wskutek wypadku, konieczność wyjazdu za granicę, opuszczenie miejscowości, w której spółka ma siedzibę i prowadzi swą działalność, niemożność wniesienia umówionego wkładu, której nie można było przewidzieć.

Przepis art. 63 § 2 K.s.h. ma na celu umożliwienie utrzymania spółki, w przypadku gdy ważny powód jej rozwiązania zachodzi „po stronie jednego ze wspólników”. Sąd może wówczas zamiast rozwiązania spółki orzec, jeśli pozostali wspólnicy zgłoszą stosowne żądanie, że wspólnik ten zostaje wyłączony ze spółki. W istocie rzeczy jest to wykluczenie wspólnika ze spółki.

Konieczną przesłanką wykluczenia wspólnika jest, żeby ważny powód stanowiący podstawę rozwiązania spółki „zachodził w osobie jednego ze wspólników”. W art. 63 § 2 K.s.h. mowa nieprecyzyjnie o „wniosku wspólników”, jednakże w istocie chodzi tu o żądanie wspólników, które dochodzone jest w postępowaniu procesowym. Musi być ono przez nich zgłoszone w postaci pozwu.

Zainteresowany wspólnik nie może sam dochodzić wykluczenia go ze spółki w trybie sądowym. Może jedynie wypowiedzieć spółkę przy spełnieniu wymogów ustawowych lub umownych.

Kodeks spółek handlowych nie określa żadnego terminu do wystąpienia z żądaniem wykluczenia wspólnika spółki z ważnego powodu. Wytoczenie powództwa dopiero po dłuższym okresie od nastąpienia zdarzenia mającego stanowić powód wykluczenia ze spółki przemawia jednak za tym, że dany powód nie był dostatecznie ważny. W konsekwencji sąd może, wziąwszy pod uwagę wszystkie okoliczności danego przypadku, w tym także długość okresu, w którym spółka funkcjonuje, nie uwzględnić żądania wykluczenia wspólnika ze spółki.

Należy mieć na względzie także fakt, iż „ważne powody”, o których mowa w art. 63 § 2 K.s.h., to takie, które pojawiły się po powstaniu spółki i istniały do chwili zamknięcia rozprawy. Ustąpienie tych powodów w trakcie trwania procesu uzasadnia oddalenie powództwa o rozwiązanie spółki jawnej.

Spory o rozwiązanie spółek jawnych są sprawami gospodarczymi (zob. art. 4791 § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Ze względu na to, że dotyczą nie tylko interesów majątkowych wspólników, ale przede wszystkim ich uprawnień o charakterze organizacyjnym (korporacyjnym), a także ze względu na występujące w nich, nieraz bardzo mocno, akcenty niemajątkowe, spory te powinny być rozpatrywane przez sądy okręgowe – sądy gospodarcze stosownie do art. 4793 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (brak jednak publikowanego orzecznictwa w tym względzie).

W postępowaniu (procesie) o rozwiązanie spółki jawnej muszą wziąć udział wszyscy wspólnicy. Jako powód wystąpi wspólnik lub wspólnicy żądający rozwiązania spółki. Może być tak, że jeden wspólnik wystąpi przeciwko wszystkim pozostałym wspólnikom, jak również że przeciwko jednemu wspólnikowi, np. temu, który zawinił ważny powód rozwiązania spółki, wystąpią wszyscy inni wspólnicy. W tym ostatnim przypadku sąd może, jeżeli wspólnicy ci wystąpią zgodnie ze stosownym żądaniem, na podstawie art. 63 § 2 K.s.h. orzec wykluczenie ze spółki wspólnika, w którego osobie zaszedł ważny powód rozwiązania spółki. W przypadku tym chodzi jednak o ustąpienie wspólnika ze spółki w ścisłym tego słowa znaczeniu, co skutkuje tym, że do wspólnika ustępującego na podstawie art. 63 § 2 K.s.h. można zastosować art. 65 K.s.h.

Alternatywą dla dosyć kosztownej, długotrwałej i jednak często niepewnej co do skutków (ryzyko co do oceny zaistnienia ważnego powodu przez sąd orzekający) procedury wyłączenia wspólnika jest wprowadzenie do umowy spółki instytucji przymusowego wykupu udziału spółkowego (ogółu praw i obowiązków wspólnika w spółce jawnej). Umiejętne uregulowanie procedury przymusowego wykupu w umowie spółki pozwala na pozbycie się wspólnika bez udziału sądu (w razie zaistnienia przesłanek uzasadniających uruchomienie tej procedury określonych umową spółki).

----------------------------------------

* Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2000 r. Nr 94, poz. 1037)

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Masz problem ze spółką jawną? Opisz swój problem i zadaj pytania.
(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Podobne materiały

Obowiązki związane z likwidacją spółki jawnej

Spółka jawna (restauracja) nie prowadzi działalności od 31.12.2009 r. Uchwałę o rozwiązaniu spółki i rozpoczęciu likwidacji podjęto 26.09.2011...

Zabezpieczenie odpowiedzialności wspólników

Czy przy sprzedaży–przejęciu spółki jawnej można skutecznie zabezpieczyć odpowiedzialność wspólników zbywających za zobowiązania spółki? Np....

Wpis w KRS o rozdzielności majątkowej a ochrona przed windykacją

Przy założeniu spółki jawnej w KRS napisano jednemu ze wspólników: „brak umowy małżeńskiej majątkowej”, „powstała rozdzielność...

Sprzedaż spółki za zgodą wspólników

Chcę sprzedać swoją (98%) spółkę jawną z nieruchomością (przychodnia z kontraktem NFZ) za zgodą. Jak mam się przygotować?

Przekazanie nieruchomości z majątku wspólnego na majątek spółki jawnej

Jesteśmy razem z żoną właścicielami spółki jawnej, która posiada na swoim stanie budynek i teren. Około 10 lat temu jako osoby prywatne wspólnie...

Warunki wystąpienia ze spółki

Jestem wspólnikiem spółki jawnej. Otrzymałam darowiznę praw i obowiązków wspólnika od mojej mamy. Zmian KRS dokonał dopiero tydzień temu. Aktualnie...

Warunki zbycia udziału w spółce jawnej a VAT

Jestem udziałowcem w 50% w spółce jawnej, której majątkiem jest nieruchomość. Czy mogę sprzedać swoje udziały spółce z o.o. lub spółce...

Zakończenie działalności spółki jawnej przez podział majątku

Spółka jawna kończy działalność przez podział majątku. Do podziału jest nieruchomość – pawilon z prawem użytkowania od 2005 roku na działce...

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
wizytówka Zadaj pytanie »
{* .script("js/zaczekaj.js") *}